Tsjaikovski’s De seizoenen was oorspronkelijk een feuilleton:de partituur verscheen in twaalf delen, telkens met een gedicht erbij. Pianiste Marie François tilt dat concept naar onze tijd, samen met vier dichters, onder wie Max Temmerman.
Sarah Vankersschaever – De Standaard
1 januari 2026
Leestijd: 4 min
“Seizoenen wijzen ons de weg”
Marie François
Twaalf korte pianowerken van Tsjaikovski, vertolkt door Marie François en evenveel gedichten van Joke van Leeuwen, Lize Spit, Ester Naomi Perquin en Max Temmerman: een heel jaar lang verglijden in De Standaard der Letteren een keer per maand, in poëzie en muziek, de seizoenen.
Precies 150 jaar geleden componeerde Tsjaikovski De seizoenen, een pianowerk van zo’n vijftig minuten.
Een dichter schreef er destijds poëzie bij.
“Wat als we dat concept naar de 21ste eeuw tillen?”, vroeg pianiste Marie François zich af.
Samen met Vonk & Zonen maakte ze er een multimediale productie van, met muziek, poëzie en illustratie.
“We hebben zoiets nodig,” zegt François, “iets moois en inspirerends tussen het dreunen van het wereldnieuws door. De seizoenen lijkt daarvoor gemaakt.”
Weinigen kennen trouwens de ontstaansgeschiedenis, vertelt ze.
“Hoewel Tsjaikovski’s werken voor piano solo relatief weinig worden gespeeld, kent zowat elke pianist De seizoenen, of Vremena goda.
“Alleen: hij heeft het nooit bedoeld als concert, maar als een magazineproject.
“De partituur werd in 1876 als een twaalfdelig feuilleton in het tijdschrift Nouvellist gepubliceerd, zodat mensen het thuis konden spelen, telkens met een gedicht erbij om voor te dragen.”
Max Temmerman: “In Tsjaikovski’s tijd schreef één dichter alle twaalf gedichten, en die waren vrij uitleggerig, met titels als ‘Carnaval’ (februari), bedoeld om de muziek te illustreren.
“Wij hebben vier dichters gekozen en het draait in onze poëzie minder om de expliciete maand – niet iedereen is in augustus bezig met de oogst binnenhalen of in september met jagen – maar meer om ‘tijd’ als overkoepelend thema.
“Tijd overspant alles, samen met de muziek.”
Het klinkt als een traditie om nostalgisch over te worden: componeren als feuilleton, samen met een dichter …
François: “Het lijkt romantisch, maar Tsjaikovski schreef het ook maar gewoon omdat hij geld nodig had. En dat is oké: muziek is geschreven door mensen, voor mensen.
“Klassieke muziek is niet een en al ego op zoek naar een podium. Ik vind dat belangrijk om te benadrukken, want zoiets bepaalt mee hoe je luistert en dus wat je hoort.”
Wat kun je met ons delen dat ons anders zou kunnen doen luisteren?
François: “Tsjaikovski speelde zijn seizoenen oorspronkelijk lager, ronder van klank, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de nazi’s de muziek hoger gestemd, naar 442 hertz.
“Ze vonden die scherpere, strakkere klank ‘zuiverder’ klinken. Wij hebben ze voor ons project weer 2 hertz lager en warmer gestemd.” (grijnst)
De seizoenen zijn al eeuwenlang een inspiratiebron voor kunstenaars. Wat is jullie invalshoek?
Temmerman: “Aangezien we niet, zoals in het oorspronkelijke novembergedicht ‘Trojka’ op zo’n gelijknamige, Russische slee met drie paarden rondtrekken:
- Wat maakt de seizoenen doorheen de eeuwen universeel?
- Wat is ‘herfstig’?
- Wat ‘winters’?
“De gedichten proberen dat te vatten: hoe gul of hard of mooi of intriest tijd kan zijn, maar ook hoe de mens z’n strijd tegen de tijd altijd verliest. Alles gaat verder.
“Het is een oerthema dat ook in mijn bundel Zondag acht dagen zit, en het is een besef waarvan Marie evengoed doordrongen was op het moment dat ze Tsjaikovski’s partituur opnam, 150 jaar nadat hij die had gecomponeerd.”
François: “Seizoenen komen elk jaar terug en zo wijzen ze ons de weg, maar staan we daar wel genoeg bij stil?
“Januari is klein en besloten, februari is beestig. Of, anders gezegd: recupereren we in de winter voldoende om in de lente weer te kunnen ‘bloeien’ en er in de zomer tegenaan te gaan?
“De muziek belichaamt dat.
“Ik heb geprobeerd om elke maand een uitgesproken eigenheid te geven, terwijl Tsjaikovski De seizoenen meer in één sfeer speelde.
“Al wordt onze versie geen kakofonie, het jaar blijft een geheel – leesbaar, hoorbaar, en ook visueel dankzij de illustraties van Juliane Noll.”
Iedere mens heeft vast z’n seizoen … Jullie ook?
Temmerman: “Als ik kijk naar de gedichten: er is de jubelende Joke van Leeuwen, de bevreemdende Ester Naomi Perquin en de beeldend-bedachtzame Lize Spit.
“Zelf voel ik de meeste verwantschap met de lente: de natuur die terug opleeft en de dagen die lengen, het gevoel opnieuw te mogen beginnen nadat we de donkerte hebben doorstaan.”
François: “Doe mij maar heel specifiek de maand december.
“Tsjaikovski eindigt De seizoenen verrassend eenvoudig en abrupt met een walsje – luchtig en hoopvol, er kan op gedanst worden.
“De maat van een walsje – 1 2 3, 1 2 3, 1 2 3 – kan eeuwig doorgaan, en hij vertolkt zo het gevoel dat de cirkel herbegint, dat de mens veerkrachtig is.
“Zelfs na een jaar vol emoties, en na wat er ook is gebeurd: het kan toch in majeur eindigen én herbeginnen.
“Letterlijk ‘op een positieve noot’.”
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Standaard