‘Als er ook maar één Israëlische of Amerikaanse soldaat een voet op Iraans grondgebied zet, zal deze vredelievende schrijver in een oude soldaat veranderen.’ Een gesprek met Kader Abdolah (70) over oorlog en vrede, kontlikkers en ChatGPT.
Marnix Verplancke – De Morgen
4 juli 2025
Leestijd: 17 min
“Stel dat ik de kans had gekregen, dan was ik tijdens de voorbije NAVO-top in Den Haag op mijn fiets gestapt om president Donald Trump persoonlijk de Kader Abdolah-Nobelprijs te overhandigen.
“Ik zou die trouwens niet alleen aan hem gegeven hebben, maar ook aan Ali Khamenei, de hoogste leider van Iran, ook al verdient hij die in feite niet, want hij is net zo’n havik als Netanyahu, terwijl het mij om de vrede gaat.”
De Iraans-Nederlandse schrijver Kader Abdolah, bekend van onder meer Spijkerschrift en Het huis van de moskee, zit nooit om een straffe uitspraak verlegen, zeker niet als die over zijn vaderland gaat, dat hij in 1985 omwille van het regime van de ayatollahs diende te verlaten.
Fanatici en cultuurvernietigers, noemt hij die, gewelddadige onderdrukkers van het Perzische erfgoed.
“Voor mij is Iran vijfduizend jaar geschiedenis en drieduizend jaar poëzie, filosofie en godsdienst”, zegt hij.
“Terwijl de ayatollahs Iran als het land van de islam beschouwen. Dat is iets heel anders.”
Net zoals we een onderscheid moeten maken tussen Iran en zijn regime, moeten we dat volgens Abdolah ook doen tussen Trump en Netanyahu.
“Ik heb de voorbije dagen met veel Iraanse schrijvers en kunstenaars contact gehad”, zegt hij.
“Iedereen is het erover eens dat twaalf dagen oorlog meer dan genoeg was. Die oorlog is trouwens nog lang niet voorbij en het staakt-het-vuren is erg fragiel, maar de huidige rust is de verdienste van Trump, beslist niet van Netanyahu.
BIO
- Geboren in 1954 in Iran
- Studeerde natuurkunde aan de universiteit van Arak
- Maakte deel uit van verzetsbewegingen tegen de regimes van de sjah en vervolgens de ayatollahs
- Vluchtte in 1985 naar Nederland
- Debuteerde in 1993 als schrijver in het Nederlands
- Auteur van korte verhalen en romans, zoals Spijkerschrift (2000), Het huis van de moskee (2005) en Salam Europa (2016)
“Trump en Netanyahu zijn volstrekt verschillende mensen.
“Netanyahu is een misdadiger, daar hoeft geen verdere uitleg bij, maar Trump is geen man van de oorlog, wel van de vrede.
“Wat mij betreft verdient hij, als hij ook in Gaza vrede kan brengen, een Nobelprijs.
“Aanvankelijk had Netanyahu Trump in de tang. Hij begon een oorlog tegen Iran, en Amerika kon niet anders dan erin meegaan.
“Maar daarin is door de bombardementen op de uraniuminfrastructuur van Iran verandering gekomen.
“Die hebben Trump bevrijd van de tang van Netanyahu, want de atoomdreiging was voorlopig weg, waarna hij druk kon uitoefenen op de Israëlische premier en het staakt-het-vuren er kwam.
“Daarna heeft Iran nog wel een getelefoneerde aanval uitgevoerd op een paar Amerikaanse legerbasissen in de regio, maar dat die vooraf aangekondigd waren, bewijst dat er toen al overleg gaande was tussen dat land en de VS, en dat er een compromis was bereikt waarbij er een schijnwraak opgezet zou worden waarmee iedereen zijn gezicht zou kunnen redden en vrede mogelijk was.”
Had u verwacht dat Israël in geen tijd een overwicht op Iran zou krijgen?
“Door het uit elkaar vallen van Syrië en daarna het verlies van Hezbollah tegen Israël in Libanon, had het Iraanse regime zware klappen gekregen.
“Israël dacht dat het land zwak was en besloot ermee af te rekenen door het regime te elimineren, waarna duizenden mensen op straat zouden komen om de rest af te maken. Het slaagde erin meteen twaalf legerleiders om te brengen.
“Iran zou beschaamd moeten zijn dat dit lukte, nadat dit eerder ook al in Irak, Libië, Syrië, Libanon en Gaza was gebeurd.
“Het toont dat het Iraanse regime corrupt en hoogmoedig is.
“De afgelopen tien jaar is het alleen bezig geweest met het oppakken van vrouwen die geen hoofddoek willen dragen en met het monddood maken van schrijvers en filmmakers.
“Het regime was zozeer bezig het volk te onderdrukken dat het geen oog had voor zijn eigen kwetsbaarheid.
“Iran heeft de oorlog misschien niet verloren, maar het oude regime is geestelijk verslagen. De leiders voelen zich diep vernederd door hun eigen dwaasheid.
“De grootayatollah zit nog steeds in zijn schuilplaats, zich schamend voor de gevolgen van zijn daden. Maar gelukkig is er een staakt-het-vuren gekomen.”
Omdat Israël zijn doelen had bereikt, aldus Netanyahu.
“Dat zegt hij inderdaad, maar dat is niet zo.
“Hij heeft groot gezichtsverlies geleden omdat hij de reactie van Iran niet had verwacht.
“Wereldwijd waren mensen blij dat Netanyahu harde klappen kreeg na zijn misdaden in Gaza.
“Ook al lijkt Israël dus misschien de winnaar, in realiteit heeft het veel van zijn veronderstelde ongenaakbaarheid verloren.
“Trump heeft met zijn staakt–het-vuren dus niet Iran gered, maar wel Israël.”
Heeft Iran dan geen gezichtsverlies geleden?
“Natuurlijk, ik zei het net, veel gezichtsverlies zelfs, en ik hoop dat de ayatollahs hun lesje hebben geleerd.
“Veertig jaar lang heeft Iran geld, energie en mensen in allerlei milities in Syrië, Libanon en Irak gepompt, met het doel Israël te vernietigen.
“Dat is allemaal mislukt.
“Als de ayatollahs slim zijn, beseffen ze nu dat de Iraniërs hun land nooit zullen verkopen.
“Israël hoopte met de steun van de VS een regimewisseling te bewerkstelligen maar het besefte niet dat zoiets niet kan omdat het Iraanse volk zijn land niet verraadt.
“Bovendien was dat een dom idee, dat eerder mislukt is in Afghanistan, Irak en Libië.
“Dit Amerikaanse en Israëlische streven bewees dat die landen niets van de Iraanse maatschappij begrijpen.
“Kijk, ik haat het Iraanse regime dat mijn broers en vrienden heeft gedood, maar als er ook maar één Israëlische of Amerikaanse soldaat een voet op Iraans grondgebied zet, zal deze vredelievende schrijver in een oude soldaat veranderen.
‘Als ik het Iraanse regime was, zou ik dit moment aangrijpen om me met mijn eigen volk te verzoenen. Maar daar zijn de ayatollahs veel te fanatiek voor’
“Ik steun dit regime niet, dat heeft er niets mee te maken. Het gaat over eer, geschiedenis en trots, en zo denken alle Iraniërs erover.
“Israël verwachtte een opstand, maar die zal er in Iran niet onder druk van buitenaf komen. Dat zou een vernedering zijn.
“Als Iran ooit een nieuw regime krijgt, zal dat uitsluitend door interne druk komen. Het Iraanse volk wil het zelf doen, en het doet dat uitstekend.
“Het verzet van de Iraanse vrouwen is daar het bewijs van. In Teheran lopen zij nu zonder hoofddoek over straat en niemand houdt hen tegen.”
Maar er is toch geen oppositie in Iran? Wat zou het nieuwe regime inhouden?
“Iran heeft alle oppositieleiders uitgeschakeld. Er is gewoon niemand, ook in het buitenland niet. Behalve de zoon van de vroegere sjah, Reza Pahlavi, die roept dat hij het echte alternatief is.
“Als schrijver probeer ik een nette taal te gebruiken, maar Reza is gewoon een leeghoofd.
“Het kan best zijn dat hij een goede vader en grootvader is, maar als politicus is hijeen marionet. Hij heeft geen besef van de huidige Iraanse situatie.
“Hij is al 45 jaar weg uit het land en heeft zich omringd met een stel bejaarde generaals die net zoveel inzicht hebben als hijzelf, geen dus.
“Hij denk dat het heden niet anders is dan het verleden, maar het enige wat de tijd heeft doorstaan is zijn neus, want die lijkt precies op die van zijn vader. Dat is het enige Iraanse aan hem.
“Israël schuift hem als een alternatief voor de ayatollahs naar voren en hij gaat volledig mee in dat verhaal.
“Nogmaals, ik probeer netjes te praten, maar in het Nederlands hebben we maar één woord voor zo’n persoon, hij is gewoon een kontlikker.”
Zal de uitkomst van de oorlog ertoe leiden dat er een vorm van georganiseerde oppositie ontstaat?
“Het volk zal voor de vrijheid gaan en ruimte opeisen. Of er zal een georkestreerde coup binnen de Revolutionaire Garde plaatsvinden om het regime te behouden, zij het in een andere vorm.
“Als ik het Iraanse regime was, zou ik dit moment aangrijpen om me met mijn eigen volk te verzoenen, om politieke gevangenen vrij te laten, om andere partijen toe te staan en om te stoppen met het lastigvallen van vrouwen, schrijvers en kunstenaars.
“Maar dat zullen de ayatollahs niet doen, daar zijn ze veel te fanatiek voor.
“We zijn op een keerpunt in de Iraanse geschiedenis gekomen. De 86-jarige Khamenei zit nu in zijn schuilplaats en probeert de geschiedenis te sturen, maar dat zal hem niet lukken.”
Hoe schat u de toekomst van het Iraanse atoomprogramma in?
“Israël wilde de Iraanse nucleaire capaciteit vernietigen, maar dat is niet gebeurd. De opwerkingsfabrieken zijn vernietigd, maar niet het verrijkte uranium. Dat heeft Iran naar een veilige plek gebracht. Het gevaar voor Netanyahu is dus niet geweken.
“Er zijn ook heel wat atoomwetenschappers gedood, maar ook dat is slechts een pyrrusoverwinning, want de kennis die nodig is om een atoombom te maken is er nog. Wetenschap kun je niet doden.
“Bovendien waren Pakistan, Noord-Korea en Rusland bereid Iran van het nodige verrijkte uranium te voorzien zodat het binnen de maand toch een bom kon maken.
“Ook daar heeft Trump met zijn staakt-het-vuren een stokje voor gestoken.
“Ik heb de voorbije dagen met veel Iraanse intellectuelen contact gehad, zowel in als buiten Iran. Zij zeggen allemaal hetzelfde: Iran heeft geen nucleair wapen nodig, maar wel verrijkt uranium, maar het moet zich daarbij aan de internationale afspraken houden.
“Iraniërs zijn een vredelievend volk. Maar tezelfdertijd willen we ook niet dat Amerika ons dicteert wat we moeten doen.
“Wij willen dat Iran naar de onderhandelingstafel terugkeert en zich inzet voor vrede in het Midden-Oosten.”
Maar is Israël de oorlog niet begonnen om die onderhandelingen tussen de VS en Iran te dwarsbomen en te verhinderen dat er een akkoord zou komen?
“Dat zou kunnen, maar als het zo is, is Israël zeker niet geslaagd in dat opzet, want Amerika en Iran gaan nu opnieuw rond de tafel zitten en ze zullen een compromis vinden. Ik denk zelfs dat Amerika nu bereid is tot meer toegevingen dan voor de oorlog.
“En daar komt Poetin in beeld. De voorbije decennia heeft die Rusland en Iran steeds dichter bij elkaar gebracht. En hij heeft ook enige invloed op Trump.
“Wie heeft de Amerikanen op de hoogte gebracht dat Iran raketten op de Amerikaanse basis in Qatar zou afvuren? Poetin.
“Iran had het hem laten weten en hij heeft het openlijk doorgebriefd, zodat zijn positie voor iedereen duidelijk zou zijn.
“Uiteindelijk heeft Netanyahu niets bereikt, behalve veel schade en slachtoffers in Iran en Israël.
“Iran zit nu sterker dan voorheen aan de onderhandelingstafel, omdat het land nog steeds over zijn verrijkt uranium beschikt en de Iraniërs niet in opstand zijn gekomen.”
Waarom heeft Iran dat verrijkte uranium nodig?
“Voor medisch en industrieel gebruik, voor kankerbestralingen in ziekenhuizen bijvoorbeeld of voor het ontzilten van zeewater. Het uranium wordt daartoe tot 20 procent opgewerkt.”
Maar volgens de internationale overeenkomst is 3,67 procent het maximum. Meer is ook niet nodig voor medisch en industrieel gebruik. Toont dit niet dat Iran een atoombom wil maken?
“Volgens mij heeft het die bom al, maar houdt het die informatie achter de hand als ultiem verdedigingsmiddel.
“Stel dat Israël en de VS opnieuw enorme bombardementen inzetten om het regime alsnog omver te werpen, dan zouden de ayatollahs met hun bom naar buiten kunnen komen. Want Iran zal niet knielen. Dat heeft het nog nooit gedaan.”
Terug naar de Koude Oorlog dus, maar dan in het Midden-Oosten?
“Voor de ayatollahs is een atoomwapen de beste verdediging. Het land heeft daar veertig jaar aan gewerkt, maar het zal dat wapen niet gebruiken. Tenzij het zelf met een atoombom wordt aangevallen.”
Heeft Iran volgens u recht op een atoomwapen?
“Volgens de internationale afspraken niet. En volgens Zarathustra, de eerste Perzische profeet die het wezen van Iran heeft gevormd, evenmin. En hetzelfde geldt voor Cyrus de Grote en Darius de Grote en al die andere grote koningen, want het Perzische volk is een vreedzaam volk. Ik volg hen daarin.
“Een atoombom is gericht op het vernietigen van de mensheid, en dat willen we niet.”
Wat denkt u van de positie van Europa in dit conflict? Enerzijds zegt het dat de internationale wetgeving gehandhaafd moet blijven, maar anderzijds steunde het ook de aanvallen van Israël en Amerika op Iran, die flagrant in overtreding waren met die wetgeving.
“Europa is niet meer wat het was. Het continent wordt nu door kleine, machteloze figuren geleid.
“Je ziet het ook in de Europese aanpak van de oorlog in Oekraïne, ze gooien er miljarden tegenaan, maar er is geen leiderschap.
“De grote, principiële leiders van de vorige eeuw die een vuist durfden te maken hebben we niet meer.
“Toen de (ontslagnemende, red.) Nederlandse premier Dick Schoof de vraag kreeg hoe hij tegenover de Amerikaanse bombardementen in Iran stond, begon hij te lachen. Een andere reactie had hij niet.
“En wat zei de Duitse bondskanselier? Dat Netanyahu voor de hele wereld het vuile werk opknapte.
“Wanneer er iets gebeurt, vragen Europese politici zich altijd eerst af wat Trump ervan zou vinden. De NAVO-bijeenkomst heeft dat nog eens duidelijk getoond. Een beschamende vertoning was het.
“In feite moeten we Trump dankbaar zijn omdat hij een schijnwerper op de Europese politici heeft gezet, zodat we allemaal kunnen zien dat ze zelfs niet het minste spoor van een ruggengraat hebben.
“Kijk naar Friedrich Merz, naar de Britse premier Keir Starmer die zich graag met Churchill meet, maar nog niet aan zijn enkels komt, of naar de Franse president Emmanuel Macron, die slaag krijgt van zijn vrouw.”
Hebben Europese opiniemakers ook te weinig lef?
“Als je in Iran schrijft, voel je steeds de druk van de ayatollahs op je pen. Je oefent zelfcensuur uit.
“Sinds Trump aan de macht is gekomen, zie je een identieke zelfcensuur in de Europese politiek en media.
“Ik schrijf regelmatig stukken voor kranten. Ik voel ook de druk van Trump.
“Op de Nederlandse tv mis ik scherpe stellingen. Er worden alleen gasten uitgenodigd die naar de mond van Trump praten.
“Ik vind wat vandaag gebeurt gevaarlijk voor de Europese identiteit. Geen enkele journalist durft nog een afwijkende mening te hebben omdat hij bang is om zijn baan te verliezen of aan de Amerikaanse grens gearresteerd te worden. En die angst werkt.
“Kijk naar de verslaggeving over Israël en Gaza: een en al zelfcensuur.
“Europa is Europa geworden door vrijheid van meningsuiting en door meningen die mochten botsen. Maar die zijn er niet meer.”
Heeft JD Vance dan gelijk wanneer hij het over de hedendaagse Europese beknotting van de vrije meningsuiting heeft?
“Natuurlijk, al bedoelt hij het wellicht niet helemaal zo.” (lacht)
Ondermijnt die partijdigheid onze zogezegde morele waarden waar we zo trots op zijn?
“In die morele waarden van ons gelooft niemand nog.
“Zowat iedereen die ik ken schaamt zich voor de Europese onderdanigheid ten opzichte van Netanyahu. Op dit continent lukt niets meer.
“Kijk naar Nederland. Het duurt twee jaar om een regering samen te stellen die na een jaar alweer valt.
“Geert Wilders gijzelt het land. Ik hoop dat hij aan de macht komt. Dan zal meteen blijken hoeveel hij waard is.”
‘Als Iran ooit een nieuw regime krijgt, zal dat uitsluitend door interne druk komen, niet omdat Israël het wil’
Waarom bleef het tijdens de oorlog zo stil in het Midden-Oosten? Geen enkel land leek te willen reageren.
“Omdat daar net zulke kleine mannetjes aan de macht zijn. Ook zij zijn bang voor Trump en ze zijn net zo afhankelijk van hem.
“De VS hebben in al die landen militaire basissen, waarvan de grootste in Qatar gelegen is. Ze vrijen Trump op met een vliegtuig of een hoop juwelen. Alles om geaaid te worden.
“Maar tezelfdertijd weten ze dat Iran door een stel hardnekkige en meedogenloze ayatollahs wordt bestuurd. Daarom willen ze ook dat land niet irriteren en hebben ze het de hele tijd over vrede.
“U wilt een voorbeeld?
“Iran schiet veertien kleine, vrij onschuldige raketten op een VS-basis in Qatar af. Het gevolg? Het luchtruim boven dat land is een dag ontoegankelijk. Dat kost veel geld.
“Stel dat dit een week duurt en er een olieraffinaderij wordt geraakt, dan wordt het rampzalig en dreigt een wereldoorlog.
“Vandaar dat geen van die landen met Iran in aanvaring durft te komen, maar ook niet openlijk voor Amerika partij durft te kiezen.”
Is dat geen neokolonialisme van Amerika?
“Natuurlijk. Het zijn zogezegd zelfstandige landen, maar zonder Amerika zijn ze machteloos. En ze weten dat ook. Vandaar dat ze door het slijk gaan voor de Verenigde staten.
“Wanneer Trump een bezoek aan Saudi-Arabië brengt, krijgt hij een show met ongesluierde danseressen te zien, speciaal voor hem, en dat in het land van Mekka waar Allah een huis heeft.”
Zal de voorbije oorlog iets aan de situatie in Gaza veranderen?
“De twaalfdaagse oorlog heeft Gaza even naar de achtergrond gedrongen, maar het gaat er nog steeds even slecht.
“Noorwegen, Zweden: wijs de Nobelprijs voor de Vrede snel toe aan Trump. Streel zijn ego. Dan zal hij alles op alles zetten om de oorlogen te beëindigen.
Gaza heeft echter getoond dat Netanyahu niet alles kan. Zelfs na twee jaar heeft hij Hamas niet kunnen verslaan. En twaalf dagen Iran was voldoende.
“Ik hoop dat Trump Netanyahu nu ook onder druk zet over Gaza. En zo niet maak ik van mijn pen een kalasjnikov en ga ik Netanyahu daarmee te lijf.”
Is het zo eenvoudig? Zou het verdwijnen van Netanyahu de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever stoppen?
“Je mag nooit de macht van een leider onderschatten. Netanyahu heeft een regering waarmee hij rekening moet houden, maar toch.
“Hetzelfde zie je in Amerika. Natuurlijk is er ook een Amerikaanse regering, maar de politiek wordt tot op grote hoogte door Trump bepaald.
“Zowat iedereen die ik ken wil een tweestatenoplossing, waarbij Israël en de Palestijnse staat elkaars bestaansrecht erkennen.
“Ik hoop echter dat in de toekomst iets mogelijk is dat verder gaat, één staat bestaande uit Israël en Palestina, met eigen partijen, parlementen en bestuurlijke organen.
“Volgens mij is dat de enige weg naar een duurzame vrede.”
Maar ook een volkomen irrealistische, want Israël wil wel één staat, maar dan zonder de Palestijnen.
“Het is vrij utopisch, ik weet het. Het is wellicht nog te vroeg. De huidige generatie machthebbers moet eerst verdwijnen.
“Maar de wereld verandert heel snel. Vorig jaar dachten we nog dat ChatGPT iets voor nerds zou worden, terwijl vandaag zelfs mijn moeder het gebruikt. Ik ben dus hoopvol. Het komt, nog even geduld.
“Abdolah zegt salam (vrede red.), salam tegen de wereld, salam tegen de Israëliërs, salam tegen de Palestijnen en salam tegen mijn volk, dat zelf zijn toekomst wil bepalen.”
Lees ook
Klik op de hyperlinks
en ontdek meer berichten
Bron: De Morgen