In de langverwachte tv-serie over haar leven fietst Etty Hillesum door hedendaags Amsterdam op een hippe fiets. ‘Er is een nieuwe taal nodig voor Holocaust-verhalen’, vindt de Israëlische regisseur Hagai Levi.
Rianne Oosterom – Trouw
29 mei 2026
Leestijd: 9 min
Regisseur Hagai Levi zat in een donkere periode toen zijn therapeut hem het dagboek van Etty Hillesum aanraadde. Hij las door tot diep in de nacht.
“Toen ik het uit had, wist ik: dit verhaal wordt vanaf nu onderdeel van mijn leven”, zegt hij vanuit zijn hotelkamer in Parijs, waar zijn achtdelige serie over Etty Hillesum in première gaat.
Vanaf 6 juni is zijn serie Etty te bekijken via de NPO.
De dagboeken van de Joodse Etty Hillesum worden nog steeds over de hele wereld gelezen en staan bekend om hun literaire kwaliteit en spirituele inhoud.
Tegen de achtergrond van de massale en wrede deportatie van Joden door de nazi’s doorliep Etty een proces van spirituele groei.
Dit leidde ertoe dat ze in het ‘lot van haar volk wilde delen’.
Ze vertrok zelf naar Kamp Westerbork en werd vermoord in Auschwitz.
Net als die andere dagboekenschrijfster Anne Frank groeide ze uit tot een icoon van de Holocaust, maar verfilmd werd haar verhaal niet. Tot nu.
Controversiële aanpak
Naar de serie van de prijswinnende Israëlische regisseur, bekend van de HBO-serie In Treatment, is dus lang uitgekeken. Met name ook omdat zijn aanpak controversieel is.
Etty Hillesum rijdt op een hippe fiets over de Amsterdamse grachten. Ze heeft moderne truien aan en een gewone, geelblauwe NS-trein brengt haar naar Westerbork.
Met een grote rugtas op een blauwe treinstoel gedeponeerd zoeft Etty zachtjes weg; dat is de laatste scène van de serie.
De kampen komen niet in beeld, maar de kijker weet hoe het eindigt. Levi wilde nadrukkelijk géén Holocaust-serie maken, zegt hij.
Het is volgens hem tijd voor ‘een nieuwe taal’ als het gaat om de Holocaust.
Hoe kwam u op het idee om de serie in het Amsterdam van nu te filmen?
“Ik vind historische films over de Tweede Wereldoorlog nogal ouderwets. Ze geven ons het idee dat verhalen over de oorlog vooral verhalen uit het verleden zijn: over mensen ver weg, mensen die heel anders zijn dan wij.
“Ik wist vanaf het begin dat ik dit niet wilde. Het dagboek van Etty is óók niet zo: het gaat niet alleen over de Holocaust, het is juist eigentijds en modern.
“Ik wist alleen jarenlang niet hoe ik het aan moest pakken. Maar helemaal aan het begin van de productie wandelde ik door Amsterdam.
“Plotseling zag ik de stad, die zo mooi en kalm is, zo modern en vol vrije geesten en ik dacht: hoe zou het zijn als ik op dit moment nazi’s voorbij zag lopen?
“Toen drong er iets simpels tot mij door: de Amsterdammers in de Tweede Wereldoorlog wandelden niet door een historisch filmdecor. Zij leefden op de beste en mooiste plek in de wereld en plotseling waren er nazi’s op de straten. Dát gevoel wilde ik opnieuw creëren, maar dan voor mensen in de huidige tijd.”
Bron Foto Olaf Kraak
Fatbikes, smartphones en bakfietsen komen niet in uw serie voor. Ging u dat te ver?
“We hebben lang gezocht naar een juiste balans. Het moest modern aanvoelen, maar de kijker moet niet afgeleid raken door totaal eigentijdse voorwerpen. Er zijn geen telefoons en computers, auto’s zijn meestal ver weg. Het decor is dus eerder modern dan eigentijds.
“We hebben bijvoorbeeld veel gediscussieerd over wat voor tram we zouden gebruiken. We zijn naar een trammuseum geweest en daar lieten ze ons allerlei mooie trams uit de jaren veertig en vijftig zien. Prachtig, maar nee, dachten wij.
“De trams van nu waren ons weer té modern. We kwamen uit op een model uit de jaren negentig. De elektrische letters hebben we in de nabewerking verwisseld voor gewone letters. Het was een enorme zoektocht, het moest subtiel zijn.”
In de eerste aflevering loopt Etty Hillesum een studentenprotest aan de Universiteit van Amsterdam in, waarbij leuzen als ‘Stop occupatie’ of ‘Immigranten welkom hier’ klinken. Leuzen die de laatste jaren op de UvA klonken tijdens protesten tegen de band van de universiteit met Israël. Wat wilt u hiermee zeggen?
“In deze scène wilde ik het heden en het verleden heel direct met elkaar verbinden.
“Een paar weken na een grote studenten bezetting van de universiteit was ik in Amsterdam. Ik zag de ontbrekende stoeptegels als sporen van dit protest.
“Ik heb toen gezocht naar leuzen die voor toen en nu konden gelden. Toen was er fascisme en nu is er fascisme, toen was er bezetting en nu is er bezetting.”
Is dit een boodschap aan Netanyahu?
“Een boodschap vind ik een groot woord. Maar de demonstranten zeggen niet voor niets: stop de bezetting.
“Dit woord is zó beladen in de Israëlische context.
“Bezetting is iets wat de staat Israël al zoveel jaren doet. In Israël heeft deze serie al een half jaar in bioscopen gedraaid.
“De mensen die het zagen voelden direct: deze serie gaat ook over het Israël van vandaag, over processen die aan fascisme voorafgaan, over racisme en haat.”
Wat namen zij eruit mee naar huis?
“Ik zeg het steeds opnieuw, overal ter wereld: er zijn zóveel mensen in Israël die de strijd aanbinden met het regime, die zich verzetten.
“Met name deze mensen hebben de serie gezien. Ze zijn met genoeg om vele bioscopen te vullen. Zij voelden zich gesterkt door Etty’s verhaal, zij waren er dankbaar voor en het inspireerde hen.
“De serie is vaak uitgesteld, daar heb ik van gebaald. Maar dit was de les voor mij: hij komt nu uit op het juiste moment.”
Etty Hillesum had een relatie met de veel oudere handlezer Julius Spier. Door velen een twijfelachtige charlatan genoemd, die grensoverschrijdend gedrag vertoonde richting veel vrouwelijke cliënten. Waarom is hij in uw serie zo liefdevol?
“Als je het dagboek leest, krijg je een ongemakkelijk gevoel over hem.
“Etty voelde een combinatie van afschuw en aantrekkingskracht bij hem. Je gaat daar als je leest in mee, maar soms denk je vanuit hedendaags perspectief: hij gaat grenzen over.
“Dat had zo het hoofdthema van de serie kunnen worden. Maar ik wilde dat Etty zélf centraal zou staan.
“Dus ik moest hem wat softer maken. Ik geloof ook dat hij een goed mens was, die mensen wilde helpen. Hij had veel liefde in zich. Dus ik heb deze kwaliteiten sterker aangezet dan zijn zwaktes.
“Dat deed Etty ook: het ging mij om háár getuigenis, om hoe zij deze man zag. Ik wilde daar trouw aan blijven.
“Haar dagboek is uiteindelijk ook een liefdesverhaal.”
U heeft haar dagboeken uitgebreid herlezen voor deze serie. Is uw beeld van Etty veranderd?
“Ik moest voor de serie wat bewondering en respect kwijtraken om haar karakter goed vorm te geven. Ze moest een echt mens worden.
“Daarom heb ik het narcistische, neurotische en pathetische deel van haar karakter bestudeerd en in beeld gebracht, om haar spirituele groei geloofwaardig te maken.
“Op een gegeven moment dacht ik: misschien had ik haar helemaal niet aardig gevonden. Misschien was ze too much voor me geweest.”
U bent opgevoed in een orthodox joods milieu, las ik. Hoe heeft het dagboek van Etty uw eigen spiritualiteit beïnvloed?
“Ik verliet de religieuze gemeenschap toen ik twintig was. Sindsdien heb ik een behoorlijk seculier leven geleid. Ik kon niet omgaan met vragen over religie of geloof.
“Het was te… ik denk dat het te eng was voor me, ik weet het niet precies.
“Ik zat vol schuldgevoel, angst en leegte terwijl ik probeerde om een ander leven op te bouwen.
“Ik denk dat veel mensen uit andere religies het herkennen: ik wilde er, eenmaal weg, niets mee te maken hebben.
“Maar wat Etty schrijft over God, dat is geen religie. Het gaat niet om God die vanuit de hemel naar je kijkt, het gaat om wat binnenin je zit.
“Zij heeft mij geholpen weer open te staan voor spiritualiteit.”
U hebt voor deze serie jaren met Etty opgetrokken. Wat heeft u van haar geleerd?
“Ik was heel geïnspireerd door haar idee over innerlijke kracht: dat iedereen binnen in zich een kern heeft, die veilig, vrij en sterk is.
“Die kern blijft, ook al zijn de omstandigheden vreselijk. Dat gaf mij het inzicht dat je óók als je veel verliest in je leven, je toch – vraag me niet hoe – jezelf kan blijven.
“Na 7 oktober begon wat zij schreef over haat en solidariteit sterker tot mij te spreken.
“Ik heb Israël toen verlaten en zat vol met boosheid en haat. Over wat er gebeurd was, over het regime, over al de vreselijke dingen die gedaan werden en waar ik niets tegen kon doen.
“Ik voelde dat die haat me vanbinnen kapot maakte. Ik wist ineens: wat ik nu voel, moet zij zo goed begrepen hebben.”
Ze was behoorlijk radicaal in het niet-haten van Duitse soldaten.
“Ze was daar héél radicaal in. Ik was eerder bezig met ervoor te zorgen dat ik mijn zelfbeheersing niet zou verliezen.
“Ik heb mijzelf helemaal losgerukt van het nieuws en van sociale media, omdat ik merkte dat de haat me vanbinnen opvrat. Dat was in de periode dat ik in Amsterdam aan deze serie werkte.
“Etty heeft mij geholpen. Ik was zoveel met haar, met haar woorden over haat, in een stad waar zoveel natuur is.
“En terwijl ik daar wandelde, langs de grachten, voelde ik dat allerlei nare gevoelens hun grip op mij verloren. Ik voelde de haat langzaam wegvloeien.”
Vanaf volgende zaterdag 6 juni kan je op tv,
meer bepaald Nederland 2 ofte NPO 2 een zesdelige reeks zien (of opnemen) over haar leven, elke week om 22u40.
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlinks en lees veel meer
berichten in deze categorieën
Bron: Trouw