Boeken lezen, scherpere vragen bedenken en je eigen bias in vraag stellen. Als we beter met AI willen praten, moeten we volgens de Britse technologiejournalist Jamie Bartlett vooral beter worden in wat ons menselijk maakt. ‘De beste jailbreakers zijn vooral experts in taal en manipulatie.’
Jorn Lelong – De Morgen
7 juli 2026
Leestijd: 12 min
Wil je beter leren werken met AI?
Sla die volgende cursus vibecoden of prompt engineering maar over en koop eerst een goed boek. Zo luidt alvast het advies van de Britse technologiejournalist Jamie Bartlett.
“Totdat er in de verre toekomst brainchips bestaan, zal taal het medium zijn waarmee we met deze machines communiceren.
“Hoe rijker en preciezer je woordenschat is, hoe beter je AI kunt aansturen.”
Bartlett werd bekend als maker van populaire BBC-podcasts zoals The Missing Cryptoqueen, waarin hij een van de grootste crypto fraudezaken ooit uitspitte.
Maar sinds de lancering van ChatGPT stort hij zich uiteraard volop op AI.
Met How to Talk to AI schreef hij een toegankelijk boek over hoe AI de manier waarop we leven, voelen en denken verandert, en hoe we toch de controle behouden over deze steeds krachtigere levensgezellen.
“Toen ChatGPT zich razendsnel verspreidde, werd me meteen duidelijk dat deze generatieve AI enorme gevolgen heeft voor hoe we de wereld zien en welke meningen we vormen”, zegt Bartlett.
“De houding van politici en de bevolking zal mee bepalen welke richting deze technologie de komende tien jaar uitgaat. Op deze manier wil ik ook mijn stempel op het debat drukken.”
Toen ChatGPT zich razendsnel verspreidde, werd me meteen duidelijk dat deze generatieve AI enorme gevolgen heeft voor hoe we de wereld zien en welke meningen we vormen
AI is ook een geopolitiek wapen geworden, werd onlangs nog duidelijk.
De Amerikaanse regering heeft AI-bedrijf Anthropic verboden zijn twee krachtigste AI‑modellen in het buitenland aan te bieden.
“Als het gaat over de achterstand die Europa heeft op het vlak van AI, verzandt het debat vaak in discussies over hoe we een competitieve markt kunnen creëren voor bedrijven”, zegt Bartlett.
“Maar dit maakt plots ook iets anders tastbaar. Lopen we een veiligheidsrisico als de Amerikaanse overheid een AI-model heeft waarmee het wereldwijd kritieke infrastructuur kan hacken, terwijl wij dat niet hebben?
“Ik vrees van wel.”
Toch staat dit onderwerp niet meteen bovenaan de politieke agenda.
“Zijn er in 2029 verkiezingen in België? Tegen dan staat het mogelijk wel bovenaan de agenda.
“De kans is groot dat er in de tussentijd een grote IT-crash plaatsvindt, dat criminele organisaties er een nieuw virus mee maken, dat de werkloosheid stijgt onder pas afgestudeerden, of dat alles tegelijk.
“Politici zullen daarop een antwoord moeten verzinnen. En ik vrees dat ze in een acute crisis niet altijd de meest doordachte keuzes maken.”
Weten we wel waar we ons precies op moeten voorbereiden?
“Dat is inderdaad lastig, want we baseren ons op voorspellingen over een technologie die razendsnel verandert. Maar je kunt wel nog steeds de inschatting maken dat AI nieuwe gevaren met zich meebrengt.
“Als je vandaag een broodjeszaak opent, moet je aan meer regelgeving voldoen dan wanneer je een AI-model uitbrengt dat door miljoenen mensen gebruikt kan worden. Dat is toch absurd?”
Trump vraagt AI-bedrijven nu wel om de Amerikaanse overheid dertig dagen voor de release van een nieuw model toegang te geven, nadat hij eerder een gelijkaardige controle had afgeschaft.
“Ja, maar dat blijft erg beperkt. Bedrijven kunnen kiezen of ze daaraan meedoen of niet. En die hele controle is vooral gebaseerd op de cybercapaciteiten van een AI-model.
“Geen enkele overheidsinstantie checkt voor de release van een nieuw model of het de suïcidale gedachten van jongeren kan versterken, en of een crimineel er makkelijk een biowapen mee kan maken. We zijn grotendeels op onszelf aangewezen.”
En dus besloot u een boek te schrijven over hoe we met AI moeten praten?
“Ik merkte dat veel mensen hier verward over zijn.
“Langs de ene kant worden we overstelpt met utopische verhalen van techbedrijven die ons vertellen dat we nu een doctoraatsstudent in onze broekzak hebben.
“En langs de andere kant hoor je critici die zeggen dat we de hype niet moeten geloven, dat de techbedrijven de wereld nog meer gaan verpesten.
“Ik heb geprobeerd een boek te schrijven voor de grote groep mensen die daartussen zit.
“Veel mensen zijn bezorgd over hun privacy en toekomstige werkloosheid, maar zien er tegelijk de voordelen van in.
“Ik merk alleen dat veel mensen niet begrijpen hoe ChatGPT precies werkt en wat de intenties zijn van de bedrijven die ze ontwikkelen.”
Als ik worstel met het schrijven, vraag ik AI soms om een persona aan te nemen, hoe vreemder hoe beter. Dan vraag ik AI bijvoorbeeld de rol aan te nemen van Hemingway als AI-specialist met twee whisky’s op
De gangbare opvatting is dat AI goed is in feiten, maar slecht in creativiteit. In feite is het omgekeerd schrijft u. Wat bedoelt u daarmee?
“We beschouwen machines al decennia als goed in het verwerken van cijfers en in het geven van feitelijke, repetitieve antwoorden op basis van vaste regels. Zo konden we onszelf voorhouden dat creativiteit iets uniek menselijks was.
“Met AI is dat anders. Het zijn probabilistische machines die nooit precies hetzelfde antwoord geven, maar altijd iets nieuws genereren. En aangezien creativiteit vaak neerkomt op nieuwe verbanden leggen, scoren deze modellen daar net goed in.
“Als je AI de opdracht geeft om gelijkenissen te geven tussen twee ongerelateerde woorden, bijvoorbeeld mierenkolonie en managementstructuur, komt het met een verrassend origineel antwoord.
“Vraag je AI om tien nieuwe businessideeën te bedenken of vijf manieren om paperclips te gebruiken, dan komt het doorgaans met creatievere antwoorden dan mensen.”
Hoe gebruikt u dat dan?
“Als ik worstel met een passage in het schrijven, vraag ik AI soms om een persona aan te nemen. Dan vraag ik het om als Hannah Arendt of als Ernest Hemingway door mijn tekst te gaan en een nieuwe overgang te bedenken. Die antwoorden kan ik nooit zomaar gebruiken, maar ze brengen me wel op nieuwe ideeën.
“Het leuke is: hoe vreemder het persona dat je het geeft, hoe beter vaak de antwoorden.
“Dus zeg ik dat het niet zomaar de rol van Hemingway moet aannemen, maar bijvoorbeeld die van Hemingway die zichzelf heruitgevonden heeft als AI-specialist en al twee whisky’s op heeft.
“Elk woord in je prompt duwt zo’n model een andere richting uit.”
De eigenschappen die AI-modellen creatief maken, maken hen ook gevoelig voor hallucinaties. Hebt u manieren gevonden om dat te verminderen?
“Mensen denken soms dat het helpt om expliciet te zeggen dat ze niet mogen hallucineren. Maar dat maakt niets uit. Die modellen weten niet dat ze hallucineren, alleen dat ze een statistisch plausibel antwoord geven.
“Veel mensen beseffen ook niet dat ze een model in een bepaalde richting duwen omdat er aannames of bias in hun vraag zitten.
“Als je een AI-model om een bewijs vraagt dat supporters van een bepaalde voetbalploeg gewelddadig waren, zal zo’n model snel aannemen dat dat sowieso het geval was. De kans is dan reëel dat het een plausibel antwoord geeft dat even goed verzonnen kan zijn.
“Als je AI daarentegen vraagt om stap voor stap uit te leggen hoe het tot die informatie komt, verkleint het aantal hallucinaties aanzienlijk. Maar zelfs dan moet je altijd rekening blijven houden met hallucinaties.”
En toch beweren de CEO’s van de techbedrijven dat AI binnen vijf jaar tot de helft van het kenniswerk kan overnemen. Gelooft u dat?
“Veel bedrijfsleiders zien spectaculaire voorbeelden van wat AI al kan en denken: ik kan de helft van mijn marketingteam ontslaan, ik heb geen mensen meer nodig om de website te runnen of code te schrijven.
“Maar dan treden er fouten op en ontdekken ze dat niemand hun echt geleerd heeft hoe ze met die AI moeten werken.
“Misschien komen ze erachter dat ze ook mensen nodig hebben om de nieuwe problemen op te lossen die AI creëert.
“Dat is wat de CEO’s van die AI-bedrijven al eens vergeten: zo’n nieuwe technologie introduceren in allerlei bedrijfstakken gaat niet van vandaag op morgen.
“Toch gaan we op korte termijn grote verschuivingen zien. Voor kleine bedrijven zijn het bijvoorbeeld grote kosten om een marketingteam, salesanalist of bedrijfsadvocaat aan te nemen.
“Als ze dat kunnen vervangen door een AI-agent die 80 procent van dat werk kan opknappen, is dat een enorme winst.”
U maakte een ‘corporate bullshit translator’ die het jargon van jaarverslagen en persberichten stript. Zijn er nog zulke toepassingen van hoe je met AI moeilijke tekst kunt vertalen?
“Daar heb ik onlangs nog een mooi voorbeeld van gehoord. Toen ik op BBC Radio zat, belde een luisteraar me op. Zijn energieleverancier had hem rekeningen van enkele duizenden euro’s gestuurd. Hij begreep niet wat er aan de hand was. Die mails waren zo ingewikkeld dat je er bijna een advocaat voor moest inhuren.
“Dus wat deed hij? Hij liet de mails en zijn meterstanden analyseren door AI, ontdekte dat zijn leverancier een fout had gemaakt en liet AI een mail opstellen om die kosten te betwisten. Met succes: hij kreeg een flink bedrag terug.
“Dat illustreert waar AI vandaag echt van nut kan zijn. We verdrinken allemaal in administratie en worden verplicht om formulieren te tekenen die we amper begrijpen.
“In plaats van dure beloftes te verkopen over hoe AI kanker en de klimaatverandering zal oplossen, zouden de techbedrijven beter focussen op hoe ze mensen vandaag kunnen helpen met zulke tijdrovende taken.”
U ging ook in de leer bij ‘s werelds beste jailbreakers: mensen die gespecialiseerd zijn in AI zover te krijgen dat ze hun eigen veiligheidsregels overtreden. Wat heeft u van hen opgestoken?
“Het blijkt helemaal niet moeilijk te zijn om van AI instructies te krijgen over hoe je een grote hackingoperatie opzet. En je moet er niet eens een computernerd voor zijn.
“De jailbreakers die ik sprak, zijn vooral experts in taal en manipulatie. De technieken die ze gebruiken, haalden ze uit studieboeken over reclame en psychologie.
“Het verontrustende is dat er nog altijd geen formeel kader bestaat over hoe die techbedrijven met zulke jailbreaks moeten omgaan.
“Ik heb jailbreakers gehoord die serieuze kwetsbaarheden gemeld hebben en nooit antwoord kregen. Terwijl het wel een groot probleem is. Mensen zitten die modellen voortdurend te jailbreaken zonder het te beseffen.”
Hoezo?
“Als je een AI-model uit het niets vraagt hoe je zelfmoord kunt plegen, verhinderen zijn veiligheidsinstructies dat het daarop antwoord geeft.
“Maar als een kwetsbare jongere wekenlange conversaties voert met zo’n chatbot, raakt die chatbot er soms van overtuigd dat advies geven belangrijker is dan zijn eigen veiligheidsinstructies.”
Je kunt AI je argumenten geven en vragen om tegenargumenten of andere perspectieven. Het kunnen geweldige persoonlijke leraars zijn.
U zegt meer dan eens in uw boek: de manier waarop deze chatbots standaard ingesteld zijn, helpt ons niet vooruit.
“Dat is de les die we al bij sociale media geleerd hebben. De belangen van een techbedrijf dat onder enorme druk staat van zijn aandeelhouders en investeerders om winst te maken, lopen niet per se gelijk met die van zijn gebruikers.
“In mijn boek toon ik heel wat voorbeelden van hoe je AI kunt gebruiken als advocaat van de duivel.
“Je kunt het je argumenten geven en vragen om tegenargumenten of andere perspectieven. Het kunnen geweldige persoonlijke leraars zijn.
“Maar uit zichzelf zullen ze je meteen een antwoord geven, je bevestigen en aan de praat houden, want zo zijn ze nu eenmaal ontworpen.”
U laat zien hoe makkelijk AI een persoonlijke echokamer wordt. Maar op X zagen we ook al hoe zelfs Elon Musks AI complottheorieën ontkracht. Kan AI de schadelijke effecten van sociale media remediëren, of dreigt het ze net te versterken?
“Er is een belangrijk verschil: de algoritmes van sociale media zijn in de eerste plaats gericht op het vergroten van ‘engagement’. Ze pushen emotionele of triggerende video’s omdat die je aandacht vastgrijpen, waardoor mensen ook aangespoord worden om zulke content te maken.
“Die ragebait zit minder ingebakken in AI-modellen, dus in die zin is dat vooruitgang. In het algemeen zullen ze een accurater beeld van de werkelijkheid geven dan een sociale mediapost van een Russische trollenfabriek.
“Maar wat deze chatbots wel hebben, is de neiging om zich te spiegelen aan de denkbeelden van een gebruiker.
“Als je AI vraagt hoe corrupt vermogensbeheerder Blackrock en het hele financiële systeem is, gaat zo’n chatbot daar makkelijk in mee. Zo kan het op zijn eigen manier complottheorieën aanwakkeren.
“Vaak merk je die verschuiving niet direct, maar stel je pas over een tiental jaar vast dat de samenleving radicaler, haatdragender of meer gedesinformeerd is geworden.
“Ik hoop dat er politieke genoeg druk komt om het deze keer niet zover te laten komen.”
En daarom moeten we dus ook aan onze taalvaardigheid werken?
“Zoals ik al zei: de mensen die het best met deze systemen kunnen werken, blinken vooral uit in taalgevoel en psychologie. Dat zou ons hoop moeten geven.
“Er zijn veel mensen die AI niet aanraken omdat ze geen computerexperts zijn, maar dat hoeft niet.
“Mensen die veel lezen, een rijke woordenschat hebben en de kruiswoordraadsels in uw krant maken, kunnen de volgende AI-specialisten worden. Ze weten het alleen nog niet.”
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen