Bart Eeckhout – Waarom de N-VA veel te verliezen heeft bij het boerenverzet


Plots laait ook in Vlaanderen het ‘boerenverzet’ veel hoger op dan verwacht. Dat belooft niet veel goeds voor de kiesstrijd in landelijk Vlaanderen.

Bart Eeckhout – De Morgen


Neen, met tractoren wegen blokkeren, dat zouden ze niet doen, zei Hendrik Vandamme van het Algemeen Boeren­syndicaat aan het begin van de week nog.

Minder dan 24 uur later rolden zware tractorbanden ook over Vlaamse autowegen.

Ook de grotere Boerenbond werd in snelheid en hevigheid gepakt. Een geplande actie in Merksplas verzonk in het niets bij de hardere acties die overal de kop opstaken.

Die werden vaak via informele Whats­App- of Telegramkanalen georganiseerd, waardoor ze een jonger en radicaler publiek mobiliseerden, buiten de bekende structuren om.

Zo stonden de gevestigde landbouwkoepels te kijk als reuzen op lemen voeten.

Dat is ook een probleem voor de Vlaamse regering, bevoegd voor het landbouw- en milieubeleid. Ook zij werd verrast door het late, hevige verzet.

Met de goedkeuring van het stikstofdecreet meende de regering-Jambon dat ze die lastige klip voorlopig had omzeild.

Dat signaal kwam eigenlijk ook van bij de landbouworganisaties. Die verzetten zich nog wel, maar alleen juridisch, met een (allerminst kansloze) klacht bij het Grondwettelijk Hof.

Voor het zover is, zijn we weer een jaar of wat verder. Dan heeft Ineos de eerste steen van zijn ethaankraker gelegd, hebben ook landbouw ondernemingen weer vergunningen gekregen en zou het verzet wel uitdoven, dacht men in de regering.

Dat was dus verkeerd gedacht.

De stikstofbom is alsnog ontploft, merkwaardig genoeg een week ná de stemming in het Vlaams Parlement.

Dat het opborrelende verzet niet kan worden gereduceerd tot het stikstofbeleid is correct. De timing en hevigheid vinden hun inspiratie bij protest dat al langer opflakkert in andere Europese landen, met andere aanleidingen.

Het keert zich nu eens tegen de vrees voor goedkope import uit Oekraïne of Latijns-Amerika, dan weer tegen de hoge energiekosten of ­tegen de strenge Europese milieu- en klimaatnormen.

Zo liep de emmer der vernedering overal vol, ook hier. En in Vlaanderen is stikstof de druppel die de emmer doet overlopen.

BOEMAN

De felheid van de rebellie suggereert dat er een dieper liggende zenuw is geraakt.

In een heel groot deel van de landbouwwereld leeft het idee dat de boer in de hevige strijd om gezonde, groene ruimte eenzijdig als boeman wordt weggezet. Dat is niet helemaal een waanbeeld, zo leert de stikstofpolitiek van minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA).

Voor de verzuchtingen van de landbouwsector was bij de totstandkoming van het decreet alleszins weinig ruimte.

Grote pijnpunten zoals de verplichte sluiting van piekbelasters of het verbod op het overnemen van stikstofrechten van stopgezette landbouwbedrijven (het ‘extern salderen’) werden pas helemaal aan het einde en onder zware druk van cd&v en Open Vld geschrapt.

Zo blijft bij de sector, bij de coalitiepartners en ook wel hier en daar binnen de N-VA zelf, de wrange nasmaak hangen dat minister Demir de landbouwwereld harder raakte dan eigenlijk nodig was.

Waarom? Het antwoord op die vraag is veeleer politiek-strategisch dan technisch-inhou­delijk.

Toen duidelijk werd dat stikstof ook in Vlaanderen een probleempje dreigde te worden, stond voor N-VA-voorzitter en Antwerps burgemeester Bart De Wever voorop dat de grote belangen van haven en industrie gevrijwaard moesten blijven.

Dus kon maar beter een objectief bondgenootschap tussen industrie en natuur worden gesmeed.

Door een kader te creëren met veel vrijheid voor de industrie en anderzijds voldoende ruimte voor natuur, zou vermeden kunnen worden dat milieubewegingen om de haverklap vergunningen zouden aanvechten.

Kind van die rekening werd de derde concurrent in de strijd om ruimte: de landbouw.

De partij gokte dat de electorale prijs voor die keuze in eerste instantie toch door concurrent cd&v zou worden betaald.

Het oude, geel-groene, zuilloze VU-ressentiment tegen de machtige Boerenbond − dat de goede banden tussen het kabinet-Demir en milieuvereniging Natuurpunt verklaart − speelde ook op.

Ten gronde werd de kille berekening gemaakt dat ‘de boeren’ in Vlaanderen niet zoveel meer voorstellen.

Daarmee beging de N-VA een dubbele vergissing.

Landbouw, of liever de ‘agrobusiness’, is nu ook weer niet zo’n kleine economische speler in Vlaanderen, met een exportcijfer van 53,8 miljard euro over 2022.

Belangrijker nog is de symboolwaarde van de landbouwer in het ietwat idyllische beeld dat een flink deel van landelijk Vlaanderen over zichzelf behoudt.

Raak je aan de boer, dan raak je aan die idylle.

ELECTORALE PRIJS?

In het suburbaan verkavelde Vlaanderen heeft het weinig zin om een geografische kloof tussen stad en platteland te zoeken. Maar een mentale kloof is er zeker wel.

Niet toevallig pleit cd&v-voorzitter Sammy Mahdi tegenwoordig voor eerherstel voor de lokaal gewortelde ‘ergensmensen’ tegenover de kosmopolitische ‘overalmensen’.

Mahdi haalt die breuklijn bij de Brit David Goodhart, die in The Road to Somewhere de politieke revolte in landelijke gebieden tegen de stedelijke culturele dominantie beschrijft.

Natuurlijk is het tijdperk van Boerenpsalm van Felix Timmermans al lang voorbij en is de landbouw vandaag een hypertechnologische en sterk op export gerichte sector.

Maar in een tijd van ‘cultureel verlies’ is bij vele ‘ergensmensen’ de waardering groot voor een sector die de voedselvoorraad garandeert ‘uit eigen grond’.

Dat uitgerekend een conservatief als Bart De Wever dat niet of laattijdig inziet, is bijna onbegrijpelijk.

Het moet zijn dat de burgemeester van ’s lands grootste havenstad de gemeenschapsdenker in de weg zit.

Zeker, in deze uitdagende tijd zijn er goede redenen om een actief industrieel beleid te voeren.

Maar het contrast tussen een grootindustrieel die met de vingerknip een op maat geschreven decreet bestelt en een in het land gewortelde sector die nul op het rekest krijgt, snijdt diep.

En zeker niet alleen bij landbouwers zelf.

De electorale impact van het boerenverzet kan wel degelijk groot zijn. Zeker ook voor N-VA.

Want ook al probeert de partij het te ontkennen, het verzet vanuit landelijk Vlaanderen heeft zich gericht tegen de partij bij uitstek van dat landelijk Vlaanderen.

Dat mocht zelfs Theo Francken (N-VA) ondervinden. Hij werd meteen zelf geviseerd nadat hij de organisatie achter een galg met poppen die de Vlaamse regeringspartijen moesten voorstellen ‘crapuul’ had genoemd.

De ironie wil dat Francken zich als burgemeester van een landbouwgemeente intern altijd verzet heeft tegen de lijn-Demir.

REDEN VOOR BOOSHEID

De N-VA heeft veel te verliezen in de brandhaarden van het verzet.

In 2019 was ze als grootste partij nog 30 procent waard in Kempense kantons als Hoogstraten of Turnhout, net als in kantons in het Waasland of het Meetjesland in Oost-Vlaanderen.

Hoeveel blijft daar in juni nog van over? De kans is reëel dat de partij, net zoals in 2019 gebeurde met Francken na de Marrakech-exit, de lokale populariteit van Demir bekoopt met een daling in de andere provincies.

Dat zondag 9 juni zwart zal kleuren in landelijk Vlaanderen, is een voorspelling waaraan nog weinig verdienste zit.

De sluwe manier waarop het VB het protest weet te recupereren en te activeren, speelt daarbij zeker een rol. Maar de door de N-VA geleide Vlaamse regering heeft velen in die regio’s ook een reden gegeven om boos te zijn.

De stikstofsaga doet sterk denken aan wat Juli Zeh en Simon Urban magistraal vertellen in hun recente roman Tussen werelden (2023).

Daarin confronteren ze de botsende wereld beelden van twee vrienden: de ene een kosmopolitische, politiek correcte journalist uit de grote stad, de andere een ploeterende boerin in Oost-Duitsland.

Op een bepaald punt in het boek stelt de landbouwster haar hoop op een eisenbundel die ze aan de bevoegde minister mag bezorgen. Maar op het kabinet krijgt ze alleen een ongeïnteresseerde medewerker te zien.

Zonder de clou te verklappen: ook dat verhaal eindigt in radicalisering.

Tussen werelden

Dat minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) goede banden onderhoudt met milieu vereniging ­Natuurpunt, heeft te maken met een gedeeld ressentiment jegens de Boerenbond.
Beeld Mine Dalemans

Lees ook

Klik hier of op de hyperlink hieronder en vind andere berichten van

Bart Eeckhout


Lees ook

Apache – Als Vlaamse boeren botsen met een Britse topindustrieel

Bron: De Morgen

Welkom op Facebook

Naar de website


Scroll naar boven