Apache – Op vraag van Ineos kraakt regering-Jambon financieel risicobeheer


Als de Britse chemiereus Ineos vraagt, dan draait de Vlaamse Regering. Interne documenten die Apache kon inkijken, tonen hoe de regering-Jambon op vraag van Ineos-topman Jim Ratcliffe de eigen financiële principes in de weegschaal legt.

Tom Cochez – Apache


Nadat de Raad voor Vergunningsbetwistingen de omgevingsvergunning vernietigde voor Project One, de ethaankraker die Ineos wil bouwen, ontvouwt de Vlaamse Regering plannen om de chemiereus financieel tegemoet te komen.

Maar die plannen staan helemaal haaks op de keuzes die de Vlaamse Regering zelf eerder maakte in het dossier. Dat blijkt uit interne documenten die Apache kon inkijken.

De overheidswaarborg van 500 miljoen voor Ineos activeren zonder definitieve omgevingsvergunning zou forse financiële risico’s inhouden.

Specialisten die het dossier onderhandelden en minutieus voorbereidden, stelden meermaals dat “het verkrijgen van de definitieve omgevingsvergunning cruciaal is” voordat de Vlaamse Regering de waarborg van 500 miljoen euro overheidsgeld mocht activeren.

Als de regering niet op die definitieve omgevingsvergunning wacht, dan zou Vlaanderen zich blootstellen aan forse financiële risico’s.

Maar kort nadat de omgevingsvergunning werd vernietigd, stelde Ineos-topman Jim Ratcliffe uitgerekend de vraag om die waarborg vervroegd te activeren in functie van een overbruggingskrediet. Op een definitief antwoord is het nog even wachten, maar ondoordacht politiek haastwerk hangt wel in de lucht.

Ratcliffe toonde zich enthousiast en gerustgesteld na afloop van de gesprekken met de betrokken toppolitici. De Standaard schreef dat de Vlaamse Regering “zich bereid (toont) om de garantie al in te zetten om zo een overbruggingskrediet bij de banken los te weken”. Bovendien gaf de Vlaamse Regering eerder al blijk van een wel zeer verregaand voluntarisme in het dossier-Ineos.

Tegelijk tonen de documenten die Apache kon inkijken dat het zeer de vraag is of de Vlaamse waarborg van een half miljard euro en de bijhorende financiële risico’s wel echt nodig zijn voor het welslagen van het omstreden project.

In haar verslag van november 2022 “betwijfelt de Inspectie Financiën of de waarborgverlening strikt noodzakelijk is voor het welslagen van Project One“.

De Inspectie concludeert dat het rechtstreekse financiële engagement van de overheid vooral “de initiatiefnemer extra comfort moet geven”.

Kraken

Op 20 juli joeg de Raad voor Vergunningsbetwistingen een schokgolf door politiek en economisch Vlaanderen.

Het administratieve rechtscollege vernietigde de omgevingsvergunning die minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) een jaar eerder, op 7 juni 2022, had verleend aan Ineos voor de bouw en de exploitatie van een ethaankraker en de bijhorende ondersteunende faciliteiten.

Onder de naam Project One wil Ineos in de Antwerpse haven etheen produceren, een van de belangrijkste bouwstenen voor plastic.

Minister Zuhal Demir ging bij de beoordeling ‘routinematig en achteloos‘ te werk, oordeelde de Raad en vernietigde daarom de vergunning

Verschillende partijen gingen in beroep tegen de door Demir verleende omgevingsvergunning voor Ineos. Daarbij liggen verschillende argumenten op tafel.

Inhoudelijk gaan die in belangrijke mate over het klimaat: Ineos zal met zogenaamde drakenschepen het fors gecontesteerde schaliegas aanvoeren over de oceaan om de fossiele brandstof vervolgens te ‘kraken’ tot bouwstenen voor plastic.

Over die argumenten sprak de Raad voor Vergunningsbetwistingen zich nog niet uit. Ze deed dat wel al over het beroep dat door Noord-Brabant werd ingediend. De Nederlandse provincie legde de problematische stikstofuitstoot van Ineos op tafel.

Het administratieve rechtscollege oordeelde dat de impact van de stikstofuitstoot door Ineos op het nabijgelegen beschermd natuurgebied Brabantse Wal onvoldoende werd onderzocht.

Minister Demir ging bij haar beoordeling “routinematig en achteloos” te werk, oordeelde de Raad en vernietigde daarom de vergunning.

Vlaamse dadendrang

Vooral binnen de Vlaamse Regering en in het Antwerpse schepencollege gingen prompt alle alarmbellen af. De voorbije jaren werden immers kosten noch moeite gespaard om het prestigeproject naar de Antwerpse haven te halen en concurrent Rotterdam af te houden.

Vooral N-VA trekt aan het dossier en presenteert Ineos als een symbool van Vlaamse dadendrang.

Met Vlaams minister Jan Jambon, Antwerps burgemeester Bart De Wever, Antwerps Havenschepen Annick De Ridder en bevoegd omgevingsminister Zuhal Demir bezet de partij ook de cruciale politieke posities om het dossier in de gewenste richting te manoeuvreren.

Vooral N-VA trekt aan het dossier en presenteert Ineos als een symbool van Vlaamse dadendrang

Een van de elementen die de voorbije jaren in de weegschaal werden gelegd om Ineos naar Antwerpen te halen, is een gigantische waarborgverlening door Vlaanderen.

Ook daar zit met Koen Kennis, als voorzitter van Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV), een door de wol geverfd machtspoliticus van N-VA aan de knoppen.

Speciaal voor Ineos werd een nooit eerder verleende overheidswaarborg van 500 miljoen euro in het leven geroepen. Die waarborg impliceert dat de Vlaamse belastingbetaler opdraait voor de kosten indien de banken het geld dat ze aan Ineos uitlenen niet zouden terugkrijgen.

De deal die de overheid sloot met Ineos over de concrete condities van de waarborg, werd jarenlang bewust uit de openbaarheid geweerd.

Apache kon intussen wel de notulen inkijken van de bestuursvergaderingen van Gigarant, het Vlaamse waarborgfonds dat dergelijke deals onderhandelt.

De notulen en nota’s van de vergaderingen van 1 juni 2022, 11 augustus 2022 en 11 januari 2023 geven een duidelijk overzicht van zowel de argumenten als de bijzondere voorwaarden voor de overheidswaarborg van een half miljard euro.  

Cruciale voorwaarde

Verschillende elementen komen daarbij aan bod. Het gaat onder meer over de waarborgpremie (die doorheen de looptijd van vijftien jaar varieert van 2,05% tot 2,80%), het percentage van het verzekerde bedrag dat door de banken wordt uitgeleend (de oorspronkelijke 50% werd opgetrokken tot 65%), de tewerkstellingsvoorwaarden (250 plaatsen) en een (beperkt) aantal milieutechnische voorwaarden waartoe Ineos zich engageert.

Ook belangrijk is de vrijstelling van bestuurdersverantwoordelijkheid: omdat het over zo’n forse som geld gaat zijn niet de bestuurders van Gigarant, maar is wel de Vlaamse Regering zelf verantwoordelijk voor het dossier. Die duidelijke keuze maakt de politieke verantwoordelijkheid bij een debacle enkel meer zichtbaar.

Cruciaal, zeker met het oog op de huidige situatie, is de meermaals herhaalde voorwaarde dat de waarborgregeling pas in voege kan treden eens de omgevingsvergunning voor Project One definitief verworven is. Op het moment dus dat alle beroepsmogelijkheden zijn uitgeput.

De raad van bestuur van Gigarant benoemt een definitief verworven omgevingsvergunning meermaals als een evidente en cruciale voorwaarde om de waarborg te activeren:

“Er wordt meegegeven dat een van de conditionele voorwaarden voor het verkrijgen van de financiering uiteraard een volledig goedgekeurde, definitieve omgevingsvergunning betreft (dus waarbij er geen beroepsmogelijkheid meer is)”

“Tevens wordt benadrukt dat het verkrijgen van de definitieve omgevingsvergunning cruciaal is.”

“De raad van bestuur beslist om een positief advies te geven naar de Vlaamse Regering toe omtrent dit dossier, mits de omgevingsvergunning definitief verworven is …”

Finale onderhandelingen

Dat er van het vrijgeven van de waarborg pas sprake kan zijn eens de omgevingsvergunning definitief en verworven is, blijkt ook uit de finale nota die Vlaams minister van Economie Jo Brouns (CD&V) aan de Vlaamse Regering bezorgde. Over de finale onderhandelingen tussen Gigarant en Ineos besluit de minister:

“Finaal werd overeengekomen dat de schuldaflossingsverbintenis ten gunste van de financiers pas wordt vrijgegeven vanaf het moment dat alle (lopende en toekomstige) beroepsprocedures tegen de omgevingsvergunning opgelost zijn.”

Begin dit jaar lagen bijgevolg alle kaarten op tafel: het half miljard euro Vlaams belastinggeld als waarborg zou pas in beeld komen nadat alle lopende beroepen van de baan zouden zijn en de omgevingsvergunning verworven zou zijn. Geen Vlaams geld dus zonder definitieve vergunning.

Die beslissing werd uitgebreid beargumenteerd en als evident voorgesteld door Gigarant. De Vlaamse Regering onderschreef die stelling. Maar nu de omgevingsvergunning is vernietigd en er volgens de gemaakte afspraken dus geen Vlaams belastinggeld als waarborg kan worden neergelegd, lijkt de Vlaamse Regering een bocht van 180° te maken.

Parlement discussieert

Op een overleg, in aanwezigheid van Antwerps burgemeester Bart De Wever en federaal premier Alexander De Croo (Open Vld) vroeg Ineos-topman Ratcliffe aan de Vlaamse Regering om de waarborg toch al aan te wenden voor een overbruggingskrediet, in de hoop dat de omgevingsvergunning alsnog “gered” kan worden.

De Vlaamse Regering lijkt, tegen haar eigen eerdere argumentatie in, vastbesloten alles in het werk te stellen om de waarborg voor Project One uit te spelen.

Meerdere specialisten lieten zich de voorbije weken zeer sceptisch uit over de juridische haalbaarheid van een nieuwe omgevingsvergunning die afdoende rekening houdt met de stikstofproblematiek.

Bovendien lopen nog verschillende andere beroepen die vooral de klimaatargumentatie hanteren. Ook die kunnen tot een (nieuwe) schorsing leiden.

Toch lijkt de Vlaamse Regering, tegen haar eigen eerdere argumentatie in, vastbesloten alles in het werk te stellen om de waarborg voor Project One uit te spelen.

Hoe dat precies zal gebeuren, is nog onduidelijk. Komende donderdag (24/8) komt de Commissie Economie van het Vlaams Parlement vervroegd samen. Dat gebeurt op vraag van oppositiepartijen Groen en Vooruit, en van Maurits Vande Reyde, lid van regeringspartij Open Vld.

Zowel Vlaams minister-president Jan Jambon als voogdijministers Brouns en Demir zullen kleur moeten bekennen.

Haastwerk

Maar nu al is duidelijk dat het hele dossier van meer voluntarisme dan bedachtzaamheid getuigt. Blijkbaar hield niemand rekening met de gedachte dat de omgevingsvergunning zou geschorst worden.

De financiële inspectie twijfelt aan de noodzaak van de waarborg voor het welslagen van Project One.

Over de hele waarborgregeling werd jarenlang vergaderd. Nu het erom spant, dreigt die regeling overboord gegooid te worden en moet er in sneltreinvaart ‘een oplossing’ uit de hoge hoed getoverd worden die zowel inhoudelijk als juridisch steekhoudt.

Tot slot rijst de vraag of al die financiële risico’s met belastinggeld wel nodig zijn. Hoewel de financiële inspectie van oordeel is dat het dossier financieel voldoende werd onderbouwd door Gigarant – voor de duidelijkheid: het oorspronkelijke dossier, niet het haastwerk dat momenteel door de Vlaamse Regering op de rails wordt gezet – twijfelt ze openlijk aan de noodzaak ervan voor het welslagen van Project One.

De waarborgregeling zou enkel de financiering van het project door Ineos vergemakkelijken en de initiatiefnemer extra comfort geven.


Tom Cochez stond mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache. Vandaag werkt hij als redacteur.


Ineos-topman Jim Ratcliffe, Antwerps burgemeester Bart De Wever (N-VA) en Antwerps havenschepen Annick De Ridder (N-VA) bij de voorstelling van Project One begin 2019. (© Port of Antwerp-Bruges)


Lees ook

Ineos – Megaproject van Ineos wordt miljard duurder
Ineos – Jambon reikte zelf het mes aan dat de chemiereus de regering nu op de keel zet
Ineos – Milieuorganisaties spannen rechtszaak aan tegen Ineos-kraker in Antwerpse haven

Bron: Apache

Naar Facebook

Naar de website


Scroll naar boven