Marc Reynebeau - De regering maakt van abortus en euthanasie een pijnlijke politieke schertsvertoning

Niets intiemer en complexer dan ethische keuzen over leven en dood. CD&V heeft alle sereniteit daarover laten varen, schrijft Marc Reynebeau, door er twee jaar geleden al een tapijtenmarkt van te maken.

Marc Reynebeau – De Standaard

23 juni 2026

Leestijd: 6 min

Het grenst aan het groteske dat de federale regering vorige zaterdag zes uur nodig had om een deadline in december vast te leggen.

Maar dat moest voor sommige coalitiepartners omdat ze er kennelijk te weinig vertrouwen in hadden dat CD&V zich wel aan de afspraken zou houden over enkele ethische kwesties:

voorop abortus
het draagmoederschap
en euthanasie bij dementie

Vooruit heeft de contouren van een consensus al voor de geest staan, met de drie thema’s in één pakket, maar de partij is niet meer zeker of ze voor een consensus ook kan rekenen op CD&V.

Daarom die deadline, waarna het politieke gesprek nog moet beginnen.

Zelfs Google heeft twijfels over CD&V.

Wie de zoekopdracht ‘draagvrouwschap’ intikt, krijgt immers prompt een wedervraag: of niet ‘draagmoederschap’ is bedoeld? Dat is inderdaad de conventionele term.

Ook de tekstverwerking heeft er twijfels bij; ze zet onder het eerste woord een rode streep, onder het tweede niet. Om maar te zeggen hoe opvallend het is dat de CD&V-leiding dezer dagen het erg consequent alleen over ‘draagvrouwschap’ heeft.

Het lijkt alsof partijvoorzitter Sammy Mahdi, Kamerfractieleider Nawal Farih en minister van Justitie Annelies Verlinden met mekaar hebben afgesproken die term erin te rammen. Wellicht is dat ook zo.

Om volledig te zijn, dat is ook het woord dat het regeerakkoord gebruikt. Hoewel de Franse versie van de tekst met het begrip ‘maternité de substitution’ de moeder er dan weer wel bij houdt.

Moederschap is voor CD&V kennelijk iets wat voor een meer selecte, exclusievere groep vrouwen is gereserveerd.

Tracht CD&V dan een katholiek-behoudend eufemisme in omloop te brengen?

Eufemismen dienen wel vaker als een politiek wapen. Ze hebben een opiniërende functie door de publieke perceptie van de feiten die ze benoemen een sturing op te dringen.

Zoals recent het zorgzamer klinkende woord ‘gewasbeschermingsmiddelen’ de plaats moest innemen van de tot nu toe gangbare, maar onsympathiek klinkende ‘pesticiden’ en andere ‘onkruidverdelgers’.

Een historische klassieker in dat genre is het begrip ‘keizer-koster’, dat een vaste plaats kreeg in het Vlaamse taaleigen als verwijzing naar onbetamelijk bemoeizucht en regelneverij.

De term stamt uit de late achttiende eeuw en vertolkt de katholieke kritiek op de Oostenrijks-Habsburgse Keizer Jozef II, die drastisch wilde ingrijpen in de kerkelijke structuren en privileges, die hij hinderlijk achtte voor de politiek-economische vooruitgang en de institutionele modernisering.

Dat CD&V de violen heeft gestemd en debatfiches uitstuurde, bleek evenzeer toen voorzitter Mahdi op Facebook beschreef hoe een foetus na een langere zwangerschap eraan toe is: 20 centimeter lang, met armpjes en beentjes.

Het was bijna identiek aan hoe fractieleider Farih dat in de Kamer uiteenzette.

Dat Mahdi eraan, naar eigen zeggen “plastisch”, toevoegde dat het bij een latere abortus nodig is om een foetus “in stukken te breken” herinnert wel degelijk aan de horror van de radicale anti-abortusretoriek.

Atomaschriftje

Het vaak emotionele dovemansgesprek van de voorbije weken rond deze ethische thema’s had slechts één voordeel.

Het maakte iets duidelijker hoe de politieke besluitvorming tot stand kwam.

Nadat daaromtrent jarenlang niets was gebeurd, zette de regering-De Wever ze toch op haar agenda, “op basis” van een wetenschappelijk rapport en “na consensus tussen de meerderheidspartijen”.

Die laatste zinssnede impliceert dat de meerderheidsfracties bij de stemming discipline zal worden opgelegd en van wisselmeerderheden geen sprake mag zijn.

Parlementsleden zullen niet naar eigen inzicht en geweten mogen oordelen. Van veel respect voor het parlement getuigt dat niet. Het is zelfs ongebruikelijk voor erg gevoelige, complexe en intieme ethische thema’s.

De lakmoesproef zou bij de abortustermijn liggen, waarover het rapport van de experts adviseerde die van 12 naar 18 weken te verlengen.

Maar daar wil CD&V, zo was al in Vivaldi-tijden te horen, niet van horen. Maar heisa daarover hoefde niet eens. Want twee jaar geleden was het pleit al beslecht, zo bleek eind vorige week.

In een zogeheten Atomaschriftje had CD&V bij de vorming van de regering al haar zin gekregen; 14 weken zou het worden.

Als CD&V nu, tussen twee haakjes, oppert dat ze er geen tapijtenmarkt wil van maken, moet gezegd dat het circus zijn nummertje al heeft opgevoerd: de coalitie kon er slechts komen als CD&V in ruil de verlenging tot 14 weken kon beperken.

Atoma-afspraken zijn een kwalijke gewoonte. Coalitiepartijen noteren er geheime akkoorden in, die meestal gaan over vuile was die discreet te drogen wordt gehangen, zoals de verdeling van politieke benoemingen, en in dit geval dus ook over de abortustermijn.

Dat betekent wel dat elk open en vrij debat over die kwestie, in het parlement en de publieke opinie letterlijk alleen voor de tribune kan zijn, een schimmenspel zonder enige consequentie of transparantie, omdat de zaak van tevoren toch al in een achterkamertje politiek beslecht is.

Het is de particratie op haar ergst, de democratie op haar zwakst.

Dat is niet fijn voor Vooruit, maar voorzitter Conner Rousseau legt nu uit dat hij de beperkte verlenging tot 14 weken accepteerde als hij zijn achterban kon uitleggen dat er ook schot kwam in de andere ethische dossiers, waarover CD&V allicht ook van enige rekkelijkheid blijk moet geven – god weet wat staat er nog allemaal in dat Atomaschriftje.

Minister Verlinden koos evenwel, na enig talmen, met haar abortusplan de vlucht vooruit door het niet, zoals het regeerakkoord gebiedt, aan de meerderheidspartijen voor akkoord voor te leggen, maar door het als een voldongen feit in het Nieuwsblad uiteen te zetten.

Dat Rousseau nu geen verdere risico’s wil nemen en het hele pakket in december vooraf op de regeringstafel wil, illustreert schrijnend hoe precair het vertrouwen in de Arizona-coalitie is, zeker nu Vooruit al schade heeft opgelopen.

De schade is echter nog algemener, nu politieke spelletjes en, allicht, electorale profilering de ethische dossiers hebben geïnfecteerd tot een schertsvertoning.

Toch verschilt ethische wetgeving vaak van andere, ‘gewone’ wetten door haar empathie en zorgzaamheid.

Doorgaans leggen wetten iets op of verbieden ze het voor iedereen:

een nieuwe belasting
dat door het rood licht rijden niet mag
dat pensioen slechts kan vanaf 67 jaar
dat voor het bouwen van een huis een vergunning nodig is

Niemand kan daar naar eigen goeddunken uit kiezen.

Bij een ethische liberalisering is dat vaak wel mogelijk. Wie het wil, kan voor abortus, euthanasie of het homohuwelijk kiezen. Maar wie dat om religieuze, filosofische of andere reden niet wil, is er niet toe verplicht.

Ethische liberalisering creëert vrijheid en garandeert rechten. De wet maakt het mogelijk om persoonlijke, intieme en vaak ook erg pijnlijke keuzen te maken.

Euthanasie, abortus of een beroep doen op een sperma- of eiceldonor is niet iets wat mensen voor de pret doen, maar uit noodzaak.

Het is dan ook stuitend onkies om kwetsbare en fragiele mensen die van deze vrijheid gebruikmaken, ook nog eens als lichtzinnig of immoreel worden gestigmatiseerd en een schuldgevoel aangepraat moet worden over pakweg “in stukken gebroken” foetussen.

Dat is geen ethisch debat meer, maar demagogische stemmingmakerij.