Bij het lezen van een nieuwe biografie over Stijn Streuvels, bedenkt Erik Vlaminck dat hem nog iets van het hart moet. Haalde Nobelprijswinnaar John Steinbeck de mosterd bij de Vlaamse auteur?
Erik Vlaminck – De Standaard
17 juli 2025
Leestijd: 6 min
Haalde Nobelprijswinnaar John Steinbeck de mosterd bij een Vlaamse auteur?
Erik Vlaminck schrijft een brief aan Stijn Streuvels
Waarde Stijn Streuvels,
Volgende maand zult gij 56 jaar dood zijn en nog altijd wordt er over u gesproken. Dat ze u vijftien keer genomineerd hebben voor de Nobelprijs, dat is zo goed als vergeten, maar uw boeken zijn er nog.
Lannoo – ge herinnert u waarschijnlijk nog dat Joris Lannoo in 1909 in Tielt een drukkerij had overgenomen – heeft trouwens een jaar of vier geleden een schone reeks werken van u heruitgegeven.
De vlaschaard, Het leven en de dood in de ast en De teleurgang van de Waterhoek zitten er natuurlijk tussen, maar ook Langs de wegen en De blijde dag.
Verwacht niet dat de mensen in rijen staan aanschuiven om die boeken te kopen, maar ze zijn tenminste beschikbaar. Wat van de meeste titels van uw tijdgenoten niet gezegd kan worden.
Hoewel ge momenteel wel concurrentie hebt van Virginie Loveling.
Een revolverschot is tegenwoordig een schot in de roos. Wie zou dat honderd jaar geleden verwacht hebben?
Bouwen en verbouwen
Het zou kunnen dat uw boekenverkoop weer zal worden aangezwengeld, want er is pas een schoon boek over u en uw doening verschenen.
Stijn Streuvels/Het Lijsternest
Ge zult die mens niet kennen, maar hij is afkomstig van Poperinge en dat moet voor u toch een geruststelling zijn. Hij doet helder en overzichtelijk uw levenshistorie uit de doeken, en de lezer krijgt er een fameuze rist illustraties en foto’s bovenop. Er is, wat dat betreft, op geen euro gekeken.
Van zo goed als al uw boeken worden afbeeldingen van de kaften en van tekstprenten getoond.
Het waren niet de minsten die uw verhalen, novelles en romans hebben opgefleurd met formidabele art nouveau en art deco: Albert Saverys, Jos Léonard en Frans Masereel …
Er werd toentertijd, wat dat betreft, op geen frank gekeken.
Het houdt bovendien niet op bij dat grafische werk. Er zijn ook tientallen foto’s.
“Bladvulling”, zult ge zeggen, maar dat klopt niet. Die foto’s zijn stuk voor stuk de moeite waard en al zeker de foto’s die gij zelf hebt gemaakt.
Ik kan mij niet van de indruk ontdoen dat gij bezeten waart van nieuwigheden en moderniteiten. In een tijd waarin een velo en een foto-appareil nog rariteiten waren, waart gij een gedreven velocyclist en een straffe fotograaf.
Het valt op dat de meeste van uw foto’s geposeerde portretten en in scène gezette composities zijn. Toch geven ze een bijzondere kijk op het leven van ons volk tussen pakweg 1890 en 1940.
De werkende mens, de feestende mens, de mijmerende mens, de verrimpelde mens: ge hebt ze allemaal voor uw lens gekregen.
Soms komt ge ook onverwacht uit de hoek. Bijvoorbeeld bij de viering van een honderdjarige geeft ge ons geen portret van de jubilaris, maar wel van drie madammen die opgedirkt de festiviteiten staan te bekijken.
Ze staan daar bovendien te pronken voor een betonnen schutsel waartegen duidelijk al veel honden hebben gepist. Zo geeft ge uw zwart-witfoto’s evenveel kleur als uw schrijfsels.
Uiteraard gaat het in Stijn Streuvels/Het Lijsternest ook over uw huis. Ge hebt er geen gedacht van wat die Patrick De Rynck daar allemaal over weet.
Hij beschrijft hoe het gemak van buiten naar binnen kwam, hoe er nieuwe kamers nodig waren omdat uw kroost vermeerderde, hoe ge een badkamer hebt laten placeren …
Eigenlijk laat hij zien dat er niets is veranderd. Gij prakkiseerde over bouwen en verbouwen, de mensen doen dat nog altijd.
Uw Lijsternest is intussen een museum geworden en ook: schrijvers van vandaag kunnen er komen resideren. Ze zitten dan in uw schrijfkamer en weten mogelijk zelfs niet dat gij daar gestorven zijt.
Uw Lijsternest wordt nu onderhouden door staatspersoneel. Ge zult het wellicht spijtig vinden dat die regeling pas na uw dood getroffen is.
Dromen over koetjes
Nu ik u toch aanschrijf, wil ik u toch ook nog een vraag stellen.
Mij valt het op dat er zo veel gelijkenissen zijn tussen uw Het leven en de dood in de ast en Van muizen en mensen (Of mice and men) van John Steinbeck.
Het zijn alle twee boekjes van pakweg honderd bladzijden. Alle twee zijn ze opgebouwd als een theatertekst. Het zijn alle twee verhalen waarin, behalve boerenknechten, een mens met een verstandelijke beperking een belangrijke rol speelt en waarbij muizen het noodlot tarten.
En vooral: herinnerings- en wensdromen lijmen in alle twee de novelles de plot.
In uw boek uit 1926 heeft uw Blomme deze droom:
“Hij geloofde dat het eens zou komen (… het groot lot?) … een schoon net koeiplekje met alzo een veertighonderd akkerland … een koppel koetjes aan de ploeg.”
In 1937 schreef Steinbeck de droom van zijn personages George en Lennie neer:
“Someday we’re gonna get the jack together and we’re gonna have a little house and a couple of acres and a cow and some pigs.”
Is het u nooit opgevallen?
Volgens mij stond de Duitse vertaling van uw boek uit 1936 in de kast van Steinbecks Duitse vader.
Ik zeg niet dat er plagiaat in ’t spel is, maar volgens mij heeft Steinbeck uw canonboek gelezen vooraleer hij het zijne schreef. En vervolgens heeft hij de Nobelprijs gekregen waarvoor gij vijftienmaal genomineerd werd.
Ik zal deze brief in de gazet laten zetten. Hopelijk zullen de mensen dan opnieuw Het leven en de dood in de ast gaan lezen.
En ook Of mice and men. Het zijn alle twee meesterwerken.
Met collegiale groet,
Erik Vlaminck
Bio Erik Vlaminck
- Geboren in 1954
- Is romancier en theaterauteur
- Bekend van zijn column ‘Brieven van Dikke Freddy’
- Zijn meest recente boek is Iconen (2023)
- Binnenkort verschijnt zijn nieuwe roman Het nachtlicht
Stijn Streuvels/Het Lijsternest
Erik Vlaminck – Brieven van Dikke Freddy
is een column van schrijver Erik Vlaminck.
Thuisbasis van de column is het webplatform
Sociaal.net
Lees ook
Klik op de hyperlink
en lees een aantal brieven van
Bron: De Standaard