De parallellen tussen Donald Trump en Vladimir Poetin zijn te talrijk om te negeren. Toch is er één cruciaal verschil, schrijft Koen Schoors: waar de ene zijn macht vrijwel onbeperkt kan botvieren, wordt de andere nog altijd afgeremd door de fundamenten van een democratie.
Koen Schoors – De Morgen
18 april 2026
Leestijd: 8 min
In het diepste van zijn dromen heeft Donald Trump evenveel macht als Vladimir Poetin.
- De macht om volledig autonoom te beslissen wat er gebeurt, zonder tegenspraak van parlement, rechters of media.
- De macht om het leger, het Pentagon en de geheime diensten slaafs te laten doen wat je wilt en daarbij hun inzichten en veiligheidsrapporten volstrekt te negeren.
- De macht om zonder enige rechtsgrond een buitenlandse leider te ontvoeren of te liquideren.
- Om een ultimatum te stellen in plaats van te onderhandelen en meteen over te gaan tot grootschalig geweld wanneer dit ultimatum niet wordt aanvaard.
- Om je positie als president uit te buiten voor groteske zelfverrijking, ten koste van het land dat je geacht wordt te leiden.
- Om het juridisch apparaat van je land te misbruiken om tegenstanders aan te vallen in plaats van de rechtsorde te beschermen.
- Om ministers en functionarissen symbolisch voor de bus te gooien bij het minste teken van zelfstandig denken, laat staan tegenspraak.
- Om een ongewenste verkiezingsuitslag in je voordeel te veranderen door een simpel telefoontje naar een inschikkelijke regionale politicus.
- Om zonder genade het hoofd van je trouwste ondergeschikten op het kapblok te leggen om daarmee de schuld voor eigen falen toe te dekken.
- Om je eigen privélegertje op te richten en naar jouw pijpen te laten dansen, zelfs als daarvoor onschuldige burgers moeten sterven.
- Om je in een buitenlandse oorlog te storten zonder ruggespraak met je eigen parlement, door het een militaire operatie te noemen.
- Om het militaire budget drastisch te verhogen, hoewel de begroting dat eigenlijk niet toelaat.
Er zijn opvallend veel parallellen tussen de twee leiders. Is het gedrag van Trump dan een gewoon geval van dictatornijd?
Persoonlijke ruif
Misschien is dit ook de reden waarom Trump zo goed opschiet met Poetin. Ze hebben dezelfde verlangens, hetzelfde talent om zich tekortgedaan of vernederd te voelen, en dezelfde honger naar vergelding of wraak.
Ze verwarren allebei angst met respect en beschouwen constructieve kritiek als verraad.
Beiden hechten veel meer belang aan connecties dan aan competentie en ondergraven daarmee op termijn de daadkracht van hun regime en de slagkracht van hun leger.
Beiden zien ze de staat als een persoonlijke ruif, waaruit zijzelf, hun familie en hun vrienden, naar hartenlust mogen vreten.
Ze houden van uiterlijk vertoon, pluche, goud, paleizen en militaire parades, om de rottingsgeur van snel om zich heen grijpende corruptie te camoufleren
Ze houden van uiterlijk vertoon, pluche, goud, paleizen en militaire parades, om de rottingsgeur van snel om zich heen grijpende corruptie te camoufleren.
Ze geloven oprecht dat de westerse cultuur en maatschappij ten onder dreigen te gaan en zien zichzelf als haar redders.
Hun oplossing bestaat erin het maatschappelijk aanzien van de blanke heteroseksuele man te herstellen, al het gedrag dat afwijkt van hun conservatieve kijk op het gezin bij de wortel uit te roeien en geweldloosheid als een zwakte te behandelen.
Diversiteit is voor hen geen na te streven doel dat ons verrijkt met nieuwe perspectieven en gemiddeld tot betere beslissingen leidt, maar een probleem dat aangepakt moet worden.
Die twee mannen begrijpen elkaar.
Zet ze ergens in een gouden zetel bij een haardvuur om elkaar op de rug te kloppen en over de wereld te reflecteren, bij een glaasje Diet Coke of rodebietensap.
Ze drinken allebei geen alcohol, maar geef hun niet de sleutels van de wereld in handen.
Ook op andere vlakken volgt Trump het draaiboek van Poetin.
Poetin startte zijn imperialistische oorlog tegen Oekraïne deels om met een snelle en succesvolle invasie zijn tanende populariteit in het binnenland op te krikken.
Met de eerdere annexatie van de Krim, de bezetting van een deel van Donetsk en Loehansk, de oorlog in Georgië en de oorlog in Tsjetsjenië was geweld tegen een gecreëerde gemeenschappelijke vijand al herhaaldelijk een electoraal succesnummer gebleken voor Poetin.
Militair avontuur
Trump hoopte allicht ook dat de ontvoering van de Venezolaanse president en de aanval op Iran zijn populariteit zouden verhogen en de groeiende kritiek op zijn regime in de kiem zouden smoren, om dan op een golf van positief patriottisme naar de tussentijdse verkiezingen te surfen.
Beide presidenten stortten zich ook zonder duidelijke reden in hun militaire avontuur en moesten naderhand alle propagandazeilen bijzetten om de noodzaak van de oorlog aan de eigen bevolking verkocht te krijgen.
Rusland verloor door zijn invasie van Oekraïne uiteindelijk zijn sterke positie in Syrië, in Venezuela en straks in Iran en misschien ook in Cuba.
De Verenigde Staten hengelden na hun eigengereide en niet-overlegde aanval op Iran plots naar hulp van de NAVO bij het open houden van de Straat van Hormuz en kwamen van een kale reis thuis.
Voor beide landen heeft oorlog op korte termijn economisch zin, want ze zijn allebei autonoom wat betreft militaire productie.
Stijgende defensiebudgetten zorgen in de VS en in Rusland, veel meer dan in andere landen, voor hogere tewerkstelling, lonen en winsten, omdat ze hun wapens en munitie niet importeren maar zelf maken.
En dus leiden die militaire uitgaven op korte termijn tot een economische boom, omdat dit extra geld via lokale inkomens en consumptie langer in de eigen economie blijft rondklotsen.
Maar ook dat stimulerende effect dooft na een aantal jaren onverbiddelijk uit, en dan blijf je zitten met een consumptiekater, een om zich heen grijpende inflatie en een verminderd economisch potentieel in de rest van de economie.
Als de oorlog langer duurt dan verwacht, is de prijs stagflatie en een ineenstorting van de eigen populariteit.
Trumps doodskus
Het gaat dus de laatste tijd niet zo goed met de carrière van beide heren.
Alles wat Poetin de laatste jaren aanraakt, wordt aangetast of verpieterd.
Op het internationale toneel verdwijnen partners en verschrompelen allianties en macht, en in Rusland zelf nemen repressie en propaganda hallucinante vormen aan, krimpt het economische productiepotentieel en krimpt de bevolking.
Trump begint gelijkaardige problemen te krijgen.
- Hij steunde in Canada de conservatief Pierre Poilievre, maar die kreeg een oplawaai van liberaal Mark Carney.
- Hij steunde in Nederland Wilders, maar die leed een historische nederlaag.
- Hij stuurde vicepresident JD Vance naar Hongarije om Viktor Orbán een hart onder de riem te steken, maar Péter Magyar versloeg Orbán met een verpletterende tweederdemeerderheid.
Ook in de VS zelf is een kus van Trump plots de politieke doodskus geworden.
Bijna elke Republikeinse kandidaat die bij speciale tussentijdse verkiezingen de steun van Trump ontving, kreeg een electoraal pak rammel vanjewelste.
Dit gebeurde zelfs in Republikeinse kerngebieden als Texas of Florida.
De zegen van de paus van het rechtspopulisme is een vloek geworden.
Nu al zie je in Europa hoe rechts en extreemrechts zich in bochten beginnen te wringen om zich van Trump te distantiëren.
De ban is gebroken, de betovering is uitgewerkt.
Of om het met de eerste Republikeinse president Abraham Lincoln te zeggen:
“You can fool all the people some of the time,
and some of the people all the time,
but you cannot fool all the people
all of the time.”
Ook in het Congres en de Senaat begint het langzaam te rommelen, maar toch blijft het ontstellend om te zien hoe ruggengraatloos het parlement zich aan de kant laat schuiven door de president die het verondersteld wordt te controleren.
Gelukkig zijn er in de VS nog voldoende vrije media die hun kritische rol blijven spelen en Trumps aberrante gedrag genadeloos te kijk zetten, ondanks de druk, de beledigingen en de ontslagen.
Er is ook het Amerikaanse gerecht dat Trump geregeld, tot zijn grof uitgeschreeuwde ongenoegen, op zijn plaats zet.
Een werkende democratie is geen staat van genade, maar een eeuwige strijd tegen haar eigen verval, en net die strijd maakt de kern uit van haar succes
Zo haalde het Hooggerechtshof de juridische basis onder een deel van Trumps handelsoorlog radicaal onderuit, omdat het parlement niet voldoende bij die belastingverhoging – want daar komt zo’n importheffing op neer – betrokken werd.
En er is vooral het Amerikaanse volk zelf dat in massale, geweldloze en nooit eerder geziene No Kings demonstraties liet zien dat het de autocratische neigingen van Trump niet zal aanvaarden.
Eeuwige strijd
Trump mag dan wel opkijken naar de macht van Poetin, maar daarom zijn de VS nog geen Rusland.
Het verschil ligt in de kracht van de instituties, de ongecensureerde kritiek van een deel van de media, de rechters die beslissingen van de president durven aan te vechten ondanks de dreigementen en scheldpartijen, de onafhankelijkheid van de opperrechters die, ondanks hun politieke benoeming, de president terug naar af durven te sturen, de lokale politici die zich op verschillende plaatsen verzetten tegen het federale beleid, en vooral het publieke verzet van het volk zelf.
Het zijn die instituties die de VS ervan weerhouden af te glijden van een democratie naar een dictatuur.
En precies het belang van deze instituties is het punt dat de laatste Nobelprijs-winnaars Economie:
maken.
Een werkende democratie is geen staat van genade, maar een eeuwige strijd tegen haar eigen verval en net die strijd maakt de kern uit van haar succes.
Lees ook
Klik op de hyperlinks
en lees meer berichten
Bron: De Morgen