Wereldwijd is er ongerustheid over Mythos, het nieuwste AI-model van Anthropic, dat te krachtig is om publiek te lanceren. Technologie biedt kansen, maar ze zet ook iets in gang waar de mensheid alert voor moet blijven, schrijft Jonathan Holslag.
Jonathan Holslag – De Morgen
25 april 2026
Leestijd: 9 min
‘Luister dan, zoals ze zeggen, naar een mooi verhaal, dat u als een mythe zult aanzien, vermoed ik, doch ik als een beschrijving, want wat ik je ga vertellen, zal ik vertellen omdat het volgens mij echt waar is.’
Dit is een passage uit Gorgias, van Plato. Het luidt een stuk in waarin wordt beschreven hoe de naakte zielen beoordeeld worden door mythische rechters van de onderwereld en over de strijd tussen de goden.
Maar het zinnetje illustreert ook hoe de Grieken in de klassieke oudheid worstelden met de grens tussen de rede en de verbeelding.
Plato beklemtoonde het onderscheid tussen logos, het rationele, logische betoog dat naar de ultieme waarheid leidt, en mythos, het narratief.
Een mythos kon een allegorie zijn om het onverklaarbare te duiden, maar Plato waarschuwde ook voor het gevaar ervan.
Het kon een verleidelijke illusie zijn, een nobele leugen of simpelweg een schimmenspel op de wand van een grot dat door de massa voor de werkelijkheid wordt aanzien.
Mythos
Tweeduizend jaar later heeft een schare ingenieurs en informatici in Silicon Valley deze oude dualiteit nieuw leven ingeblazen.
Het bedrijf Anthropic probeerde zich lange tijd te profileren als de rationele hoeder van de AI:
“De veiligheid van AI blijft onze hoogste prioriteit”, vertelde Dario Amodei aan Fortune in een coververhaal in januari.
“Bedrijven hechten veel waarde aan vertrouwen en betrouwbaarheid.”
Maar amper had Amodei zijn nieuwste en meest geavanceerde AI-taalmodel, Mythos, gelanceerd, of de waarschuwingen schoten in het rond.
Mythos zou in staat zijn om cyberaanvallen te vergemakkelijken, zelf cryptoversleutelingen te doorbreken, volledige netwerken over te nemen, banken op de knieën te krijgen, ongeziene wetenschappelijke versnellingen te realiseren, voor zowel goede als kwaadaardige doelen.
Al die waarschuwingen hadden we al eens eerder gehoord, bij de lancering van ChatGPT, Claude en Gemini. Maar deze Mythos zou een werkelijk monster worden.
Ik ben zelf te onbeslagen op het vlak van AI om een oordeel over Mythos te vellen, maar de instanties die er wel over kunnen oordelen, blijken unaniem in hun bezorgdheid.
Het Verenigd Koninkrijk was een van de weinige landen die toegang kregen.
Het Britse AI Security Institute, een door de overheid gesteunde organisatie, testte Mythos en publiceerde vorige week een onafhankelijke evaluatie.
Daarin werd bevestigd dat de module complexe cyberaanvallen kon uitvoeren die nog door geen enkel eerder model geëvenaard werd.
“Dit betekent een stap vooruit in de cyber capaciteiten van AI”, zei Kanishka Narayan, de Britse minister voor AI, vorige week, waarbij hij aangaf dat het land bijkomende maatregelen nam om “kritieke nationale infrastructuur” te beschermen.
De gouverneur van de Bank of England waarschuwde publiekelijk dat Anthropic mogelijk een manier had gevonden om “de hele wereld van cyberrisico’s open te breken”.
De Europese Centrale Bank zou financiële instellingen naar verluidt discreet ondervragen over hun beveiligingsmaatregelen.
De Canadese minister van financiën vergeleek de dreiging van Mythos met de afsluiting van de Straat van Hormuz.
Op vrijdag ontmoette Dario Amodei functionarissen van het Witte Huis nadat sommigen binnen de Trump-regering wezen op het potentieel van het nieuwe model om grote schade aan computersystemen, beurzen en banken aan te richten.
De Duitse inlichtingenbaas Claudia Plattner verklaarde dat deze mogelijkheden wijzen op “een paradigmaverschuiving in de aard van cyberdreigingen.”
Anthropic schiep een monster om daarna een luide angstkreet te slaken.
Meteen nadat Anthropic Mythos had gelanceerd, kondigde het aan dat de module te gevaarlijk was om voor het publiek los te laten.
Benadrukte Dario Amodei eerst dat voorspelbaarheid en veiligheid essentieel waren, dan waarschuwde hij nu voor een cataclysme voor de mensheid indien de krachtige modellen niet getemd worden:
“De ernstigste bedreiging voor de nationale veiligheid waarmee we in een eeuw, misschien wel ooit, te maken hebben gehad.”
Een Franse generaal vertelde me dat er voor veel kritische infrastructuur ook een andere nuttige aanpak bestaat: ze van het netwerk halen
Het is een beetje verdacht. De hele AI-business schept met het groeiende onveiligheidsgevoel ook voor een deel behoefte aan meer AI, net zoals de dreiging van andere wapens wordt ingeroepen om heel veel geld te spenderen aan nieuwe wapens ter verdediging.
We gaan er dus best kritisch mee om.
Een Franse generaal vertelde me jaren geleden al dat hoewel landen mee moeten in de cyberoorlogvoering in de genetwerkte wereld, er voor veel kritische infrastructuur ook een andere nuttige aanpak bestaat: ze van het netwerk halen.
Ondanks alle waarschuwingen en aankondigingen om Mythos niet tot bij het publiek te brengen, ging Anthropic toch in zee met Amazon, Apple en Microsoft om met de module aan de slag te gaan.
Het zal wellicht aan mijn niet zo digitaal geletterde brein liggen, maar dat is minstens een vreemde kronkel te noemen.
“Ik denk dat AI waarschijnlijk het einde van de wereld zal betekenen,” opperde Sam Altman (OpenAI), “maar in de tussentijd zullen er geweldige bedrijven zijn.”
Uitdagingen
AI kan helpen om ruimte te maken voor de interessante, meer zingevende zaken in het leven. Ik laat mijn teksten intussen ook nalezen door ChatGPT, zodat ik wat meer tijd vrijhoud om zelf te lezen.
De meest fundamentele uitdaging voor de mensheid, zoals bij elke technologie, lijkt erin te bestaan dat AI echter ook kan leiden tot meer persoonlijke afhankelijkheden, economisch van grote bedrijven, maar ook identitair, van allerlei virtuele onzin die door gewone stervelingen nu als een schare halfgoden bejubeld wordt, of psychologisch, met de enorme duizeling die AI met zich meebrengt en de artificiële zelfhulp die het tezelfdertijd aanbiedt.
Het risico is opnieuw dat we de mens in functie van technologie gaan definiëren, maar deze keer wel met waanzinnige gevolgen.
“We gebruiken technologie”, formuleerde professor Sherry Turkle, “om onszelf te definiëren aan de hand van wat technologie kan doen.”
We hebben tijdperken van steen, brons, ijzer, stoom en atoom gekend; maar steeds maakte de technologie de mens meer meester. Met AI kan dat anders uitdraaien
En er zijn natuurlijk een hoop andere dreigingen. De meest vanzelfsprekende is dat AI de digitale stormram is waarmee digitale muren, poorten en torens gesloopt kunnen worden.
De wedloop om rekenkracht maakt het steeds lastiger om zaken digitaal te versleutelen en te beveiligen.
Het is bij wijze van spreken een voortzetting van de eeuwigdurende wedloop tussen het vermogen om stevige forten te bouwen en sterkere wapens om ze neer te halen, tussen pantser en projectiel, maar nu subtieler.
Dat kan via codering, maar ook anders.
In 2024 werd een medewerker van het Britse ingenieursbedrijf Arup overtuigd om circa 20 miljoen pond over te maken na een video gesprek waarin collega’s deepfakes bleken te zijn.
Criminelen hebben AI gebruikt om stemmen van slachtoffers te klonen en zo toegang te krijgen tot rekeningen.
“We hebben de atoombom uitgevonden”, verzuchtte een hoge westerse inlichtingen officier deze week anoniem tegenover persbureau Reuters over Mythos, “maar in plaats van hem diep in de woestijn van New Mexico te bewaken, hebben we de blauwdrukken op een server gezet die per ongeluk toegankelijk was voor een externe IT-leverancier.”
AI speelt inmiddels ook een rol in informatie oorlog en psychologische operaties.
- Tijdens de Russische invasie van Oekraïne prolifereerden deepfake video’s waarin Volodymyr Zelensky zogenaamd opriep tot overgave.
- Pro-Chinese en pro-Russische netwerken zetten AI-gegenereerde nieuwslezers en profielfoto’s in om propaganda geloofwaardiger te maken.
- Vlak voor de verkiezingen in Slovakije verschenen gemanipuleerde audio fragmenten waarin politici over verkiezingsfraude spraken.
Generatieve AI maakt bovendien massa productie van op maat gemaakte desinformatie mogelijk: duizenden berichten en nepaccounts tegelijk die overheden genadeloos ondermijnen.
“De alarmbellen luiden over de nieuwste vorm van AI”, observeerde de secretaris-generaal van de VN.
“Digitale platforms worden misbruikt om de wetenschap te ondermijnen en desinformatie en haat te verspreiden onder miljarden mensen.”
Slagveld
AI transformeert het slagveld in een autonoom ecosysteem waar de mens inmiddels de traagste schakel is.
In het Midden-Oosten gebruiken inlichtingen diensten AI-doelwit generatoren zoals Lavender en Habsora om volautomatisch duizenden doelwitten te selecteren, inclusief berekende nevenschade, waarna commandanten met één klik aanvallen fiatteren.
Aan het front in Oekraïne zien we letale autonomie: waar Russische jammers de pilootverbinding verbreken, nemen drones zoals de Saker Scout het offensief over.
Zij gebruiken lokale computervisie om vijandelijk pantser zelfstandig te identificeren en in de laatste dodelijke meters te vernietigen.
Ook op strategisch niveau neemt de machine het roer over.
Via Palantirs Artificial Intelligence Platform genereren generaals met militaire modellen in seconden complete aanvalsplannen op basis van actuele troepenbewegingen.
Terwijl in de lucht DARPA’s ARC-systeem F-35’s in staat stelt vijandige radars met machine learning on the fly te storen, comprimeert AI de menselijke besluitvorming tot een razendsnelle, meedogenloze kill cloud.
De ontnuchterende les van Mythos is dat verspreiding van hyperintelligente systemen onvermijdelijk is
In de kille arena van de nieuwe machtspolitiek biedt wetgeving geen schild tegen een algoritme dat geprogrammeerd is om mensen of machines te ontwrichten.
Zoals de Franse geopolitieke denker Raymond Aron al opmerkte: “Diplomatie en recht eindigen waar de logica van de oorlog begint.”
Ook in de cyberruimte is de staat van oorlog permanent.
Europa ontbeert voorlopig de enorme concentraties van risicokapitaal, de hyperscale cloud-infrastructuur en de meedogenloze politieke wil om zelf een model van het kaliber Mythos te ontwikkelen.
Door de focus exclusief te leggen op risicomijdend gedrag en ethische kaders, dreigen Europeanen de Meliërs van de 21ste eeuw te worden: enorm afhankelijk van de goede wil van Amerikaanse techbedrijven voor hun digitale schild en zeer kwetsbaar wanneer die systemen falen of in verkeerde handen vallen.
We zijn hiermee teruggekeerd naar de grot van Plato.
We staren gebiologeerd naar de schaduwen van technologische vooruitgang, comfort en efficiëntie.
Maar we beseffen wellicht te weinig dat de vlam die de schaduwen werpt inmiddels is overgenomen door actoren waar we in Europa amper nog vat op hebben.
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen