Anton Jäger is historicus van het politieke denken en doceert aan de universiteit van Oxford. Zijn column verschijnt tweewekelijks. Deze week schrijft hij over de teloorgang van het cultuurflamingantisme.
Anton Jäger – De Morgen
19 november 2025
Leestijd: 4 min
Wanneer is de laatste cultuurflamingant uitgestorven?
Ergens in Vlaanderen zullen er wel nog wat specimina van die dodo rondlopen – nationalisten die Vlaamse onafhankelijkheid vooral als hefboom voor culturele ontvoogding zien, eerder dan een middel tot economische verrechtsing.
Dat ze de laatste jaren zeldzamer zijn geworden binnen de V-partijen, valt wel moeilijk ontkennen.
“Voka is nu gansch het volk”, polemiseerde historicus Jan Dumolyn het voorbije weekend, in een officieuze grafrede voor het cultuurflamingantisme.
De academicus schreef zelf mee aan de Vlaamse canon die Tom Waes’ Verhaal van Vlaanderen inspireerde, en noemt zich marxist.
Dumolyns verdict is onverbiddelijk: de besparingen die de Vlaamse regering verleden maand aankondigde geven geen fraai beeld van het cultuurnationalisme in Vlaanderen.
Er wordt in de miljoenen gesnoeid op monumenten van het Vlaamse intellectuele leven, bovenal de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten.
Dat het hier een puur partijdige aanval op een linkse sector zou betreffen, is betwijfelbaar. Ook het flamingante middenveld moet het immers ontgelden: de Vlaamse Volksbeweging verliest riante sommen en weegt steeds minder op de politieke lijn binnen de N-VA.
Het is ooit anders geweest. In de jaren 2000 vertolkte een figuur als Jean-Pierre Rondas op de publieke omroep nog een intellectuele flamingante stem.
Met zijn werk in de Gravensteen-groep probeerde hij die positie ook cultureel op de kaart te zetten.
Later volgde dan toch een alliantie met de N-VA, die hij als voormalige mei ’68’er kon appreciëren vanwege De Wevers compassionate conservatism.
Vandaag horen we van Rondas weinig over de laatste ronde meedogenloos besparen op Vlaamsgezinde instellingen.
Vanwaar die aversie tegen cultuur an sich?
Schijnbaar is de cultuursector voor velen binnen de N-VA nu een exclusief linkse sector.
Anderzijds is het partijpersoneel sinds de bocht van Bracke in 2014 enkel verder verburgerlijkt. In plaats van uit de Vlaamse Volksbeweging komen hun beleidsmakers nu uit de stal van Vlerick of andere managementscholen. Die zien de cultuurstrijd als optioneel, soms zelfs als afleiding.
Die terugtrekking uit dat cultuurveld vertelt ons ook iets interessants over de mentaliteit van de leidende klasse in Vlaanderen.
In de jaren 20 beweerde een Italiaanse marxist als Antonio Gramsci nog dat de 19de-eeuwse burgerij haar heerschappij niet alleen economisch maar ook cultureel moest vestigen. Die hegemonie of ‘zachte macht’ stabiliseerde het kapitalistisch stelsel echt.
Ooit leek er in Vlaanderen wel zo’n hegemonische ambitie te bestaan. Het Algemeen Beschaafd Nederlands vormde bijvoorbeeld het Nederlandstalig antwoord op de dominantie van de Franstalige burgerij, die na de oorlog het moest afleggen tegen een nieuwe Vlaamse ondernemersklasse.
Wat als die klasse vandaag geen cultuurstrijd meer behoeft?
Er resten tenslotte andere manieren om vandaag verkiezingen te winnen:
- (Sociale) media
- Beloftes van ‘Vlaamse welvaart’
- Fulmineren tegen woke
Het uitbouwen van een ware leidcultuur lijkt daarbij overbodig: De tafel van Gert en Studio 100 voorzien al genoeg arena’s waarbinnen de partij haar standpunten kan verdedigen.
Voor de lol kan Bart De Wever zichzelf nog steeds als amateur-classicus opstellen en met de Latijnse klassieken koketteren. Binnen zijn partij zelf is dat theater al lang achterhaald.
Dat leidt tot een ietwat tegenstrijdige conclusie.
Een rechts blok dat de cultuurstrijd opgeeft, laat een grote ruimte op links open.
Progressieven worstelen al een tijd met het feit dat cultuur vandaag als exclusief elitair worden gepercipieerd.
Maar die perceptie is nog geen noodlot, en impliceert bovenal een politieke strijd: progressieven kunnen zich nu als laatste verdedigers van een traditie opstellen die door politiek rechts wordt verwaarloosd, of het nu over Vlaamse academies of literaire musea gaat.
Misschien is cultuurflamingantisme zelfs mogelijk zonder cultuurflaminganten.
Lees ook
Klik hier of op de hyperlink hieronder en vind andere columns van
Bron: De Morgen