De Franse rockster econoom Thomas Piketty (55) bestudeert al jaren de ongelijkheid in de wereld. Maar hij heeft een oplossing, waar iedere aardbewoner wel bij vaart. Ilja Leonard Pfeijffer sprak hem in Parijs. ‘Het Amerika van Trump komt al aardig in de buurt van de totale dystopie.’
Danny Ilegems – De Morgen
11 juli 2026
Leestijd: 28 min
Schrijver Ilja Leonard Pfeijffer
koestert de Europese democratie,
maar is ook bezorgd.
In Democratiedialogen
praat hij uitvoerig met politieke kopstukken
over zijn angsten en dromen.
‘De VS van Trump komen aardig in de buurt van de totale dystopie’
Thomas Piketty
De verleiding is groot om Thomas Piketty (55) met Karl Marx te vergelijken.
Op minstens één punt valt de vergelijking in het voordeel van de Parijzenaar uit: zijn standaard werk Kapitaal in de 21ste eeuw, uit 2013, is heel wat lezersvriendelijker dan Das Kapital, de antikapitalistische bijbel die Marx 150 jaar eerder schreef.
De dikke Piketty is een van die boeken waarvan wordt gezegd dat veel mensen het hebben gekocht maar dat weinigen het hebben uitgelezen. Nog minder mensen zullen 30 pagina’s ver zijn geraakt in Das Kapital.
Ook Piketty zelf beweert dat hij Marx “amper” heeft gelezen.
Kapitalisten vinden Piketty vermoedelijk sympathieker dan Marx.
Voor Marx was het de evidentie zelve dat de bezittende klasse na de revolutie, en na de vestiging van een dictatuur van het proletariaat, zonder boe of bah zou worden onteigend.
Piketty vindt dat een belastingtarief van 90 procent voor de superrijken ruimschoots kan volstaan.
Naast armoedzaaier en opgejaagd wild was Marx in zijn tijd ook een invloedrijk filosoof.
Na zijn dood kwam hij nog een paar keer stevig terug in de mode, de laatste keer in de jaren 1960-70.
Piketty is de rockstereconoom van deze tijd. Hij heeft naast een economiediploma ook een hogere graad in de wiskunde en staat bekend als een wandelende databank.
Vandaag zijn we welkom in zijn datacenter in de Cité Universitaire van Parijs. Daar, in de nieuwe campus van de prestigieuze École Normale Supérieure, is de Paris School of Economics (PSE) gevestigd – het instituut dat Piketty in 2005 oprichtte en waarvan hij de eerste directeur was.
Binnen de PSE houdt hij zich tegenwoordig vooral bezig met het World Inequality Lab, het onderzoekscentrum dat de stand van de ongelijkheid in de wereld bijhoudt in met veel tabellen, diagrammen en pictogrammen geïllustreerde rapporten.
Ilja Leonard Pfeijffer komt uit Montparnasse aangewandeld. Gisteren is hij gaan dineren in La Rotonde, de legendarische brasserie waar Pablo Picasso, Ernest Hemingway en F. Scott Fitzgerald in de roaring twenties vaste klant waren.
Pfeijffer beschouwt zichzelf als een rive gauche-type: een schrijver die zijn oeuvre op smaak bracht in een marinade van horeca en academia.
Zijn eigen academische carrière − in de klassieke talen – speelde zich goeddeels af aan de rive gauche van de Rijn in Leiden. Hij voelt zich zeer in zijn sas in dit deel van Parijs.
Pfeijffer: “Wat ik van Piketty wil weten?
“Ik moest vanochtend denken aan de grote Romeinse dichter Ovidius, die de transitie van republiek naar keizerrijk meemaakte, zelf het slachtoffer werd van de politiek van keizer Augustus, maar op een gegeven moment zei:
‘Deze tijden zijn geknipt voor mijn poëtica.’
“Ik denk dat onze tijd geknipt is voor de wetenschappelijke rigueur van Thomas Piketty.
“Iémand moet de harde cijfers bijhouden, te midden van de politieke chaos.
“Maar wat vindt hij zelf? Is hij blij dat hij deze tijd mag documenteren, of wordt hij onwel van de data die hij binnenkrijgt?
“De ongelijkheid neemt weer schrikbarend toe, dat weten we – van hém.
“Maar wat zullen daarvan de politieke consequenties zijn, de gevolgen voor de democratie en de rechtsstaat, op korte termijn?
“En we moeten natuurlijk ook een beetje vooruitkijken. Ziet hij nog oplossingen?
“Ik vrees soms dat we een revolutie nodig hebben. Ik ben benieuwd of hij dat ook vindt. Ik denk van niet, maar ik wil proberen hem een beetje te provoceren. Ik hoop dat hij dat leuk vindt.”
Piketty ontvangt ons alvast met een beloftevolle, kamerbrede glimlach.
In het vergaderzaaltje naast zijn kantoor houden zijn medewerkers, allemaal jonge onderzoekers, een WK-voetbalpronostiek bij op het whiteboard.
Daarvan kun je hun nationaliteit aflezen: een paar Fransen, maar ook Spanjaarden, Portugezen, een Engelsman, een Argentijn, een Braziliaanse, een Senegalees en een Nederlandse.
Het World Inequality Lab wordt zéker niet gefinancierd door kapitaalkrachtige bedrijven, want in het bureautje van Piketty is amper plaats voor drie stoelen. Bovendien is het er bloedheet.
Maar Piketty denkt er geen moment aan dat ene raam of die ene deur open te zetten. Dat zou op koelbloedigheid kunnen wijzen.
Ilja Leonard Pfeijffer: Zullen we om te beginnen de belangrijkste vaststellingen uit het World Inequality Report 2026, een rapport dat in deze kantoren werd samengesteld, even overlopen? De ongelijkheid in de wereld is extreem. Niet alleen de inkomensongelijkheid en de ongelijke verdeling van de rijkdommen nemen toe, maar ook de ongelijkheid tussen landen en binnen landen, de klimaatongelijkheid en de genderongelijkheid. Dit alles brengt de leefbaarheid van de planeet én de levensvatbaarheid van de democratie in het gedrang. De toename van de ongelijkheid zorgt met andere woorden voor een afname van ons vermogen om er iets aan te doen. Kortom: de toestand is hopeloos, en het zal alleen maar erger worden. Vat ik het goed samen?
Thomas Piketty: (lacht) “Ja, maar ik denk dat het interessanter is, en minder deprimerend voor uw lezers, om het Global Justice Report dat we enkele weken geleden hebben uitgebracht als uitgangspunt te nemen.
“In dat rapport hebben we onderzocht of er nog een leefbare toekomst is weggelegd voor het overgrote deel van de mensheid op deze planeet, rekening houdend met de ongelijkheid, de klimaatopwarming en de gemeten evoluties op economisch, ecologisch en politiek-sociaal vlak.
“Het antwoord is: ja!
“Het ís mogelijk om een toekomstscenario te bedenken waarin drie grote ambities met elkaar worden verzoend:
- Gelijk verdeelde welvaart op wereldschaal
- Een leefbare planeet
- Meer democratie
“Wij hebben dat scenario alvast uitgetekend. Ik wil vandaag echt de nadruk leggen op deze positieve, optimistische dimensie van ons Global Justice Report.”
‘Optimistisch’: zei u het echt? Bent u het echt?
“Uw blik vol ongeloof is tekenend. Ik denk echt dat de crisis van de democratie die we vandaag beleven uit ongeloof voortkomt.
“Uit het gevóél dat er geen oplossing is. Het gevoel dat we geen greep meer hebben op onze eigen economische toekomst. Het gevoel dat, door de extreme ongelijkheid, door de concentratie van alle rijkdom in handen van zeer weinigen, de stem van de gewone burger er niet meer toe doet, zelfs al leeft hij of zij in een democratie.
“Voor wie je ook stemt, links of rechts, je krijgt toch altijd hetzelfde economisch beleid.
“Dat gevoel van machteloosheid is het echte democratisch deficit.
“Het verklaart de opflakkering van het nationalisme en de opkomst van nieuwe vormen van autoritarisme.”
‘Ik denk echt dat de crisis van de democratie die we vandaag beleven uit ongeloof voortkomt. Uit het gevóél dat er geen oplossing is’
De rechts-populistische golf.
“Populisme vind ik een problematisch begrip. Ik hanteer het liever niet. Omdat het een label is dat op heel verschillende fenomenen wordt geplakt, zowel op een figuur als Donald Trump als op iemand als Bernie Sanders. Terwijl Trump een gevaar is voor de democratie, en Bernie Sanders in mijn ogen helemaal niet.
“Populisme is een term die centrumpolitici graag bezigen om hun politieke rivalen weg te zetten als extreem, en zichzelf in de markt te zetten als redelijk, stabiel en betrouwbaar. Ik verkies de term neonationalisme.”
Wilt u dat ideale scenario dat u hebt uitgetekend even voor ons beschrijven?
“Wat wij aanbieden in het Global Justice Report is een pad naar een wereld waarin de levensstandaard overal even hoog is, en de klimaatopwarming toch onder de 2 graden Celsius blijft.
“Het streefdoel is een maandinkomen van 5.000 euro – het gemiddelde inkomen in de VS vandaag − voor elke aardbewoner tegen 2100.’
Ik kan mij voorstellen dat veel van onze lezers nu bij zichzelf denken: dat kan geen realistisch scenario zijn, dat is een vrome wens, een droom, een hallucinatie.
“Nee, dat is een doorgerekend scenario. Dat is haalbaar. Maar het zal niet makkelijk zijn. Er is wel wat voor nodig.”
Ik ben oprecht benieuwd wát.
“Drie dingen.
“Eén: een heel snelle energietransitie, weg van fossiele brandstoffen. Dat zal enorme investeringen vergen.
“Twee: de rijke landen zullen moeten stoppen met groeien. We moeten het idee van ongebreidelde, maximale groei helemaal opgeven en het principe van sufficiency omarmen: toereikende productie in plaats van overproductie, voldoende consumptie in plaats van overconsumptie. We hoeven geen 10 iPhones te bezitten, of elke dag nieuwe kleren uit China te laten overvliegen, toch?
‘Als iedereen evenveel rood vlees zou eten als de Amerikanen, zou dat hetzelfde effect op de opwarming hebben als het kappen van de regenwouden in Zuid-Amerika’
“Dat betekent concreet: 25 uur per week werken. Materiële, industriële productie zo veel mogelijk vervangen door immateriële, met een grote nadruk op onderwijs en gezondheidszorg.
“In ons scenario wordt 45 procent van de totale arbeidstijd aan onderwijs en zorg besteed. We moeten welzijn als een vorm van welvaart leren zien.
“En ook: onze eetgewoonten veranderen, substantieel minder rood vlees eten.
“Als iedereen in de wereld dezelfde hoeveelheden rood vlees zou eten als de Amerikanen, en in mindere mate de Europeanen, zou dat hetzelfde effect op de opwarming van de aarde hebben als het kappen van de regenwouden in Zuid-Amerika.
“En de derde pijler van ons plan is het wegwerken van de ongelijkheid tussen landen, en meer bepaald die tussen het rijke Noorden en het Globale Zuiden.
“Daarvoor zijn zo mogelijk nog meer middelen vereist. Die halen we uit een wereldwijde vermogensbelasting tot 20 procent, uit progressieve inkomstenbelastingen tot 90 procent voor de superrijken, en uit het monetaire instrument van de zogenoemde trekkingsrechten, waarover ik straks nog wel iets wil zeggen.
“Al die middelen brengen we samen in een nieuwe instelling, een Global Justice Fund, die jaarlijks 10 procent van het wereldwijde bbp uitkeert aan de landen die een inhaalbeweging moeten maken, onder de vorm van dividenden en investeringen.
“Tien procent is gigantisch, als je weet dat alle ontwikkelingshulp samen nu ongeveer 0,4 procent van het mondiale bbp bedraagt.
“Het is ook substantieel meer dan de budgetten van de VN, de Wereldbank en het IMF samengeteld.
“Zo komen we tot een herverdeling waar 99 procent van de wereldbevolking beter van wordt.”
Het is complex, zegt u. Het is bijna utopisch, zou ik denken.
“Ja, maar als we helemaal niets doen, of maar wat aanmodderen in de marge, wordt het nog complexer. Dan gaan we met zekerheid grote catastrofes tegemoet.
“Om te beginnen wordt het een ramp voor de democratie. De extreme ongelijkheid zal ertoe leiden dat een klein aantal miljardairs straks álles controleren − de politiek, de financiën, de media − en de bevolking onder de knoet houden in een soort bewakingsmaatschappij.
‘De extreme ongelijkheid zal ertoe leiden dat een paar miljardairs straks álles controleren en de bevolking onder de knoet houden in een soort bewakingsmaatschappij’
“Nationalistische partijen zullen groeien als kool, antimigratiesentimenten zullen zich als een griepvirus verspreiden, en wat zal er ten gronde worden opgelost? Helemaal niets.
“De aarde zal blijven opwarmen, de ene na de andere klimaatramp zal plaatsvinden, en de sociale problemen zullen steeds schrijnender worden.
“Kijk naar het grote plaatje. Kijk naar de bevolkingsgroei in het Sub-Sahara, waar ze tegen 2100 met 3 miljard mensen zullen zijn.
“Wat is het plan? Wat gaan we doen?
“Miljoenen drones boven de Middellandse Zee laten cirkelen om te verhinderen dat er te veel mensen naar Europa komen?
“Zonder radicale herverdeling op wereldschaal ziet de toekomst er voor mij als een totale dystopie uit. En dan heb ik het niet over de verre toekomst, maar over de nabije. Het Amerika van Donald Trump komt al aardig in de buurt.”
Wat maakt u er zo zeker van dat uw scenario haalbaar is?
“Het feit dat we de basisrecepten ervan al van vroeger kennen. In feite hebben we in de 20ste eeuw al heel veel ongelijkheid weggewerkt. Met name in Noordwest-Europa hebben we aardig wat stappen gezet in de richting van meer gelijkheid, met progressieve belastingstelsels en met herverdelingsmechanismen zoals de sociale zekerheid.
“In feite moeten we gewoon doorgaan op die ooit ingeslagen weg, die we recent weer verlaten hebben.
“U mag het scenario uit het Global Justice Report gerust utopisch noemen – in de positieve zin van het woord ís het dat − maar revolutionair is het geenszins.
Bron Emma Burlet
“Het terugdringen van de ongelijkheid ging in onze contreien gepaard met de consolidatie van de democratie.
“Na de Tweede Wereldoorlog ontstond er in veel Europese landen een soort democratische consensus tussen linkse en rechtse partijen, progressieve en conservatieve, die elkaar afwisselden aan de macht.
“Geen perfect systeem, maar wel het beste dat we ooit gehad hebben als u het mij vraagt, misschien zelfs het beste wat we kunnen bedenken.
“De democratie is de politieke context die ons welstand en welzijn heeft gebracht. Maar zoals gezegd: dit gebeurde in de rijke natiestaten in het Noorden.
“In de toekomst zal het op wereldschaal moeten gebeuren. Dat zal heel wat uitdagender zijn. Dat zal sociale strijd vergen. Maar door te leren van de succesvolle ervaringen uit het verleden kan het volgens mij wel lukken.
“Een tweede reden waarom ik denk dat ons scenario haalbaar is, is omdat we er zeker van mogen zijn dat de nationalistische agenda van Donald Trump en co. níét zal werken.
“De VS zijn een reus op lemen voeten. In 1960 stond Amerika voor 40 procent van het wereldwijde bbp, nu nog voor slechts 15 procent.
“Amerika heeft een enorm handelstekort en een gigantische buitenlandse schuld opgebouwd.
- Daarom legt Trump nu bij elke onderhandeling zijn revolver op tafel.
- Daarom zijn de Amerikaanse neoliberalen en libertijnen getransformeerd in nationalisten met autoritaire trekken.
- Daarom gedragen de VS zich als een koloniale mogendheid die eenzijdig handelstarieven oplegt, de Venezolaanse olie inpikt, de Oekraïense bodemrijkdommen probeert in te pikken, Groenland opeist…
“Maar dat zal allemaal niet helpen, dat is een achterhoedegevecht, want we evolueren naar een multipolaire wereld.
“Het Europese aandeel in het wereldwijde bbp was 40 procent in 1910, nu is het nog ongeveer 15 procent.
“China staat voor 20 procent maar zal door de vergrijzing en de afname van de bevolking naar 15 procent evolueren.
“India zal misschien ook op 15 procent uitkomen.
“En de VS zullen nog verder zakken, naar iets tussen 5 en 10 procent.
“Tegen het einde van deze eeuw zal geen enkele mogendheid haar wil nog aan de anderen kunnen opleggen.
“Wat mij betreft is dat goed nieuws.”
Het is me wel een raadsel waar u de politieke wil en de politieke kracht vandaan gaat halen om zo’n globale herverdeling te realiseren. Slechts 7 procent van de wereldbevolking leeft in een liberale democratie. En zelfs in die democratieën stemmen steeds minder mensen voor linkse partijen met een herverdelingsagenda, en nog minder mensen voor groene partijen met een klimaatagenda. Ik woon zelf in de Italiaanse havenstad Genua: historisch gezien een linkse stad, met havenarbeiders die het hart van de socialistische beweging vormden. Tegenwoordig stemmen die in groten getale voor Giorgia Meloni en Matteo Salvini, de premier en de vicepremier die met elkaar om het leiderschap op uiterst rechts wedijveren. Zowat overal in Europa migreert een deel van het traditionele electoraat van de sociaaldemocraten naar radicaal- en extreemrechts. Hoe verklaart u dat?
“De situatie is een beetje ingewikkelder dan dat. Je moet een onderscheid maken tussen het arbeiderselectoraat in de grote agglomeraties en dat in de kleinere steden. Er zijn grote territoriale verschillen. Er is wat ik noem een geosociale kloof.
“Neem de situatie in Frankrijk.
“In de Parijse agglomeratie stemt de arbeidersklasse links. In de buitenwijken, in de arme arrondissementen: links links links.
“Maar in de kleinere steden van het land: Rassemblement national, extreemrechts.
“In andere landen die ik heb bestudeerd − de VS, Groot-Brittannië, Duitsland – zie je dezelfde tendens.
“In New York stemde de bevolking uit de armere buurten massaal op de linkse kandidaat-burgemeester Zohran Mamdani.
“In de Midwest en in de Rust Belt, de oude, teloorgegane industriegebieden, stemmen ze voor de kandidaten van Trump.
“Waarom is dat zo?”
‘Samen met de economische macht van de VS zullen de witte nationalisten en reactionairen wegdeemsteren. Maar ze kunnen de komende vijf, tien tot twintig jaar nog heel gevaarlijk zijn’
Mijn theorie: omdat je de oude linkse partijen, de sociaaldemocraten op kop, bezwaarlijk nog links kunt noemen.
“Het klopt dat veel sociaaldemocratische partijen op een bepaald moment gestopt zijn met het aanbieden van een echt, ambitieus herverdelingsbeleid.
“Met name in de kleine steden en de landelijke gebieden voelen de mensen zich door hen in de steek gelaten. Vooral als het gaat over de toegang tot hoogwaardige openbare diensten als universiteiten, hogescholen en ziekenhuizen.
“Wat willen mensen au fond, wat vinden ze het belangrijkste? Dat hun kinderen kunnen voortstuderen en dat hun ouders in een ziekenhuis of een zorgcentrum terechtkunnen als het nodig is.
“Als ze in een kleine stad wonen, is dat allemaal problematisch. Daar is de toekomst iets waar ze zich per definitie zorgen over moeten maken.
“In de kleine steden heeft de globalisering en de liberalisering er ook keihard ingehakt.
“Door de globalisering zijn veel banen in de maakindustrie teloorgegaan, door de liberalisering moet er in de resterende jobs zonder veel bescherming gewerkt worden: milieu-, arbeids-, en loonnormen worden losgelaten of zijn helemaal weggevallen.
“Het wordt de Democraten in de VS en de sociaaldemocraten in Europa zeer kwalijk genomen dat ze in de jaren 1990 voor de vrijhandelsagenda hebben gekozen.”
Voor de Derde Weg van Tony Blair. Sindsdien worden ze door hun teleurgestelde kiezers als behartigers van het status quo beschouwd, als deel van het probleem.
“En terecht. Daarna kwam het milieuthema bovenaan de politieke agenda te staan: de klimaatopwarming, de broodnodige groene transitie. Toen werd de arbeidersklasse zo mogelijk nog bozer.”
Waar ging het mis?
“Plots werden mensen die gedwongen zijn om elke dag in een oude dieselauto naar hun werk te tuffen, ervan beschuldigd verantwoordelijk te zijn voor de CO2-vervuiling en de daarmee samenhangende klimaatverandering.
“Ze werden met de vinger gewezen door types die in het weekend op belastingvrije kerosine naar Ibiza vliegen, met hun opgerolde yogamatjes, of naar Londen trekken om te gaan shoppen.
“In Frankrijk maakte president Macron er helemaal een karikatuur van: in hetzelfde jaar verhoogde hij de accijnzen op fossiele brandstoffen en schafte hij de vermogensbelasting af.
“Meestal gebeuren zulke dingen een beetje stiekem, Macron legde het er gewoon vingerdik op, sans gêne. De beweging van de gele hesjes was geboren.”
Het klimaatthema is nu hopeloos uit de politieke mode, bij rechts én bij links. Terwijl het elke zomer opnieuw keihard in ons gezicht ontploft.
“Dat is het gevolg van al die onzalige pogingen om het probleem op te lossen met wat gerommel in de marge, zonder rekening te houden met de ongelijkheid tussen regio’s en sociale klassen.
“Je kunt niet negeren dat er miljardairs zijn die, één: een veel grotere verantwoordelijkheid hebben in dezen, die ons in deze situatie hebben gebracht, en twee: die veel beter in staat zijn om zich aan te passen aan zowel de klimaatverandering als aan een strenger klimaatbeleid.
“In ons Global Justice Report hanteren we heel ambitieuze milieudoelstellingen, maar is het evenzeer de ambitie om de lage- en middeninkomens substantieel te verhogen door de hoogste inkomens af te toppen.”
In feite pleit u voor degrowth. Ont-groei.
“Nee, wij pleiten voor sufficiency. Afdoende, doelgerichte productie.
“5.000 euro per maand per hoofd van de bevolking in elk land: dat is opgeteld gewéldig veel groei. Maar dan in domeinen die niet belastend zijn voor mens en milieu.
“En de materiële goederen zullen met groene energie geproduceerd moeten worden.
“Als we straks allemaal 5.000 euro verdienen met de energiemix van de VS vandaag, komen we uit op 4 graden opwarming van de aarde. Dat is de totale catastrofe.”
Als degrowth onvermijdelijk zou zijn, heb ik daar ook een theorie over. Volgens mij is het niet zo erg dat we een beetje armer zouden worden. Volgens mij worden mensen niet zozeer ongelukkig van arm te zijn − of beter: van níét rijk te zijn − maar wel van armer te zijn dan de anderen. Ongelijkheid is wat mensen ongelukkig maakt.
“Ik begrijp wat u bedoelt, maar ik ben het er slechts ten dele mee eens.
“Ten eerste vind ik het streven naar meer welvaart vanuit de landen in het Zuiden volstrekt legitiem. Er zijn landen waar het gemiddelde maandinkomen maar een tiende tot een twintigste van 5.000 euro bedraagt.
“Onder de experts die hebben meegewerkt aan het rapport hebben we een lange discussie over het streefdoel gehad: moet dat 5.000 euro per maand zijn voor iedereen, of moeten we dit terugbrengen naar 3.000, 2.000 of zelfs 1.000 euro?
“Dat zijn allemaal parameters waarvan je de effecten min of meer kunt berekenen.
“Als je naar 2.000 of 3.000 euro basisinkomen gaat, zul je iets minder opwarming hebben omdat mensen iets minder consumeren, maar uiteindelijk win je niet zoveel omdat er nu eenmaal materiële basisbehoeften zijn die altijd moeten worden geproduceerd.
“Gelijkheid in armoede vind ik in elk geval geen nastrevenswaardig ideaal. Helemaal niet zelfs.
“De titel van ons rapport is: ‘Een plan voor gelijkheid en welvaart.’ Die woorden zijn niet willekeurig gekozen.’
Het laat zich raden wat de reactie vanuit het rijke Noorden zal zijn: ‘En wij moeten dat wereldwijde basisinkomen betalen, terwijl we zelf niet meer mogen groeien? Nou, mooi niet.’ We vinden 0,4 procent ontwikkelingshulp al te veel. De VS, maar ook Groot-Brittannië en België, hebben er recent het mes in gezet.
“Ik zal u zeggen wat er in de praktijk zal gebeuren.
“Er bestaat zoiets als special drawing rights (SDR): speciale trekkingsrechten. Dat zijn de officiële reserveactiva van het Internationaal Monetair Fonds. Geen fysiek geld, maar wel echt geld.
“Na de financiële crisis van 2008, en ook ten tijde van de coronapandemie van 2020, werden er SDR’s gecreëerd voor een tegenwaarde van 0,7 procent van het mondiale bbp, om die crisissen te kunnen beheersen. Een reusachtige hoop geld.
“Mijn voorspelling: bij de volgende grote klimaatcrisis zal dat 2 à 3 tot misschien zelfs 5 procent van het mondiale bbp zijn. Omdat dat het makkelijkste is om te doen.
“In feite komt het neer op geld drukken. Dat is eenvoudiger dan belastingen incasseren bij miljardairs, hè?
“Nu, met een pot geld ter waarde van 5 procent van het mondiale bbp komen we al aardig in de buurt van wat wij beogen met ons Global Justice Fund: 10 procent.
“Wie we zeker niet gaan vragen de noodzakelijke transfers naar het Zuiden te betalen, is de Europese belastingbetaler.
“Al begrijp ik best dat de middenklasse achterdochtig is. Haar wordt nu al enkele decennia verteld dat er aan de top van de piramide niets te halen valt, dus dat ze de mensen aan de onderkant maar moeten opeten, de luie werklozen en de buitenlanders.
“Ik kan het niet genoeg herhalen: in het scenario dat wij hebben uitgetekend, zal 99 procent van de wereldbevolking beter af zijn dan nu, de Europese middenklasser inbegrepen.”
In het World Inequality Report 2026 én in het Global Justice Report wordt met geen woord over AI gerept. Niet over de disruptieve kracht ervan, niet over de te verwachten economische effecten, niet over de mogelijke politieke en geopolitieke consequenties.
“In ons model wordt de techsector aan dezelfde criteria onderworpen als de rest van de wereldwijde productiesector: minder produceren, duurzaam produceren, de systemen op groene energie laten draaien.
“We wéten dat de ontwikkelingen in de techsector, en met name in AI, in de zeer nabije toekomst een grote rol zullen spelen.
“We moeten niet wachten, we kúnnen niet wachten, op de specifieke gevolgen van AI om nu al de nodige globale projecties te doen.
“Ik heb geen probleem met AI, zolang het maar redelijk blijft qua ecologische voetafdruk. Maar op dat vlak ziet het er natuurlijk niet goed uit. Als we over de hele wereld datacenters gaan bouwen, zullen we het probleem van de opwarming van de aarde zeker niet oplossen.
“En als de miljardairs van de tech nu een fantastische toekomst voor ons in petto zouden hebben.
“Als het hun bedoeling zou zijn ons van al onze problemen te verlossen met behulp van AI.
“Ja, dan! Dan zouden we hen met plezier heel veel speelruimte geven, toch?
“Dan zouden we hen, bij wijze van spreken, de sleutels van de toekomst in handen geven.
“Maar dat is niet het geval. De techbro’s hebben overduidelijk andere bedoelingen. Ze doen het niet voor ons, ze doen het voor zichzelf. Ze willen niet dat wij hen controleren, nee, zij willen ons controleren.
“Figuren als Peter Thiel willen de democratie aantasten in haar kern.
“Iemand als Elon Musk zit niet in met sociale vraagstukken, zit niet in met mens en milieu, hij wil gewoon macht en rijkdom vergaren. Rijkdom op ongeziene schaal, macht met monarchale allures.
“Terwijl we krek het tegenovergestelde nodig hebben: inclusieve doelstellingen, verdeling van de rijkdom, democratische besluitvorming.’
Bron Emma Burlet
Hebt u inmiddels al veel miljardairs aan de lijn gekregen die zeggen: ‘Fantastisch idee, meneer Piketty, dat Global Justice Fund waaraan ik 20 procent van mijn vermogen mag afstaan, waar moet ik tekenen?’
(lacht) “Zo werkt het natuurlijk niet in de geschiedenis.
“Ik heb geen weet van aristocraten die tijdens de Franse Revolutie spontaan hun adellijke titel gingen inleveren en erop aandrongen voortaan belasting te mogen betalen zoals iedereen.
“Een individuele uitzondering niet te na gesproken, verwacht ik niet dat de miljardairs de drijvende kracht achter de mondiale herverdeling zullen zijn.”
Dus het zal misschien toch tot een soort krachtmeting moeten komen, een revolutie?
“Nee, alles wat wij voorstellen kan stapsgewijs en democratisch ingevoerd worden.
“Onder president F.D. Roosevelt hebben de VS een belastingsysteem ingevoerd met een toptarief van 90 procent voor de allerrijksten. Economisch gezien was dat een groot succes.
“Daarmee heeft Roosevelt Amerika door de crisis van de jaren 30 en de Tweede Wereldoorlog gesleept.
“In die periode kenden de VS de snelste productiviteitsgroei uit hun geschiedenis.
“Als je dat in de 19de eeuw aan conservatieve economen had voorgelegd, zouden ze gezegd hebben: ‘Niet doen, dat is communisme, dat wordt een ramp.’”
Dat zullen ze nu ook weer zeggen.
“Wat ik bedoel is: mensen veranderen van gedachten, mensen passen zich aan veranderde omstandigheden aan.
“Vóór een grote crisis zegt iedereen: ‘Het is ingewikkeld, het is gevaarlijk, het is onmogelijk.’ Onder druk van een grote crisis blijkt het onmogelijke in een mum van tijd mogelijk te worden. Er zullen zeker mensen zijn die onze plannen radicaal vinden. Ik noem ze ambitieus, in de beste sociaaldemocratische traditie.
“Nu zijn veel Europese sociaaldemocraten conservatieve mensen geworden. Maar de sociaaldemocraten die mee de sociale zekerheid en de welvaartsstaat in Europa hebben uitgebouwd, in de loop van de 20ste eeuw, waren geen conservatieven, hè.
“Zij werden door de conservatieven van toen héél radicaal bevonden.”
U zinspeelt voortdurend op ‘een grote crisis’ en ‘een nakende catastrofe’. Het doet een beetje denken aan de oude marxisten die om de haverklap een ‘onvermijdelijke’ revolutie voorspelden. Het kapitalisme zou aan zichzelf ten onder gaan.
“Zo bedoel ik het niet. De klimaatcatastrofe is al in volle gang, toch? De geopolitieke catastrofe is as we speak aan het gebeuren. (denkt na)
“Vorige maand hebben we het Global Justice Report voorgesteld op een World Inequality Conference 2026, hier in de lokalen van de Paris School of Economics.
“Bij die gelegenheid ben ik in debat gegaan met Kim Stanley Robinson, de Amerikaanse sciencefictionschrijver. Zijn boeken worden gecatalogeerd als hard sciencefiction.
“Een van de recentste is The Ministry for the Future uit 2020 (in het Nederlands vertaald als Het ministerie voor de toekomst, 2023, red.).
“Het verhaal begint met een hittegolf in de Indiase staat Uttar Pradesh, waarbij miljoenen mensen het leven laten. Als reactie daarop begint een groep Indiase ecoterroristen overal ter wereld vliegtuigen uit de lucht te schieten.
“Ik beweer niet dat ons binnen de kortste keren een catastrofe van die omvang te wachten staat, noch dat we een golf van ecoterrorisme moeten verwachten.
“Het enige wat ik wil zeggen is: áls er een grote crisis uitbreekt, moeten overheden altijd op ultrakorte termijn een antwoord zien te vinden.
“Dan grijpt men vaak terug naar beproefde recepten uit het recente verleden, zoals het antwoord van de centrale banken op de financiële crisis, of het antwoord van Europa op de covidcrisis.
“Er komt altijd een antwoord, omdat het móét.
“We moeten dus niet zo sceptisch zijn. Scepsis, cynisme en pessimisme zijn onze grootste vijand. Denken dat we niets kunnen doen. Denken dat er ten gronde niets kan en zal veranderen.
“Niet meer geloven in democratie en sociale vooruitgang: dat is de ultieme mislukking van de democratie. Dan krijgen de reactionaire, nationalistische en autoritaire krachten vrije baan.
“We móéten nadenken over alternatieven, niet omdat het gemakkelijk zal zijn ze te implementeren, maar om te anticiperen op een catastrofe, en ze zo mogelijk te voorkomen.”
In de ideeënoorlog moet u het opnemen tegen de ridders van de ‘duistere verlichting’: al die Amerikaanse denktanks en influencers die, financieel geruggensteund door de miljardairs van Silicon Valley, aan de lopende band antidemocratische, techno-autoritaire denkbeelden produceren en promoten. The Heritage Foundation, NRx, ARC, Dialog, noem ze allemaal maar op.
“Duister zou ik die clubs niet noemen.
“Wat The Heritage Foundation doet, bijvoorbeeld, is kraakhelder. Dat is geen irrationele, intuïtieve, geïmproviseerde politiek.
“Ik heb hun ‘Project 2025’ bestudeerd: een document van meer dan 1.000 bladzijden dat ze zelf een ‘presidentieel transitieproject’ noemen, en dat ze hebben opgemaakt nog voor ze wisten dat Trump opnieuw kandidaat-president zou zijn.
“Geloof me, aan extreem conservatieve zijde was men tot in de puntjes voorbereid op dit presidentschap.
“De Amerikaanse reactionairen en nationalisten stralen op dit moment een indrukwekkende energie uit.
“Het is de masculiene energie van witte mannen uit het Noorden, en met name uit de VS, die heel bang zijn om hun macht te verliezen.
“Maar uiteindelijk zullen ze verliezen. Hun energie zal niet voldoende zijn om het pleit te winnen. Samen met de economische macht van de VS zullen ze wegdeemsteren. Maar ze kunnen de komende vijf, tien tot twintig jaar nog heel gevaarlijk zijn en voor veel problemen zorgen.
“Met het World Inequality Lab en het Global Justice Project willen wij inderdaad de internationalistische, democratische, egalitaire tegenhanger zijn van al die reactionaire clubs.
“Wij worden níét financieel gesteund door machtige miljardairs, en we zijn ook niet duister. Integendeel, wij zijn zo transparant als maar kan, al onze cijfers en analyses zijn op het internet voor iedereen raadpleegbaar.
“Wij beschouwen het Global Justice Project als een instrument waarmee iedereen aan de slag kan: academici, politici én het brede publiek.
“Wij beweren niet dat we de magische formule hebben gevonden. Wat er uiteindelijk van terechtkomt, zal het resultaat van een democratisch proces zijn.”
Aflevering 1
De Poolse buitenlandminister
Radoslaw Sikorski
Aflevering 2
Topeconoom
Thomas Piketty
Aflevering 3
De Finse oud-premier
Sanna Marin.
Aflevering 4
Ex-Eurocommissaris
Frans Timmermans
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen