Neutraliteit in het debat over Gaza is een illusie, schrijft Brigitte Herremans. Benoemen dat een genocide geen passend antwoord is op een massamoord, is niet radicaal.
Brigitte Herremans – De Standaard
12 september 2025
Leestijd: 6 min
“Maar Palestijnen hebben met die tunnels van Hamas toch schuilplaatsen om te vluchten voor de bombardementen? Dat is wat ik in Israëlische media hoor.”
Dat soort confrontaties probeer ik al maanden te vermijden, omdat ik die aanvoel als een zoveelste vorm van geweld. Toch overkwam het me onlangs tijdens een etentje bij vrienden in Londen.
Een tafelgenoot wilde mij overtuigen van het belang om “ook de andere kant te horen”.
Hij nam aanstoot aan mijn uitspraak dat Israël een apartheidsstaat is en behandelde me prompt als onwetend.
Dat ik de Israëlische politiek en samenleving mogelijk beter ken dan hij, gezien mijn professionele achtergrond, kwam niet in hem op.
Hij voelde zich gesterkt in zijn kennis die hij voornamelijk uit podcasts haalt.
Het lot van de Palestijnen leek hem niet wezenlijk te beroeren, hij sprak over het geweld als een soort natuurkracht, onvermijdelijk en niet in te dammen.
Alleen toen hij uitgebreid inging op wat hij de “doodscultus van Hamas” noemde, bespeurde ik enig enthousiasme.
“Je moet echt het Israëlische perspectief meenemen”, hield hij vol.
“Zoals dat ook geldt voor het Russische perspectief bij bombardementen op Oekraïense ziekenhuizen”, wierp ik op, maar het gleed van hem af.
Bij zoveel botheid verhef ik al eens mijn stem. Mijn boosheid maakte wel indruk.
Er volgde een stuntelige poging tot herstel: “Hebben ze dan al wat meer voedsel?”
Ik negeerde de vraag en verliet de tafel.
Op zo’n moment ben ik de killjoy, de spelbederver die de luchtige sfeer verstoort door ongemakkelijke waarheden en sterke emoties te uiten.
Ik denk aan The feminist killjoy handbook van politiek filosofe Sara Ahmad, waarin ze de feministische spelbreker beschrijft als iemand die weigert mee te doen aan de collectieve ontkenning van onrecht en zo ongemak creëert.
Wie onrecht benoemt dat wordt geminimaliseerd of goedgepraat, creëert ongemak en zet zich buitenspel.
De ironie wil dat ik de spelbreker ben omdat ik weerwerk bied tegen de rechtvaardiging van Israëls geweld dat als neutraal wordt verpakt.
Ahmad schrijft dat wie solidariteit met Palestina betoont, vaak een spelbreker is, omdat we benoemen wat er gebeurt, of weigeren om het geweld van de koloniale bezetting en het geweld in Gaza te negeren, en door de manier waarop we rouwen en om wie we rouwen.
Onze rouw doorbreekt de heersende orde in veel politieke kringen, media en kennisinstellingen, waar de dood van duizenden Palestijnen nog altijd in grote mate als onvermijdelijk wordt gezien.
Zoals Omar El Akkad scherp formuleert in zijn bejubelde boek One day, everyone will have always been against this:
“Hoe voltooi je een zin die begint met:
Het is tragisch dat tienduizenden kinderen zijn gestorven, maar …?”
Ik kan niet langer terugdeinzen voor killjoy Palestina: door de illusie van neutraliteit prikken en de ontmenselijking van Palestijnen, die nog steeds breed aanvaard blijft, benoemen.
Halve waarheden
Waar ik me vóór de genocide in Gaza nog welwillend opstelde tegenover slecht geïnformeerde en pro-Israëlische gesprekspartners – uit de overtuiging dat je open moet staan voor andere visies – weiger ik dat nu.
Talloze interviews en gesprekken met zogenaamd neutrale stemmen die in de praktijk vaak het Israëlische beleid verdedigen, leerden me dat er niets te winnen valt bij een zogenaamd tegensprekelijk debat met tegenstanders die zich niet baseren op feiten, maar op desinformatie, halve waarheden en verdachtmakingen, met als doel de Israëlische misdrijven te ontkennen of te minimaliseren.
Dat draagt niet bij aan meerstemmigheid, maar aan de illusie dat er meerdere perspectieven zijn die gelijkwaardig zijn.
Wat pertinent onwaar is in asymmetrische conflictsituaties zoals het Israëlisch-Palestijns conflict, de oorlog in Oekraïne of de voormalige apartheid in Zuid-Afrika.
Dat neemt niet weg dat ik als mens en als expert inzake de Palestijnse kwestie wel degelijk Israëlische perspectieven in rekening wil en moet nemen.
Ik erken de terreur, het trauma en de pijn die de massamoorden van Hamas op 7 oktober 2023 hebben ontketend, en ik verdiep me in de impact daarvan op de Israëlische samenleving.
Maar die erkenning en kennis doen niets af aan de vaststelling dat Israël sinds zijn oprichting in 1948 structureel misdaden pleegt en dat de overgrote meerderheid van de Israëlische bevolking de genocide in Gaza goedkeurt.
Benoemen dat een genocide geen passend antwoord is op een massamoord, is niet radicaal.
Het is een eenvoudige waarheid waar veel media, politici en kennisinstellingen in het Globale Noorden mee blijven worstelen.
Killjoy Palestina betekent voor mij ook dat we de verantwoordelijkheid van die instellingen veel duidelijker benoemen: hun rol in het uitwissen van Israëls misdrijven en in het bestendigen van het geweld tegen Palestijnen.
Dat gaat verder dan stilzwijgen of wegkijken: het omvat medeplichtigheid.
Symbolische Banksy
Symbolisch vond ik dat ik de muurschildering van Banksy over de criminalisering van de protestbeweging Palestine Action niet te zien kreeg in Londen.
Het werk op een muur van het Hooggerechtshof, waarop een rechter een betoger neerslaat met een hamer, werd snel bedekt.
Intussen worden de bijna 900 mensen die vorig weekend werden gearresteerd bij een protestactie tegen de labeling van Palestine Action als een terreurgroep, wel vervolgd.
En terwijl solidariteit wordt gecriminaliseerd, gaat de wapenhandel met Israël onverminderd voort: in dezelfde stad vond de jaarlijkse Defence and Security Equipment International plaats, een van de grootste wapenbeurzen ter wereld.
Israëlische wapenbedrijven zoals Elbit Systems, Rafael, en Israel Aerospace Industries deden er ongetwijfeld gouden zaken.
Geloven in neutraliteit in asymmetrische conflicten is een illusie.
In de Palestijnse kwestie wordt neutraliteit ingezet als dooddoener, om debatten in de kiem te smoren en mensen te brandmerken.
Ze dient als een excuus om niet te handelen.
Wie de rechten van Palestijnen verdedigt, krijgt vaak het verwijt “niet neutraal” te zijn. Diezelfde roep om neutraliteit verdwijnt echter volledig in de oorlog in Oekraïne, waar media, politici en academici het vanzelfsprekend vinden om een kant te kiezen.
Dat gebrek aan neutraliteit verdient aanmoediging, want in de woorden van overlevende van de Shoah en Nobelprijs winnaar Elie Wiesel:
“Er kunnen tijden zijn waarin we niet bij machte zijn om onrecht te voorkomen,
maar er mag nooit een tijd zijn waarin we nalaten te protesteren.”
Brigitte Herremans
Postdoctoraal onderzoeker UGent en gastdocent UAntwerpen.
Haar column verschijnt voortaan maandelijks op zaterdag.
Lees ook
Lees ook
Bron: De Standaard