In het spoor van – Op campagne met PS-voorzitter Paul Magnette

Paul Magnette op campagne tijdens de 1 meiviering. Beeld Tim Dirven

Het land wordt straks, op zondag 9 juni, in een nieuwe politieke plooi gelegd. Tijdens de campagne loopt De Morgen mee in het spoor van de hoofdrolspelers. In deze aflevering volgen we PS-voorzitter Paul Magnette. ‘Zelfs mensen die niet voor hem stemmen, erkennen dat hij de allure heeft om premier te worden.’

Jorn Lelong – De Morgen



‘Wij zijn sympathieker dan de communisten’

Paul Magnette
PS-voorzitter


De zon schittert boven de rode menigte op het terras van de Maison des 8 Heures in Charleroi. Honderd jaar geleden vormde het café een centrale plek in de strijd voor de invoering van de achturige werkdag. Nu heeft de Parti Socialiste er verzamelen geblazen na een optocht door de stad.

1 mei staat elk jaar met stip genoteerd in de agenda van elke overtuigde socialist, maar in een verkiezingsjaar nog meer dan anders.

“Ik ga deze moeten weigeren, ik heb nog een lange dag te gaan”, slaat voorzitter Paul Magnette met de glimlach een pint af van een militant.

Sinds afgelopen weekend heeft hij al vijftien lokale PS-evenementen in Wallonië bezocht, deze namiddag volgen er nog vier. Toch is er van enige vermoeidheid weinig te merken.

Zijn glimlach wordt nog breder als hij aan de overkant PVDA-gemeenteraadslid Sofie Merckx ziet plaatsnemen met enkele militanten.

“Moet je eens kijken!”, grinnikt hij. “Daar zijn ze met twintig. Bij ons staan minstens duizend mensen. Dat toont hoe we er hier voor staan.”

Of het nu voor de Waalse, de Brusselse, de federale of de Franse Gemeenschapsregering is: na 9 juni zullen de partijen moeilijk om de PS van Paul Magnette heen kunnen.

Zonder al te grote uitschuivers in de laatste rechte lijn worden de socialisten net als in 2019 de grootste politieke familie en de PS de grootste partij in die familie.

In 2019 moest Magnette het premierschap nog aan Alexander De Croo laten. Nu de kans op een verlengd verblijf voor de liberaal klein is en Conner Rousseau zijn eigen ruiten ingooide, lijkt Magnette nog betere kaarten te hebben.

“Het is al tien jaar geleden dat we met Di Rupo een linkse premier hadden”, zegt Carlo (60), een vakbondsmilitant op de 1 meiviering.

“De hoop leeft hier sterk dat het deze keer nog eens lukt.”

Behalve MR zou geen enkele partij in Franstalig België zich tegen hem als premier verzetten. Al is de vraag of hij over de nodige flexibiliteit beschikt om een regering te leiden

Alain Gerlache
Politiek journalist

Zelf steekt hij die ambitie niet onder stoelen of banken. In februari 2023, anderhalf jaar voor de verkiezingen, wierp Magnette zich al op als kandidaat-premier. Ook nu herhaalt hij die ambitie.

“Als de socialisten de grootste familie worden en PS de grootste partij wordt in een volgende coalitie, dan zal ik die verantwoordelijkheid opnemen.”

Toch is de race nog verre van gelopen: door de concurrentie van MR, PTB en de opvallende remonte van Les Engagés belooft de verkiezingsstrijd in Franstalig België een pak spannender te worden dan in Vlaanderen.

Wat zeker is: Magnette heeft de intellectuele bagage, de nodige ervaring als minister en Waals minister-president, en geniet ook internationale bekendheid.

“Zelfs mensen die niet voor hem stemmen erkennen dat hij de allure heeft om premier te worden”, zegt journalist en auteur Alain Gerlache.

“Behalve MR zou geen enkele partij in Franstalig België zich tegen hem als premier verzetten. Al is de vraag of hij over de nodige flexibiliteit beschikt om een ­regering te leiden.”

Op campagne met PS-voorzitter Paul Magnette: ‘Wij zijn sympathieker dan de communisten’
Beeld Tim Dirven

Wat ook in zijn voordeel spreekt, is dat hij zich quasi even vlot uitdrukt in het Nederlands als in het Frans.

Het geeft blijk van zijn talenknobbel − hij spreekt ook vloeiend Engels, Italiaans en Spaans − maar ook van jarenlang hard werk.

Toen hij in 2007 federaal minister werd voor klimaat, energie en consumentenzaken, volgde hij een intensief taalbad in Spa. De jaren nadien bleef hij zijn Nederlands bijspijkeren met hulp van Tineke Sonck, zijn Nederlandstalige woordvoerder.

“Hij stuurde me altijd foto’s met passages uit Vlaamse kranten, waarop hij woorden of uitdrukkingen omcirkelde die hij niet begreep”, zegt Sonck.

“Die woorden goot ik in een Excel-tabel met wat context over hoe hij die kon gebruiken. Zo heeft hij zijn woordenschat alsmaar uitgebreid.”

Hij mag dan wel de ambitie hebben om premier te worden, toch zal Magnette zich de vraag moeten stellen of dat ook meer zou opleveren voor zijn partij.

In zijn speech op het nieuwjaarscongres, op 1 mei, op tal van verkiezingsevenementen in aanloop naar 9 juni, telkens komen de volgende woorden terug: On l’a dit, on l’a fait.

Wie het lijstje aanhoort − de verhoging van het minimumloon en -pensioen, lagere btw op energie, extra investeringen in gezondheidszorg − kan niet anders dan besluiten dat de socialisten zwaar gewogen hebben op de regering-De Croo.

Het is een bekend axioma in de Belgische politiek: de partij die de premier levert, kan vaak inhoudelijk minder binnenhalen.

“Daarom vinden partijen soms dat het interessanter is om enkele belangrijke ministers te kunnen leveren dan de premier”, zegt politicoloog Pascal Delwit (ULB).

Ook Magnette stelt vast dat de liberalen het premierschap duur betaald hebben.

“Wat hebben zij binnengehaald in de voorbije regering? De uitbreiding van de flexi-jobs en de verlenging van de kerncentrales. C’est vraiment rien du tout.”

Anderzijds kon hij ook vaststellen dat De Croo zich internationaal kon profileren, aangezien de premier België vertegenwoordigt in de Europese Raad. En laat Magnette nu net een voorliefde hebben voor EU-politiek.

“Hij houdt echt van internationale betrekkingen”, zegt partijgenoot Jean-Marc Delizée, die met Magnette in de regering-Leterme I zetelde.

“Dat is bij uitstek zijn expertisedomein.”

Snelle spreker

Magnette studeerde in 1994 af als licentiaat politieke wetenschappen aan de ULB. Later schopte hij het tot professor politicologie.

Met Delwit doceerde hij het vak ‘geschiedenis van het politieke denken’.

“Hij was van in het begin een goede spreker, die complexe materie helder kon uiteenzetten”, zegt Delwit.

“Al zeiden collega’s en studenten soms wel dat hij te snel sprak. Dat is dus weinig veranderd.” (lacht)

Di Rupo was iets pragmatischer, iets meer realpoliticus. Paul is wat meer uitgesproken, wat linkser ook.

Jean-Marc Délizée
Partijgenoot

Tussen 2001 en 2006 leidde Magnette het ­Instituut voor Europese Studies aan de ULB en werd hij uitgenodigd als gastdocent in prestigieuze Amerikaanse universiteiten.

Dat hij die succesvolle academische carrière verliet voor de slangenkuil van de Belgische politiek, is toe te schrijven aan Elio Di Rupo.

Die vroeg hem om na een reeks schandalen in Charleroi rond Jean-Claude Van Cauwenberghe te komen bemiddelen in zijn thuisstad.

Magnette hield er een grote schoonmaak, waarna Di Rupo hem snel naar boven piloteert.

Hetzelfde jaar wordt Magnette minister van Gezondheid, Sociale actie en Gelijke kansen in de Waalse regering. Enkele maanden later ruilt hij die post alweer in voor het federale niveau.

Magnette zetelt opeenvolgend in de interim-regering Verhofstadt III, Leterme I, Van Rompuy, Leterme II.

In 2013 schopt hij het tot burgemeester in Charleroi, en een jaar later tot Waals minister-president.

Een van de spraakmakendste episodes in zijn vroege politieke carrière tekent zich af als Magnette als Waals minister-president weigert het CETA-akkoord te ondertekenen, een handelsverdrag tussen de Europese Unie en Canada.

De deelstaten moeten daar apart hun goedkeuring aan geven, maar Magnette ziet er een bedreiging in voor de Waalse landbouw en de overheid. Zijn verzet gaat internationaal over de tongen.

“Het was zijn moment de gloire”, zegt Jean-Marc Delizée.

“Hij toonde zich koppig, maar ook constructief. Hij zocht mee naar een oplossing, en die vonden ze in de amendementen die aan de tekst werden toegevoegd.”

Dossierkennis

Als Magnette in 2019 het partijvoorzitterschap van Di Rupo overneemt, erft hij een partij in diepe vertwijfeling.

Vijf jaar lang hadden de socialisten vanuit de oppositie op de centrumrechtse regering-Michel kunnen inbeuken. Toch verloor de PS fors, terwijl Ecolo en PVDA er sterk op vooruitgingen.

De conclusie bij de socialisten is dan ook dat ze zo snel mogelijk terug in de regering moeten.

In het najaar van 2019 wordt Magnette als informateur aangesteld. Aan zijn zijde staat Thomas Dermine, dan pas aangesteld als directeur van het Institut Emile Vandervelde (IEV), de studiedienst van de PS.

“Waar ik het meest van onder de indruk raakte, is hoe goed hij teksten kan schrijven”, zegt Dermine.

In november dat jaar lijkt zich een Vivaldi-coalitie te vormen. Op basis van de opmerkingen van alle partijen werkt Dermine aan een eerste onderhandelingsnota.

“Het was een begin, maar nog lang geen samenhangend document. Paul vroeg om enkele uren een bordje ‘Do not disturb’ aan zijn deur te hangen.

“Vier uur later had hij die tekst omgevormd tot een heldere en gestructureerde nota van dertig pagina’s. Ik kon niet geloven dat hij dat in een paar uur tijd had klaargespeeld.

“Die nota van toen vormde al voor een groot stuk de basis voor het regeerakkoord van het latere Vivaldi.”

Dossierkennis
Beeld Tim Dirven

Vriend en vijand erkent de dossierkennis en argumentatie die Magnette tijdens de onderhandelingen aan de dag legde.

“Zelfs bij moeilijke discussies blijft hij altijd inhoudelijk”, geeft een bron bij de N-VA toe.

“Ik heb hem tijdens de onderhandelingen eigenlijk nooit zijn stem weten te verheffen.”

Tegelijk schakelt hij soms erg snel en komt hij op gemaakte afspraken terug, ook zonder zijn onderhandelingspartners in te lichten.

In maart 2020 dwingt de coronacrisis de politiek ertoe om actie te ondernemen, en op korte termijn lijkt een noodregering tussen de liberalen, de socialisten en N-VA in de maak.

Maar wanneer Magnette als prille voorzitter op zijn partijbureau felle kritiek krijgt, vooral van de Brusselse fractie onder leiding van Ahmed Laaouej, trekt hij zijn staart in.

In een live-tv-debat met Ecolo-voorzitter Jean-Marc Nollet en Georges-Louis Bouchez (MR) op RTL begraaft hij het project.

Een onverwachtse bocht waar alleen Nollet van op de hoogte was, en die bij andere partijen tot lang daarna zou nazinderen.

Uiteindelijk, bijna een jaar na zijn eerste nota, zou de Vivaldi-regering gevormd worden. Uit tactische overwegingen laat Magnette de 16 aan De Croo. In meerdere interviews aan het begin van Vivaldi laat Magnette verstaan dat hij spijt had van die beslissing.

Tegelijk grijpt hij zijn kans om als partijvoorzitter zijn eigen accenten te leggen in de partij.

In boeken als La vie large legt de academisch geschoolde socialist de ideologische fond van zijn ecosocialisme.

Magnette betoogt dat de uitdagingen van klimaatverandering te groot zijn om op individueel niveau op te lossen.

“Als ecologie betekent dat je je auto en vliegvakantie moet opgeven, minder vlees moet eten, naar een kleiner huis moet verhuizen en minder kleren moet kopen, is het niet verwonderlijk dat sommigen dit zien als een inperking van onze meest fundamentele verlangens”, schrijft hij.

Volgens hem komen we er alleen met collectieve oplossingen: via de staat, maar ook via de mutualiteiten en vakbonden.

Ik zeg niet dat de socialisten perfect zijn, maar ze werken en proberen wel tenminste. We veranderen iets. En we zijn sympathieker.

Paul Magnette

“De ecosocialistische lijn die Paul heeft uitgezet is belangrijk geweest voor de partij”, zegt Dermine.

“Want daarvoor hadden we geen heldere visie die ons onderscheidde van de groenen, die meer op individueel gedrag focussen.”

Magnette verstuurt interne nota’s en organiseert studiedagen om de partij duidelijker te positioneren op het vlak van klimaatbeleid.

“Dat geldt trouwens ook op andere vlakken”, zegt Jean-Marc Delizée.

Hij maakt de vergelijking met zijn voorganger.

Di Rupo was iets pragmatischer, iets meer realpoliticus. Paul is wat meer uitgesproken, wat linkser ook.”

Magnette doet aan politiek vanuit een sterke ideologische overtuiging, en hij is niet verlegen om het debat met verregaande voorstellen vooruit te duwen.

In de zomer van 2021 lanceerde hij een ballonnetje om het openbaar vervoer gratis te maken.

In een Humo-interview wierp hij op om de e-commerce af te schaffen. Hij bedoelde het als grap, al bevestigde hij later dat e-commerce niet het model is dat hij verdedigt.

En in zijn boek La vie large pleit hij voor een basisinkomen voor jongeren tussen 18 en 25, en een 32-urige werkweek met loonbehoud.

Dat laatste voorstel herhaalde hij op het nieuwjaarscongres van de PS. Hij voegde er weliswaar aan toe dat het een voorstel op de langere termijn is.

Toch bevestigde Magnettes speech voor veel partijen, zeker aan Vlaamse kant, het idee dat voor de PS geld gratis is, wat in tijden van een ontsporend begrotingstekort overkomt als een onrealistische provocatie.

“Het is normaal dat een politicus eerst en vooral aan zijn eigen achterban en taalgroep denkt”, zegt Pascal Delwit.

“Maar als je ambities hebt om minister of premier te zijn, moet je je soms iets bewuster zijn van hoe bepaalde uitspraken of voorstellen ook aan de overkant van de taalgrens kunnen overkomen.”

Dossierkennis
Beeld Tim Dirven

Met zijn meer uitgesproken linkse discours lijkt Magnette vaker dan Di Rupo de Vlamingen op stang te jagen.

Het is wellicht zijn grootste obstakel op weg naar de 16: verschillende partijen vrezen dat zijn premierschap voor een aanzienlijk deel van de Vlamingen moeilijk te verteren zou zijn.

“Ik hoor al lang van rechtse partijen dat mijn ideeën onaanvaardbaar of onrealistisch zijn”, zegt Magnette daarover.

“Maar ik vind ook veel ideeën van rechtse partijen onaanvaardbaar. Rechtse partijen in Vlaanderen denken soms dat zij de waarheid in pacht hebben, maar hun waarheid is net zo relatief als de mijne.

“Je kunt me niet verwijten dat ik mijn programma en waarden verdedig. Maar eenmaal na de verkiezingen moet je onderhandelen en compromissen maken, dat weet ik goed genoeg.”

Net geen verrader

Woensdagavond, 17 april. De Franse Gemeenschapsregering, die bestaat uit MR, Ecolo en de PS, zit de facto in lopende zaken na weken van oplopende spanning rond een onderwijshervorming.

In de nacht van dinsdag op woensdag dienen Ecolo en PS samen een voorstel in in de commissie, zonder coalitiepartner MR, maar met steun van oppositiepartij PTB.

Paul Magnette gaat de verschillende televisiestudio’s af om zijn kijk op de zaak te laten schijnen. De suggestie dat hij van de PTB nu een nuttige partij zou gemaakt hebben, wimpelt hij snel af.

“De PTB heeft absoluut niets bijgedragen. We hebben hun steun niet nodig gehad in deze kwestie.”

Het is slechts de halve waarheid. Hoewel de PTB zich onthouden heeft voor een amendement van PS en Ecolo, zou het hele voorstel er niet door geraakt zijn als de PTB ertegen had gestemd.

Het illustreert de nervositeit bij Magnette. Hij wil de communisten die hij in maart nog versleten had voor ‘lafaards’ vooral geen extra wind in de zeilen geven.

Ook als docent was Paul Magnette van in het begin een goede spreker, die complexe materie helder kon uiteenzetten.

Pascal Delwit
Politicoloog (ULB)

Al van in zijn jeugd in Charleroi wordt Magnette geconfronteerd met de aantrekkingskracht van het communisme.

Zijn ouders vestigden zich in Charleroi omdat de Henegouwse stad het symbool was van sociale strijd in de jaren 70.

Magnettes vader was een overtuigd communist, ’s zomers trok het gezin naar landen als Hongarije, Polen, Joegoslavië om het systeem in de praktijk te zien.

“Twintig jaar lang heb ik mijn vader en zijn vrienden horen zeggen dat ze de beste ideeën hadden”, zegt Magnette.

“Ik heb alle respect voor hen, maar ze hebben nooit iets gedaan. De PTB brengt al veertig jaar hetzelfde discours, maar het levert niks op.”

Net geen verrader
Beeld Tim Dirven

Toen hij voor de socialisten koos, vonden ze hem thuis net geen verrader.

“Toch heb ik nooit getwijfeld over die keuze. Ik zeg niet dat de socialisten perfect zijn, maar ze werken en proberen wel tenminste. We veranderen iets. En we zijn sympathieker. Wij houden ook van een feestje.” (lacht)

Lange tijd was de politieke impact van de communisten verwaarloosbaar. Maar dat is verleden tijd.

In Franstalig België weet men maar al te goed hoe voormalig socialist Jean-Luc Mélenchon in Frankrijk de PS heeft kaalgeplukt.

Magnette zag de communisten in Charleroi opkomen en onderhandelde er zelfs mee in 2019. Nu gemeenteraadslid Sofie Merckx als fractieleider van de PTB in de Kamer meer bekendheid heeft gekregen, is de kans reëel dat de PTB verder inloopt.

“Ik zie het bij mijn vrienden”, zegt Alain (65), die al jaren op de PS stemt, op de 1 meiviering.

“Verschillende vrienden die hun hele leven PS hebben gestemd, zeggen dat ze dat voor het eerst niet meer gaan doen. De reden? Ze voelen zich niet veilig meer in Charleroi, en vinden dat Magnette daar te weinig aan doet.”

Hij wijst naar de oplopende Avenue Jacques Betrand, langs waar de militanten de mars richting de Maison des 8 Heures hebben ingezet.

“In deze straat kun je ’s avonds niet meer veilig alleen lopen. Ook ik vind dat het hier de foute kant uitgaat. Maar ik wil Magnette wel nog een kans geven.”

De druk van de PTB plaats Magnette voor moeilijke dilemma’s.

In het najaar van 2023 zijn de vakbonden in alle staten over de anti-casseurswet die voormalig minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) voorstelde, nota bene op vraag van PS-burgemeester Philippe Close uit Brussel.

Door dat wetsontwerp zouden amokmakers bij betogingen een betogingsverbod van maximaal 3 jaar kunnen krijgen.

Vakbonden en ngo’s vrezen dat de wet misbruikt zal worden om betogingen te beteugelen, en daarin krijgen ze volop de steun van de PTB.

Net geen verrader
Beeld Tim Dirven

Hoewel het wetsontwerp op meerdere kernkabinetten groen licht krijgt van de socialisten, verklaart Magnette plots dat hij tegen het betogingsverbod is.

“Toen we hem erop wezen dat alles al in de wet staat om relschoppers aan te pakken, toonde hij begrip”, zegt Jean-François Tamellini, algemeen secretaris van de socialistische vakbond FGTB.

“Het bewijst dat hij zijn standpunt ook durft te herzien. In de regering wordt zijn bocht minder geapprecieerd, de spanning met de liberalen loopt hoog op.

Het toont hoezeer Magnette moet schipperen tussen handelen als een loyale regeringspartner, en zijn achterban tevreden stellen.

In dit dossier lukt het: de liberalen laten het betogingsverbod vallen, in ruil komt er snelrecht én strengere straffen tegen gezagsdragers.

Derde in Brussel?

In Brussel lijken de socialisten minder vaak weg te komen met die spreidstand. Waar in Wallonië de socialisten nog steeds als eerste peilen, lijken ze in Brussel af te stevenen op serieus verlies.

Volgens de laatste peiling zouden ze zelfs op een derde plaats uitkomen: na de MR en Ecolo, met een minieme voorsprong op PTB.

Het leidt er al maanden toe dat de Brusselse PS-fractie een merkwaardig parcours rijdt.

Zo vroeg de PS samen met DéFI om uitstel voor het verbod op voertuigen met emissieklasse euro 5 in de lage-emissiezone van Brussel, hoewel dat eerder werd afgesproken in de Brusselse regering.

Het kwam de socialisten al op de kritiek te staan dat het ecosocialisme in de praktijk een lege doos blijft.

Ook bij de codex Dierenwelzijn tekende PS verzet aan, omdat ze vreesden dat die tekst het verbod op ritueel slachten weer ter sprake zal brengen.

De Brusselse fractie van de PS is echt het spoor bijster. Het enige wat ze nog doen, is proberen in te spelen op wat ze denken dat moslimkiezers willen.

Julien Uyttendaele
Parlementslid

Rachid Madrane, voorzitter van het Brussels Parlement, liet al weten geen kandidaat meer te zijn bij de verkiezingen vanwege zijn onvrede over de koers van de PS.

Parlementslid Julien Uyttendaele, de stiefzoon van Laurette Onkelinx, verliet de fractie eind vorig jaar al.

“De Brusselse fractie is echt het spoor bijster”, zegt hij.

“Het enige wat ze nog doen, is proberen in te spelen op wat ze denken dat moslimkiezers willen. Voor vrijzinnige socialisten is er in Brussel geen partij meer.”

Volgens Uyttendaele is de PS leiden een beetje alsof je chef bent in een keuken waar voortdurend alle pannen dreigen over te lopen.

“In Brussel is dat helaas al het geval. Als we derde worden, zal het hier serieus stuiven, en dan vrees ik ook voor de gevolgen voor de rest van de partij.

“Vandaag zijn er de facto twee PS-partijen. Magnette heeft dat volgens mij te laat ingezien.”

De PS-voorzitter zelf lijkt zich weinig zorgen te maken.

“De Brusselse fractie werkt inderdaad binnen haar specifieke context”, zegt Magnette.

“Maar ik herinner me dat we in 2019 ook derde stonden in de peilingen in Brussel, en we werden uiteindelijk eerste. Zo gaat het altijd.

“Mensen onderschatten altijd wat voor een campagnemachine de PS is. Dat gaan we nog eens bewijzen.”


Paul Magnette op campagne tijdens de 1 meiviering. Beeld Tim Dirven
Paul Magnette op campagne tijdens de 1 meiviering. Beeld Tim Dirven

In het spoor van

Alexander De Croo

Petra De Sutter

Paul Magnette



Bron: De Morgen

Welkom op Facebook

Naar de website


Scroll naar boven