Ze is al een tijd alomtegenwoordig als geopolitiek analist. In haar eerste boek beantwoordt ze de vraag die velen wakkerhoudt: Komt er oorlog? Michelle Haas over het sloopwerk van Trump, het imperialisme van Poetin en de verontrustende uitspraak van De Wever.
Joël De Ceulaer – Humo/De Morgen
21 maart 2016
Leestijd: 21 min
‘Pijnlijk dat bondskanselier Merz stil bleef toen Trump de Spaanse premier aanviel, omdat die de oorlog in Iran niet steunt’:
‘Ik ben hier dag en nacht, zeven dagen op zeven, mee bezig’, zegt Michelle Haas.
‘En dat maakt mij rustig. Iedereen zit te scrollen, kijkt naar het nieuws, en dat maakt veel mensen bang. Door alles zo intensief te volgen, kan ik sommige zaken beter kaderen. Meer inzicht geeft mij houvast.
‘Let op, ik vind niet dat iedereen het nieuws over alle oorlogen constant moet volgen. Ik vind ook niet dat analisten moeten neerkijken op wie het niet meer snapt. Ik hou niet van de neerbuigendheid die ik soms in mijn bubbel opmerk.’
Sinds Haas zich op een doctoraat over de Europese defensiestrategie stortte, is ze niet meer uit het debat weg te denken.
Deze week verscheen haar eerste boek: Komt er oorlog?, waarin ze nog ‘33 andere vragen over defensie’ beantwoordt. Toegankelijk, maar doorwrocht. De eerste steen van wat een boeiend oeuvre belooft te worden.
Het toeval wil dat het boek net een week bij de drukker was toen de eerste bommen op Iran vielen.
Wat dacht u toen?
MICHELLE HAAS «Ik was er oprecht vrij rustig over. Mijn boek is een reflectie die wel relevant kan blijven. Het is geen eindpunt. Ik zou dezelfde geopolitieke zoektocht over een paar jaar opnieuw kunnen doen. En ik hoop dat mijn boek de aandacht op Europa, Oekraïne en Rusland kan houden. Al heeft de oorlog in Iran veel impact op Europa, natuurlijk.»
Welke impact?
HAAS «Er komt veel instabiliteit onze kant op. We leren iets over Trump: hij zet onze stabiliteit op het spel om zijn eigen winst te behalen.
»We hebben ons lang afgevraagd of hij isolationistisch zou zijn, of zijn stempel op de wereld zou willen drukken. Nu zien we dat hij een opportunist is. Hij gedraagt zich als een roofdier.
»Stephen Walt, politiek wetenschapper aan Harvard, noemt het predatory realism.»
Wat houdt dat in?
HAAS «Het is een concept dat erop wijst dat Trump niet op zoek is naar duurzame relaties, maar naar quick wins. Hij wil scoren, zonder zich om anderen te bekommeren.
»Dat is nulsomdenken, hij zoekt geen gemeenschappelijk voordeel. Hij denkt aan zijn eigen winst, maar op termijn kan hij daar ook mee verliezen.»
Europa laat hem koud.
HAAS «Dat denk ik wel. Europa kan Trump weinig schelen. Ik ben tot dusver altijd voorzichtig geweest met zo’n oordeel over het buitenlands beleid van Trump.
»Achteraf bekeken vond ik het bijvoorbeeld begrijpelijk dat Europa bij Trump moest balanceren, zelfs af en toe een beetje slijmen. Dat was strategisch slim, vind ik.»
Vond u het niet rampzalig toen NAVO-baas Mark Rutte hem ‘daddy’ noemde?
HAAS «Niet echt. Qua public relations was het niet echt top. Het was vooral grappig, en het blijft natuurlijk plakken.
»Het verzwakt op termijn ook wel je positie: de winst die je uit slijmen haalt, weegt op een gegeven moment niet meer op tegen de kost van kwetsbaarheid, zeg maar.
»Toch vond ik het, gelet op het bredere plaatje, strategisch nuttig. Wij moesten er tot elke prijs voor zorgen dat Trump niet ineens de kant van Poetin zou kiezen. Dat hij Oekraïne zou blijven steunen.
»Het incident met Groenland was wel een kantelpunt.»
Werd Europa toen wakker?
HAAS «Toen heeft Europa zich wel getoond, ja. Door te zeggen: handen af, dit is ons continent. Ik vind dat wel eervol.
»Ook de Europese spoedmissie naar Washington, na de ontmoeting van Trump en Poetin in Alaska, vond ik zeker oké.
»De kritiek was dat die Europese leiders in het Witte Huis als kinderen naar Trump zaten te luisteren. Maar ik dacht: tja, wat moeten ze anders doen? Dat was nu eenmaal onze realistische positie op dat moment.»
Toch eerst nog even naar Iran. Wat wil Trump daar bereiken?
HAAS «Veel Europese politici en analisten zijn hopeloos op zoek naar het antwoord op die vraag: wat is de strategie van de VS in Iran?
»Maar hij haalt vooral tactische successen, daar is het om te doen: op korte termijn militaire doelen halen. Hij wilde de nucleaire infrastructuur vernielen, en de infrastructuur om raketten af te vuren, hij wil het regime treffen.
»Van de gevolgen op langere termijn, dat zegt hij zelf, hebben vooral andere landen last, niet zozeer de VS: economische schade, maar ook terreur, migratie. Die gevolgen zijn voor Europa.»
Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zien de VS en Israël als partners. Is dat slim?
HAAS «Wat ik jammer vond, was dat de Duitse bondskanselier Merz stil bleef toen Trump de Spaanse premier Sanchéz aanviel, omdat die de oorlog in Iran niet steunt. Dat is pijnlijk.
»Europese leiders horen elkaar niet te bespotten. Het is prima als ze andere visies hebben, dat is zelfs gezond. De Europese Unie heeft niet één buitenlands beleid, er is geen volledige eensgezindheid over militaire operaties.
»Maar Trump dreigde met het stopzetten van alle handel naar Spanje: dat moet Duitsland, de grootste economie in Europa, tegenspreken.»
Wat mij verbaasde, was dat oud-premier Guy Verhofstadt, die zich in 2003 verzette tegen de invasie van Irak, nu vindt dat het Iraanse regime niet door het internationale recht beschermd hoeft te worden. Wat vindt u daarvan?
HAAS «Ik volg die argumentatie wel. Wat is nog een legitieme oorlog als het internationale recht gewoon niet meer werkt? Moeten we dan nooit meer militair ingrijpen?
»Een mandaat van de VN-veiligheidsraad lijkt onmogelijk, omdat een van de leden altijd wel een veto zal stellen. Als het internationale recht geen opties meer biedt, wat moet je dan doen met een staat die aan een nucleair wapen werkt en een terreurnetwerk heeft?
»Wachten tot dat land bij wijze van spreken de halve wereld kan vernietigen?»
Dan is het internationale recht dood?
HAAS «Als het over militaire operaties gaat, wordt het een moeilijk verhaal.
»Volgens mij moet er nog steeds een soort responsibility to protect bestaan, de verantwoordelijkheid om bescherming te bieden.
»Hoe ga je dat doen als er geen VN-mandaat komt? Ik hoop trouwens dat het internationale recht op veel andere vlakken wel blijft functioneren.
»Er zijn verdragen, diplomatieke relaties, gezamenlijke verklaringen. Wat we hebben afgesproken, moeten we naleven.»
Is de oorlog in Iran rechtvaardig? Er was geen imminente dreiging. Israël greep de kans om Khamenei en zijn entourage uit de weg te ruimen. Zo is het toch begonnen.
HAAS «Zo is het begonnen, we weten niet waar het zal eindigen. Zeker niet omdat de kans groot is dat de VS over enkele weken stoppen.
»Trump zal dan verklaren dat hij de grootste militaire overwinning uit de geschiedenis heeft behaald, Israël kan gewoon verder bombarderen.
»Er is veel denkbaar, maar het is niet totaal uitgesloten dat op haast miraculeuze wijze de democratische krachten de overhand nemen.
»Dat is niet de prioriteit van de VS en Israël, maar het zou kunnen. En als de democratie in Iran wint, verandert ons oordeel wellicht.»
Een oorlog die zonder legitiem mandaat begint, kan rechtvaardig eindigen?
HAAS «Absoluut. Voor mij is dat ethisch gezien mogelijk.
»De situatie waarin de Iraanse bevolking zich na een democratische shift zal bevinden, is rechtvaardiger dan hun bestaan onder repressie.
»Ook voor de bombardementen op Servië door de NAVO, bij de oorlog om Kosovo in 1999, was geen VN-mandaat. Die oorlog was niet legaal, maar wordt algemeen als rechtvaardig beschouwd.
»Het kan ook andersom, in Libië begon de oorlog met een legitiem mandaat en eindigde het in chaos. De uitkomst bepaalt voor mij in hoge mate of een oorlog rechtvaardig is.»
Bron Thomas Sweertvaegher
U klinkt nu als een havik.
HAAS «Ik vind gewoon dat we een verantwoordelijkheid hebben in deze wereld, die soms verder moet gaan dan alleen maar humanitaire steun.
»Waarom komen we niet tussen in Ethiopië, in Soedan? Er spelen zich daar regelrechte catastrofes af. Maar we doen niets meer.
»Ik zeg niet dat we overal meteen naar militaire middelen moeten grijpen, maar we moeten wel een eerlijk gesprek kunnen voeren: welke crisis verdient onze aandacht? En is de inzet van militaire middelen in bepaalde situaties gerechtvaardigd?»
Is het in Iran gerechtvaardigd?
HAAS «Waarschijnlijk niet. Omdat de intentie van Israël en de VS niet het welzijn van de Iraanse bevolking is.
»Je mag het internationale recht schenden, dus daar volg ik Verhofstadt, maar alleen met humanitaire bedoelingen.»
Worden slapende Iraanse terreurcellen in Europa vandaag niet wakker?
HAAS «Natuurlijk. Dat is een grote bedreiging voor Europa. Europol heeft daar onmiddellijk voor gewaarschuwd.
»Maar ook de dreiging van terrorisme mag ons niet verlammen. Waarmee ik niet wil zeggen dat deze oorlog per se nodig was.
»Ik spreek als geopolitiek analist, niet als politicus. Ik probeer de situatie te ontrafelen en te begrijpen.»
Lijkt deze oorlog op die in Irak in 2003, waarover we toch mogen zeggen dat die de wereld onveiliger heeft gemaakt? Het ontstaan van IS is er zelfs aan gelinkt.
HAAS «Er zijn gelijkenissen, maar mij vallen vooral de verschillen op.
»De inval in Irak vond plaats tijdens de war on terror. Na de aanslagen van 11 september 2001 moesten de VS iets doen.
»Er is geen enkele analist die Irak een succesverhaal noemt, de weapons of mass destruction die de VS per se moesten vernietigen, bleken ook een verzinsel.
»Dus die oorlog was zeker illegitiem én onrechtvaardig, maar de tijdgeest van toen was anders.
»Het grote verschil met de oorlog in Iran is dat de VS nu niet massaal grondtroepen zullen sturen.»
Wordt Trump eigenlijk nog goed omringd door slimme militaire analisten?
HAAS «Daarover verscheen onlangs een bijzonder interessant stuk in Foreign Affairs, een van de vele vakbladen die ik altijd lees.
»Het veiligheidsapparaat van de Amerikaanse president is aan het afbrokkelen. Die impact zullen we na 2029 ook nog voelen.
»In het Pentagon en bij veiligheidsdiensten bestond een ecosysteem van analisten en adviseurs, die hetzelfde doel hadden: welk buitenlands beleid is goed voor onze belangen en die van onze bondgenoten?
»Dat ecosysteem wordt nu gevuld met vrienden van Trump.»
Hij spreekt zichzelf en zijn ministers ook voortdurend tegen.
HAAS «Dat kan bewust zijn. De communicatie van de VS over Iran lijkt met haken en ogen aan elkaar te hangen, en misschien is dat ook zo.
»Maar er bestaat zoiets als strategische ambiguïteit: opzettelijk dubbelzinnig zijn. Het zou kunnen dat het zo werkt bij Trump nu.
»Europa is altijd erg transparant: wij schrijven rapporten, sluiten akkoorden, praten met elkaar en brengen verslag uit. Zo weet iedereen waar we staan en wat we willen en kunnen doen.
»De dubbelzinnigheid en vaagheid van Trump spelen soms in zijn voordeel.»
Maar is hij goed geïnformeerd? Had Trump de blokkering van de straat van Hormuz niet voorzien, of kan het hem gewoon niets schelen?
HAAS «Zijn adviseurs hebben dat voorspeld. De vraag of het hem iets kan schelen, is interessant.
»Hij focust op die quick wins. Wij kijken door onze bril naar het gedrag van andere staten.
»Vergelijk het met de vragen die wij ons over Poetin stellen: hoever wil hij gaan, hoeveel doden kan hij zich veroorloven? Door die bril kijken wij.
»Maar Poetin denkt zo niet. Hij is bereid om ver te gaan. Dat geldt ook voor het Iraanse regime: verwacht geen pure rationaliteit, dat regime houdt geen rekening met de eigen bevolking.»
Wat heeft wel impact op Trump?
HAAS «De beurzen en het bedrijfsleven hebben wellicht meer impact dan wat zijn adviseurs zeggen. Dus uiteindelijk zal de economie de doorslag geven.»
Zo komen we bij de omstreden uitspraak van premier Bart De Wever (N-VA), die omwille van onze energievoorziening de relatie met Poetin zou willen ‘normaliseren’.
HAAS «Ik heb daar ondertussen grondig over nagedacht, en ik vond dat geen slimme uitspraak van hem. Wat vreemd is, want meestal is De Wever strategisch superslim.
»Neem de manier waarop hij bij de discussie over Euroclear het nationale belang heeft verdedigd.»
U dacht dat hij zou moeten toegeven, maar hij hield voet bij stuk. In uw boek geeft u toe dat u zich daarin hebt vergist.
HAAS «Ja, daar zat ik mis. Tegelijkertijd is het dossier nog niet van de baan. Hongarije stelt zijn veto tegen de 90 miljard voor Oekraïne en veel Europese landen willen het debat op termijn opnieuw opstarten.
»Maar ik heb duidelijk onderschat hoe hoog De Wever het spel wilde spelen. Ik heb trouwens nooit zoveel haatreacties gehad als na de uitzending van ‘De afspraak’ waarin ik zei dat De Wever allicht zou moeten toegeven.»
Te uwer verdediging: zijn voorgangers Alexander De Croo en Charles Michel zouden allicht wel door de knieën zijn gegaan.
HAAS «Ja, De Wever is heel goed.
»Ik analyseerde de situatie als analist: er was een probleem en er moest geld op tafel komen.
»De uitgave van eurobonds, dus een gezamenlijke schuld op niveau van de EU, leek mij uitgesloten. Duitsland zou dat nooit willen. De bilaterale steun voor Oekraïne liep tegen zijn limieten.
»Dus dacht ik: het gebruik van die Russische tegoeden bij Euroclear is de enige logische optie.
»Maar ik heb De Wever onderschat. Hij heeft iedereen toen duidelijk in een hoek gedreven. Slim gespeeld, in het nationale belang.»
Terug naar vandaag: onderhandelen met Rusland over energie is geen optie?
HAAS «De Wever heeft ondertussen gezegd dat die gesprekken er pas kunnen komen als er vrede is. Dat lijkt mij een terechte bijsturing. Nu een deal maken met Rusland om aan goedkope energie te komen, kan niet.
»Het eerste wat ik dacht toen ik dat las, was: dit is dé grote angst van de Baltische staten, die ik goed ken.
»Zij vrezen dat Europa binnen de kortste tijd weer met Rusland zal samenwerken.»
Is praten een idee?
HAAS «Het is een misverstand dat Europese landen vandaag niet met Rusland praten. Er zijn ook recent nog contacten gelegd door de Franse diplomatie. Dat gebeurt achter de schermen.
»Maar praten is nog niet samenwerken. Dat is een stap te ver op dit moment. De Wever heeft eerder gezegd dat Oekraïne deze oorlog niet kan winnen. Dat lag ook erg gevoelig.»
Maar kan Oekraïne winnen?
HAAS «Dat hangt af van je definitie. Wat is winnen?
»In vergelijking met een paar jaar geleden is Oekraïne duidelijk aan het winnen. Rusland wint geen terrein meer en is er economisch steeds slechter aan toe.
»Al het grondgebied terugwinnen, inclusief de Krim, dat durft zelfs in Oekraïne niemand meer verwachten. Maar een lijn trekken aan het front, met harde garanties op veiligheid, dat is nog altijd mogelijk.»
Met onze bescherming.
HAAS «Dat zegt De Wever ook duidelijk: hij combineert de relatie die we ooit weer met Rusland kunnen aanknopen, met militaire slagkracht.
»Tegelijkertijd zal Europa weinig kunnen leveren voor een eventuele troepenmacht in Oekraïne.
»Er is veel te lang gelachen met de imperialistische ambities van Poetin. De Baltische staten waarschuwen de rest van Europa al lang: Poetin is agressiever dan we denken.»
Even los van Europa: dat die straat van Hormuz vastzit, is goed nieuws voor Poetin?
HAAS «Dat speelt in zijn voordeel. Die bombardementen op Iran komen hem goed uit. De energieprijzen stijgen en er is minder aandacht voor Oekraïne.
»Al is Iran wel een bondgenoot van Rusland, die nu verzwakt wordt. Dat is dan weer in het nadeel van Poetin.
»Op korte termijn zit er winst in, op lange termijn niet.»
Hoe past China in de puzzel?
HAAS «Wij hebben de neiging om Rusland, China en Iran als autocratieën te beschouwen die met elkaar samenwerken, omdat sommige van hun belangen toch overeenkomen. Maar ik denk dat we die relaties een beetje overschatten.
»China zie ik ook als het strategische tegendeel van de VS. Trump is uit op quick wins, China denkt sowieso altijd op de lange termijn.
»We gaan boeiende tijden tegemoet, want de VS en China zijn de twee grootste kanshebbers op een centrale positie in de nieuwe wereldorde.
»China kijkt rustig, vanaf een afstand, naar de chaos die heerst.»
En China spioneert?
HAAS «Uiteraard zetten zij alle bekende spionagemethodes in. Maar ik zou ook zeggen dat China veel investeert in het leren begrijpen van Europa. Dat is altijd slim.
»Wij hebben te weinig geïnvesteerd in het leren begrijpen van Rusland, bijvoorbeeld. China doet aan spionage, maar werkt ook meer via vriendelijke diplomatie.
»China wil meer the good guy zijn, zeg maar. En niet de internationale orde overhoop gooien, zoals Trump doet. China is ook geen klassiek roofdier, maar wil soms partnerschappen waarbij iedereen wint.»
Wordt China wat de VS lang was: de politieagent van de wereld?
HAAS «De VS zijn toch nog altijd de enige grootmacht die daartoe in staat is.
»De Chinese militaire slagkracht groeit wel enorm, maar is meer gericht op regionale inzet. Nu Rusland of Iran helpen is niet meteen in hun belang.
»China zal nooit soldaten naar Rusland sturen, zoals Noord-Korea doet. Maar het land zal militair almaar machtiger worden.
»Dat is een risico voor de VS: door de militaire inzet tegen Rusland en Iran wordt hun positie ten aanzien van China zwakker.
»En China wil te zijner tijd zeker Taiwan overnemen. En de VS uitdagen.»
Hoe zal dat gebeuren?
HAAS «Door een stempel op de globale economie te drukken, zoveel mogelijk regio’s afhankelijk te maken, door strategische partnerschappen af te sluiten. Door slim en opportunistisch te groeien, ook militair. Dat kan de VS op termijn enorm schaden.»
Komt er oorlog tussen China en de VS?
HAAS «Waarschijnlijk niet grootschalig, maar de kans op beperkte militaire confrontaties is wel groot: dat men bijvoorbeeld elkaars satellieten vernietigt. Al dreigt natuurlijk altijd wel de Thucydides-val.»
U legt het uit in uw boek.
HAAS «De term komt van de Amerikaanse politieke wetenschapper Graham Allison.
»Die heeft onderzocht wat er gebeurt als een opkomende macht een gevestigde macht bedreigt.
»In de loop van de geschiedenis, tot en met de oorlog tussen Athene en Sparta, waarover Thucydides schreef.
»In zestien van de gevallen die Allison onderzocht, brak er twaalf keer een grootschalige oorlog uit.»
In welke gevallen niet?
HAAS «Bijvoorbeeld toen de Verenigde Staten begin 20ste eeuw meer macht kregen en de economische positie van het Verenigd Koninkrijk uitdaagden.
»Allison vermeldt ook de Koude Oorlog, toen de wederzijdse afschrikking een militair conflict voorkwam.»
Wat voorspelt Allison nu?
HAAS «Eerder wel een confrontatie tussen China en de VS. Hij is niet deterministisch, maar hij waarschuwt wel voor een botsing.
»Zijn werk is vooral interessant omdat je eruit kunt leren hoe je voorkomt dat je in die val trapt, dus dat het oorlog wordt. Vandaag loopt alles door elkaar, en zijn de risico’s groot.»
Tijdens de Koude Oorlog scheelde het niet veel, toen de Sovjet-Unie kernraketten op Cuba had geïnstalleerd, en de VS een aanval overwogen.
HAAS «Precies. En vandaag is de kans op zulke misrekeningen en miscommunicatie veel groter dan toen.
»Ik denk niet dat de VS of China een oorlog willen, maar dat volstaat niet om zeker te zijn dat zo’n oorlog er niet komt.
»Instabiliteit is gevaarlijk. En het belangrijkste om niet in de Thucydides-val te trappen, om een oorlog te voorkomen, is elkaar goed begrijpen.»
Uw boek vertrekt van het feit dat mensen bang zijn dat er oorlog komt. Maar tijdens die Koude Oorlog was de angst voor een kernbom heel groot.
HAAS «Ook vandaag is de angst voor kernwapens groter dan ik had verwacht.»
Wie zou ze durven te gebruiken: Trump, Poetin of Netanyahu?
HAAS «Bij Poetin is het risico wel het grootst. Als hij in een situatie komt waarin het zijn laatste toevluchtsoord wordt.
»Je moet rekening blijven houden met Poetins kernmacht, zonder je te laten verlammen. Dat is ook een verschil met Iran: dat land heeft geen kernwapens.»
Klopt het wat minister van Defensie Theo Francken (N-VA) in Humo zei: als Poetin nucleaire wapens inzet, weet hij dat Moskou de volgende dag plat ligt.
HAAS «Ja, dat is waar. Dat is het idee van wederzijdse afschrikking. Het hangt natuurlijk van het scenario af.
»Bij beperkt gebruik van nucleaire wapens gooien wij niet heel Moskou plat. Maar Poetin weet dat als hij escaleert, wij dat ook kunnen doen.»
Komt er hier oorlog?
HAAS «Waarschijnlijk niet. Toch niet in de betekenis die de meeste mensen daaraan geven: een militair conflict.
»Ik wilde dit boek schrijven omdat velen toch met die vraag zitten: komt er een conventionele aanval op het Belgische grondgebied?
»En op dat punt kan ik mensen wel geruststellen: die kans is veeleer klein. Maar goed, angst is ook een beetje irrationeel.»
Toch vindt u een noodpakketje nuttig.
HAAS «Zeker. Een noodpakket is geen gek idee. Alleen al voor als de elektriciteit uitvalt, of als er weer een pandemie uitbreekt. Of bij een overstroming. Dat is voor mij de logica zelve.
»Ik ben erg stoïcijns, dus ik probeer mij beperkt zorgen te maken over zaken waarop ik geen invloed heb, maar ik wil wel weerbaar zijn.
»Denk aan de onverklaarbare drones die we enkele maanden geleden overal zagen: je mag niet uitsluiten dat Poetin via de rekrutering van lokale agenten onze samenleving probeert te destabiliseren.»
Wat vond u van de kinderkorting voor de defensiebeurs onlangs?
HAAS «Dat vond ik geen goed idee. Ik begrijp dat je mensen wilt informeren, maar met zulke acties creëer je meer aversie, denk ik. Terwijl zo’n beurs op zich perfect verantwoord is.»
Wat zegt u tegen pacifisten die vrezen dat wapens gemaakt zijn om gebruikt te worden, en dat de defensie-industrie dus belang heeft bij oorlog?
HAAS «De farmaceutische industrie had ook belang bij covid. Moeten we daarom geen vaccins en mondmaskers meer kopen?
»Ik ben geen militarist, hoor. Maar ook geen strikte pacifist meer, die geweld per definitie slecht vindt.
»Ik ben voor het eerst met defensie in aanraking gekomen als beleidsmedewerker van de Groen-fractie in de Kamer, en daar ben ik zeker op mijn eigen perspectieven gebotst. Het was voor mij onbekend terrein.
»Vandaag begrijp ik maar al te goed dat Europa zich gaat herbewapenen.»
U bent zelfs reservist bij het leger.
HAAS «Maar je zult mij nooit zien poseren met het nieuwste pantservoertuig. Ik begrijp dat de minister van Defensie dat doet, maar ik ben een analist. Ik wil begrijpen en proberen te verklaren.»
U bent ook een gamer. Komt u weleens in de manosfeer?
HAAS «Leuke vraag. Die gamingwereld is redelijk vrouwonvriendelijk. Gelukkig heb ik zwarte humor en kan ik tegen een stootje.
»Als ze mij vragen waarom ik niet in de keuken sta, antwoord ik dat het eten al klaar is.
»Ik ben niet bang van die wereld, en als ze mij pesten, pest ik gewoon terug.
»Nu goed, dat ben ik. Niet alle vrouwen hoeven daar op dezelfde manier mee om te gaan. Maar ik heb een hoge tolerantiedrempel, anders kun je je tegenwoordig elke dag beledigd voelen.»
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: Humo/De Morgen