Navo – Oorlog begint met woorden, niet met bommen

Lang voordat het eerste schot weerklinkt, zijn mensen voorbereid op offers, op vijanddenken, schrijft Forugh Karimi. Daar gaat een taalverschuiving mee gepaard.

Forugh Karimi – De Standaard

3 juli 2025

Leestijd: 4 min

Forugh Karimi
Psychiater, psychotherapeut en schrijfster.
In mei verscheen haar nieuwe roman
In mijn ogen draag ik wolken

“Munitie, munitie, munitie.”

Met die drie woorden werd de afgelopen Navo-top samengevat.

Wat voor sommigen klonk als daadkracht of noodzakelijke verdediging, klonk voor mij als een echo van verwoesting.

Als mens, als psychiater, maar vooral als iemand die is opgegroeid in oorlog, weet ik: die slogan is allesbehalve onschuldig.

Ik heb namelijk aan den lijve ondervonden dat oorlog niet begint met bommen.

Oorlog begint met woorden. Met retoriek die angst zaait, morele grenzen verschuift en geweld normaliseert.

Lang voordat het eerste schot weerklinkt, zijn mensen maanden, soms jaren, voorbereid op offers, op vijanddenken, op het idee dat oorlog een noodzakelijke vorm van zelfverdediging is.

Toen Mark Rutte op televisie zei: “Het is tijd om ons geestelijk voor te bereiden op oorlog”, was dat geen neutrale waarschuwing.

Het was een poging om de publieke opinie rijp te maken voor meer wapens, meer uitgaven, en om escalatie te voorkomen, met de nieuwe politieke realiteit in de VS als grootste bondgenoot.

Een leider hoort zijn volk niet bang te maken, maar moed in te spreken.

Dat doen echte leiders, die verbinden, maar niet zij die bereid zijn hun kernwaarden om strategische redenen los te laten.

Die voorbereidende toon is inmiddels verschoven naar openlijke verheerlijking.

De taal is versimpeld, dwingend en militair, precies zoals het hoort bij oorlogsretoriek.

Burgers worden aangesproken als vanzelfsprekend toegewijde achterban, die geacht wordt mee te vechten en mee te betalen, zogezegd voor hun eigen bescherming.

In dat decor noemde Mark Rutte de Amerikaanse president Donald Trump “daddy”.

Ook dat is onderdeel van de taalverschuiving die oorlogen voorafgaat:

Infantilisering
Verleiden
Buigen zonder gêne
De verheerlijking van macht

Want “daddy” is uiteindelijk een vaderfiguur. Het maakt niet uit hoe pervers hij is, voor een kind blijft hij onmisbaar.

Rijpe individuen buigen niet langer voor de grillen van een vader. Het zijn de angstige, verwende kinderen die hun daddy nodig hebben, die hopen dat hij op het schoolplein sterker is dan de andere vaders.

Regressie is een bekend kenmerk van tijden van crisis.

Ja, vóór de bommen vallen, verandert eerst de taal:

Van volwassen naar kinderlijk
Van nuance naar absolutie
Van complexiteit naar het dualisme van goed en kwaad

Warenhuis van wapens

In haar legendarische werk waarschuwde Hannah Arendt dat totalitaire macht niet plotseling ontstaat, maar groeit in samenlevingen die wennen aan ideologische leugens en geweld dat als normaal wordt voorgesteld.

Waar feit en leugen door elkaar beginnen te lopen, verliest ook het morele beoordelingsvermogen zijn richting.

Oorlog wordt dan niet langer als verwerpelijk beschouwd, maar als onvermijdelijk. Niet uit overtuiging, maar uit gedachteloosheid.

Het kwaad werkt zich niet naar binnen met een schreeuw, maar via zinsbouw.

Via slogans die er langzaam insluipen en uiteindelijk normaal gaan klinken.

Munitie wordt gemaakt om te vernietigen en zoals een Farsi uitdrukking zegt:

“Als het vuur eenmaal oplaait,
verbrandt het zowel nat als droog.”

In Afghanistan, ooit op weg naar ontwikkeling, liggen nu de restanten van bijna vijftig jaar conflict.

Het is een warenhuis van wapens geworden, een plek waar vrouwen decennia zijn terug geworpen in hun bestaan.

Wapens kunnen het directe gevaar misschien afwenden voor rijke landen, want ze gaan zelden af op de plek waar ze worden geproduceerd – nee, ze ontploffen in andermans dorpen, lichamen en levens, en laten trauma’s achter die generaties voortduren.

Maar uiteindelijk keert dat vuur altijd terug en een stroom vluchtelingen is dan nog de minst verwoestende vorm.

“Sterker, eerlijker en dodelijker!”

Zo omschreef Rutte de Navo. Nee hoor, geen paradox. Dodelijk en eerlijk gaan blijkbaar prima samen, zolang je maar aan de ‘goede’ kant staat.

Dus schoolkinderen: geen zorgen. Marks sterke papa doodt alleen de stoute mensen.