Timothy Snyder is hoogleraar moderne Europese geschiedenis aan de Munk School of Global Affairs and Public Policy (universiteit van Toronto), onderzoeker aan het Instituut voor Menswetenschappen in Wenen en auteur van Over tirannie.
Timothy Snyder – De Morgen
7 april 2026
Leestijd: 6 min
Afgezien van de morele, juridische en politieke bezwaren tegen een Amerikaanse aanval op Iran kan de jongste oorlog van de Amerikaanse president Donald Trump om een nog fundamentelere reden niet worden gewonnen: hij lijkt te zijn gebaseerd op een impuls of bevlieging, in plaats van op een duidelijke en consistente strategie.
Oorlogsplanning volgt doorgaans een duidelijke logica.
Een vitaal belang – bijvoorbeeld de bescherming van burgers of de nationale veiligheid – zet politieke leiders ertoe aan een beleid te ontwikkelen om dat doel in een bepaald deel van de wereld te bereiken.
Zoals Carl von Clausewitz het treffend formuleerde: “Oorlog is niets anders dan de voortzetting van beleid met andere middelen.”
Vanuit dat beleid ontstaat meestal een strategie: een algemeen plan om de overwinning te behalen, waarin ook de tactieken zijn opgenomen die daarvoor nodig zijn.
Een operatie is vervolgens een concrete handeling in een specifieke situatie. Het succes daarvan hangt af van de beschikbare middelen, zoals personeel, materieel en wapens.
De logica werkt zowel vooruit als achteruit: als een manier om een plan te ontwerpen én om te controleren of dat plan klopt.
Bij het ontwerpen van een plan volgt alles elkaar logisch op:
- Het belang bepaalt het beleid
- Het beleid bepaalt de strategie
- De strategie bepaalt de tactiek
- De tactiek bepaalt de operaties
- De operaties bepalen welke capaciteiten nodig zijn
Bij de controle van het plan verloopt die redenering juist in omgekeerde richting:
- Beschikken we over de capaciteiten om deze operatie uit te voeren?
- Dient die operatie de gekozen tactiek?
- Past die tactiek binnen de strategie?
- Voert de strategie het beleid uit?
- En komt dat beleid uiteindelijk overeen met het nationale belang?
Natuurlijk is oorlog in de praktijk vaak een bloederige en onvoorspelbare chaos.
Conflicten kunnen makkelijk escaleren en de tegenstander reageert vaak op manieren die moeilijk te voorzien zijn. Soms begrijpen zelfs politieke leiders niet volledig wat er gebeurt.
Zo krijgt Donald Trump naar verluidt geen uitgebreide militaire briefings, maar korte compilaties van twee minuten te zien met beelden van ‘dingen die ontploffen’ in Iran.
Doel ontbreekt
Hoewel militaire planning op zichzelf niet genoeg is om een oorlog te winnen, is zij wel noodzakelijk.
Als leiders er niet in slagen een duidelijk nationaal belang te formuleren, kan een oorlog niet worden gewonnen, simpelweg omdat een overwinning een duidelijk doel vereist.
In het conflict met Iran ontbreekt dat doel. In plaats daarvan lijken de beschikbare middelen de doorslag te geven. Omdat het technisch mogelijk was om Iraanse leiders uit te schakelen, besloot de regering van Donald Trump precies dat te doen.
De militaire analist B. A. Friedman heeft betoogd dat de Amerikaanse leiders bij het besluit om Iran aan te vallen de logische volgorde hebben omgedraaid.
Zij gingen ervan uit dat hun militaire capaciteiten vanzelf tot succesvolle operaties zouden leiden, dat meerdere operaties samen een tactiek zouden vormen, en dat daaruit uiteindelijk een strategie zou ontstaan.
Maar het feit dat de Amerikaanse regering alles kan bombarderen wat zij wil, betekent nog niet dat dat ook daadwerkelijk in het nationale belang is.
Trump heeft nog geen overtuigende verklaring gegeven voor de aanval op Iran. De enige consistente boodschap lijkt er een van opwinding en plezier te zijn.
Zo beschreef hij de Amerikaanse operatie waarbij de Venezolaanse leider Nicolás Maduro werd gevangengenomen als een spectaculaire actie en belde hij zelfs naar het televisie programma Fox & Friends om te vertellen hoe indrukwekkend en spannend die operatie was.
Nu spreekt hij op een vergelijkbare manier over het conflict met Iran en noemt hij de oorlog zelfs ‘leuk’.
De Amerikaanse minister van ‘Oorlog’ (Defensie) Pete Hegseth gebruikt in zijn verklaringen soms soortgelijke termen.
Noem het het genotsprincipe: Trump en Hegseth lijken voldoening te halen uit het doden of domineren van anderen.
Ondanks de pogingen van commentatoren om er een beleidsmatige rechtvaardiging voor te vinden, lijkt hun optreden vooral voort te komen uit grillen en impulsiviteit.
Amateur-gokker
Nu Trump eenmaal volgens het genotsprincipe opereert, raakt hij – net als iedere amateur-gokker – gevangen in een cyclus van hoogte- en dieptepunten.
Het voelde goed om de Islamitische Republiek een zware klap toe te brengen. Maar het voelde minder goed toen Iran zich niet overgaf, de oorlog juist uitbreidde en de Straat van Hormuz blokkeerde.
Nu lijken de Verenigde Staten ‘de inzet te moeten verdubbelen’ – let op het gokjargon – om Trump weer een korte golf van voldoening te geven. Maar elke nieuwe ‘kick’ zal waarschijnlijk nog korter en moeilijker te bereiken zijn dan de vorige.
Als we wettelijke grenzen, ethische normen en democratische principes toepassen op het gebrek aan oorlogsplanning van de regering-Trump, wordt duidelijk hoe het persoonlijke plezier van één man alle andere overwegingen heeft verdrongen.
Om te beginnen voeren de Verenigde Staten een illegale agressieoorlog tegen Iran.
Daarnaast is er geen overtuigende morele rechtvaardiging gegeven voor het ondermijnen van de internationale orde, laat staan voor het doden van Iraanse burgers.
Bovendien heeft Trump geen toestemming gevraagd aan het Amerikaanse Congres, dat volgens de grondwet het volk vertegenwoordigt en als enige bevoegd is om de oorlog te verklaren.
Hoewel de Verenigde Staten de Islamitische Republiek kunnen verzwakken, kunnen zij deze oorlog niet echt winnen, omdat er geen duidelijk doel is waarvoor wordt gevochten.
De militaire capaciteiten van de VS zijn daardoor eerder een valstrik geworden dan een oplossing.
Intussen zijn anderen beginnen te profiteren van het genotsprincipe van Trump. Mensen in zijn omgeving verdienen geld aan de situatie, terwijl de Russische president Vladimir Poetin, er strategisch voordeel uit lijkt te halen.
Trump zou het conflict met Iran zelfs kunnen gebruiken als voorwendsel om zich met de tussentijdse verkiezingen te bemoeien.
Morele, juridische en democratische argumenten hadden deze typische vorm van tirannie kunnen tegenhouden: een situatie waarin een leider zijn ongecontroleerde macht gebruikt om een tegenstander aan te vallen, vooral voor zijn eigen voldoening.
Voor de Amerikanen zou de enige echte overwinning in deze oorlog daarom zijn om de principes te verdedigen en de instellingen te herstellen die zo’n situatie juist hadden moeten voorkomen.
Timothy Snyder
Historicus en professor geschiedenis
Yale University en University of Toronto.
Auteur van Over vrijheid en Over tirannie.
Lees ook
Lees ook
Lees andere berichten
in deze categorieën
Bron: De Morgen