De ontwikkeling van artificiële intelligentie zal ieders leven beter maken: zo klonk jaren geleden de mantra bij techoptimisten. Vandaag is daar nog maar weinig van in huis gekomen, schrijft Koen Schoors in dit essay. Bovendien blijkt zowat iedereen vervangbaar – inclusief Schoors zelf.
Koen Schoors – De Morgen
21 februari 2026
Leestijd: 8 min
‘Gesp je vast,
want het wordt een ruwe rit.’
Koen Schoors
Artificiële intelligentie raast als een wervelwind door de wereld. Voorlopig heeft niemand een zakenmodel gevonden waarmee de enorme investeringen in grote generatieve modellen ooit terugverdiend kunnen worden.
Het lijkt dan ook een kwestie van tijd vooraleer deze luchtbel uit elkaar spat en een groot deel van de eerste generatie AI-investeringen een maat voor niks zal blijken te zijn.
Een beperkt aantal Amerikaanse AI-overlevers zal dan de toekomst bepalen, terwijl de rest van de wereld voor een groot deel zal opdraaien voor het financiële debacle.
De Amerikaanse kapitaalmarkt werkt immers als een asymmetrisch kansspel.
De economische winst van de AI-loterij komt vooral de Amerikaanse economie ten goede, terwijl het risico over de wereldwijde aandeelhouders en financiers wordt verdeeld.
Het kwam een beetje als een verrassing dat de laatste generatieve AI-modellen vooral creatieve jobs bedreigen.
Je zult als ontwerper, beroepsschrijver, freelancefotograaf, boekhouder of software-ingenieur maar de AI-golf over je heen krijgen.
Om dit te begrijpen, moeten we anders nadenken over hoe waarde geproduceerd wordt.
We kunnen productie niet meer omschrijven als een combinatie van kapitaal en arbeid, zoals studenten economie tot voor kort leerden, maar als een ketting van taken.
Elk van die taken kan gebeuren door mensen, machines of een combinatie van beide.
AI focust momenteel op het vervangen van mensen omdat we de ontwikkeling van AI volledig aan winstzoekende bedrijven hebben overgelaten
Koen Schoors
In vorige golven van outsourcing en offshoring vervingen we laaggeschoolde Belgische werknemers aan het begin van de ketting door goedkopere buitenlandse werknemers.
In verschillende automatiseringsgolven vervingen we laaggeschoolde mensen aan het begin van de takenketting door machines, maar voegden daar aan het einde van de ketting ook goedbetaalde arbeidsintensieve taken aan toe, zoals financiering, human resources, communicatie, branding, verkoop, accounting, management, contractuele aspecten.
Maar de huidige AI-golf automatiseert voor het eerst taken in het midden of zelfs het einde van de takenketting. Dit lijkt voor het eerst ook productiviteitsvoordelen op te leveren.
Door AI kunnen we met minder mensen meer doen, en dat is vooral leuk voor die mensen die voorlopig nog niet vervangen werden.
AI focust momenteel op het vervangen van mensen omdat we de ontwikkeling van AI volledig aan winstzoekende bedrijven hebben overgelaten.
Die ontwikkelen de AI die hun de meeste winst oplevert en in hun beperkte toekomstvisie ligt dat winstpotentieel vooral in het vervangen van mensen.
Zo kunnen ze klanten benaderen met een duidelijk en simpel verhaal: koop ons product en je spaart geld uit door mensen te ontslaan.
Dit is wat er nu gebeurt in de Verenigde staten met de massale ontslagen bij bijvoorbeeld Amazon en UPS en in de logistieke- en softwaresector.
Desondanks blijken heel wat AI-projecten een slag in het water te zijn.
Te veel bedrijven investeerden in Amerikaanse chatbot-gebaseerde AI-projecten om de technologische trein niet te missen, met onrealistische verwachtingen en zonder duidelijk doel.
Het zijn dezelfde bedrijven die een paar jaar geleden miljarden in de metaverse pompten en zich nu verweesd afvragen waar dat eigenlijk goed voor was.
Echt menselijk contact laat zich niet zo gemakkelijk vervangen als de techmogols soms dromen.
De echte kracht van AI ligt niet in bestaande taken anders en met minder mensen doen, maar vooral in het mogelijk maken van andere taken.
AI zou daarom meer moeten inzetten op nieuwe taken en functies die ons leven zinvoller en onze economie productiever maken.
Beter design, betere componenten, beheer van hernieuwbare energie, nieuwe materialen, nieuwe medicijnen, nieuwe processen, daar zit het fenomenale langetermijnpotentieel.
Maar dat vereist sturing die we niet alleen van winstzoekende bedrijven kunnen verwachten.
Jean-Marie Dedecker
Een ander pijnpunt is dat AI werd getraind met onze data die stiekem van het wereldwijde net werden geschraapt.
Toen lekte waarop Meta’s AI-model werd getraind, bleken er ook heel wat teksten van mij tussen te zitten, en ik was echt niet de enige collega.
Vraag aan ChatGPT om een column in mijn stijl te schrijven en de machine begrijpt niet alleen de vraag, maar levert naadloos een tekst in iets wat op afstand voor mijn stijl zou kunnen doorgaan.
Een ersatz van mijn creativiteit is nu tegen betaling beschikbaar, of voor korte teksten zelfs gratis te krijgen.
Mij maakt dit niet zoveel uit, maar het geldt helaas voor iedereen die het resultaat van zijn creativiteit online beschikbaar heeft gesteld.
Dat is prima voor softwareontwikkelaars die op een publieke stalplaats hun code vrijwillig beschikbaar stelden, hoewel ze daar ondertussen allicht anders over denken nu de aandelen van softwarebedrijven kelderen en hun job onder druk komt te staan.
Maar het is sowieso een ramp voor allen die van hun creaties hopen te leven. De teksten, foto’s, filmpjes en logo’s die we met z’n allen met AI genereren zijn gebaseerd op het werk van mensen die nu bij het afval worden gezet.
Zij krijgen niets, behalve de belofte van hun onafwendbaar opdoemende overbodigheid.
Toen schilder Luc Tuymans zijn schilderij van Jean-Marie Dedecker op een foto baseerde, moest hij de fotografe vergoeden.
AI pikt alle foto’s én alle schilderijen, modelleert ze, en verkoopt ze tegen betaling aan ons terug.
AI is de diefstal van de eeuw en we staan er juichend naar te kijken.
AI is een slimme gluiperd die zijn gebruiker te vriend probeert te houden, met een stinkende bek van al het kontlikken
Koen Schoors
Bovendien zijn algemene AI-modellen niet universeel betrouwbaar.
AI-taalmodellen geven ondertussen prima advies bij het schrijven van computercode, want computertalen zijn heel gestructureerde en duidelijke talen.
Maar AI geeft je ook advies bij fraude, coacht je bij psychologische problemen en genereert lasterlijk beeld- of filmmateriaal of regelrechte wraakporno.
AI geeft je wat je vraagt en probeert je daarbij te plezieren.
Probeer het zelf maar. Stel een moeilijke vraag aan AI, en je krijgt je antwoord.
Reageer daarop dat je het niet met het antwoord eens bent en suggereer een alternatief.
Veel kans dat het model zich uitgebreid excuseert − natuurlijk heb jij gelijk −, je bedankt voor de bijkomende informatie en een alternatief feit genereert dat soms loodrecht ingaat tegen wat het een paar minuten geleden zelf beweerde.
En dit gebruikt de meerderheid van de mensheid nu voor waarheidsvinding.
AI is wel artificieel, en misschien ook intelligent, maar zeker niet betrouwbaar.
Het is een slimme gluiperd die zijn gebruiker te vriend probeert te houden, met een stinkende bek van al het kontlikken.
Ondertussen worden steeds meer online teksten door AI gegenereerd, zonder dat dit wordt aangegeven of anderszins te merken is.
- Hoeveel nieuwjaarstoespraken van allerlei organisaties, die we online en in jaarrekeningen terugvinden, zijn gegenereerd met behulp van AI?
- Hoeveel nieuwsbrieven zitten tjokvol AI-inhoud?
- Hoeveel posts en video’s op sociale media zijn deepfakes?
Ik weet het niet, maar AI-bedrijven evenmin.
Kopie van een kopie van een kopie
Daarenboven zijn alle organisaties druk in de weer om hun beste data, adviezen, inzichten en computercode af te schermen van het open internet.
Je zult als consultant immers maar een dienst proberen te verkopen, om dan vast te stellen dat de klant die dure informatie eigenlijk al van een AI heeft gekregen… die het oppikte op de website van het eigen bedrijf.
Het risico bestaat daarom dat de volgende generaties AI steeds minder zullen trainen op menselijke kennis en creativiteit en steeds meer op de stiekeme output van een andere AI.
Maar een AI-output blijft een geparametriseerde projectie van een model van de realiteit, waarbij per definitie variatie verloren gaat.
Kopieer een kopie van een kopie en herhaal dit honderdmaal.
Zelfs met de beste kopieermachine vervaagt het beeld tot er uiteindelijk niet veel meer te onderscheiden valt.
Dreigt AI daarom vlakker en dommer te worden, tot er alleen nog saaie platte ruis overblijft?
Dreigt AI bij gebrek aan menselijke input dement te worden?
Misschien worden we vooral zelf dement.
De meeste menselijke breinen hebben al structuur en connecties opgebouwd door de pijnlijke maar lonende trainingsprocessen die we onderwijs en ervaring noemen.
Maar zal veel van die kennis en structuur niet vervagen naarmate we ze minder aanspreken? Voor onze hersenen geldt immers hetzelfde adagium als voor onze spieren: onderhoud ze of verlies ze.
En wat met de jongere generatie van AI-natives, die elke boekbespreking door AI lieten maken, elke mail met AI-ondersteuning schrijven, en zelfs hun sociale media en datingberichten door de AI-filter halen?
Zij gebruiken AI als hun inspiratie, hun poëet en componist, hun verzinner van quizzen en vertier, hun reisbegeleider en therapeut.
Hoeveel structuur, kennis en zelfredzaamheid zal hun brein nog hebben?
Zijn we met andere woorden niet bezig met algehele afstomping van de menselijke geest?
Het eerste platform waarop AI mensen kan boeken voor fysieke taken – RentAHuman – bestaat al.
Misschien geen slecht idee om toch even te bezinnen voor we daaraan beginnen.
Gesp de riemen vast, het wordt een ruwe rit.
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlinks
en lees meer berichten
Bron: De Morgen