Timothy Snyder, auteur en redacteur van twintig boeken, bekleedt de leerstoel Moderne Europese Geschiedenis aan de Munk School of Global Affairs and Public Policy van de Universiteit van Toronto en is permanent fellow aan het Instituut voor Menswetenschappen in Wenen.
Timothy Snyder – De Morgen
8 juli 2025
Leestijd: 8 min
Het is een waarheid als een koe dat autoritaire regimes afhankelijk zijn van de loyaliteit van hun veiligheidstroepen.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft wat dat betreft sinds zijn terugkeer in het Witte Huis weinig aan het toeval overgelaten.
Zijn minister van Defensie, Pete Hegseth, heeft direct een half dozijn topgeneraals ontslagen, onder wie de voorzitter van de gezamenlijke stafchefs.
Begin mei gaf hij bovendien opdracht tot een inkrimping van het leger: 20 procent minder viersterrengeneraals en tien procent minder generaals in lagere rangen..
Maar het was een toespraak tot de troepen, een maand later, op een legerbasis die vernoemd is naar een generaal van de Confederatie, die Trumps visie op nationale veiligheid en de rol van het leger daarin het duidelijkst blootlegde.
In zijn toespraak repte hij met geen woord over de huidige wereldsituatie. Hij noemde geen gezamenlijke Amerikaanse belangen die nationale defensie zouden kunnen rechtvaardigen, en uitte geen bezorgdheid over dreigingen vanuit China of over de Russische invasie van Oekraïne.
Waar Amerikaanse presidenten normaal gesproken het individuele heldendom benadrukken als bewijs dat het land het waard is om te verdedigen, liet Trump elke verwijzing naar fundamentele grondwettelijke waarden als de vrijheid van meningsuiting, het recht op vergadering of de democratie achterwege.
In Trumps toespraak kwam Amerika als natie eenvoudigweg niet voor.
Spektakel
In plaats daarvan gebruikte Trump de militaire geschiedenis van de Verenigde Staten om een persoonlijkheidscultus rond zichzelf te versterken.
Grote overwinningen op het slagveld werden gepresenteerd als heldendaden die waren verricht ter ere van de leider – prestaties die hij vervolgens aanhaalt om zijn eigen blijvende macht te rechtvaardigen.
Militaire glorie wordt zo een spektakel, een verhaal waaraan de leider iedere gewenste betekenis kan geven.
Voor Trump is het leger er niet om het land te verdedigen tegen buitenlandse dreigingen, maar om macht uit te oefenen over de Amerikanen zelf
Dat is het fascistische principe dat Trump begrijpt: alle politiek is strijd, en wie bepaalt wie de vijand is, kan de macht behouden.
Waar klassieke fascistische regimes zowel een externe als een interne vijand aanwezen, richt Trump zich uitsluitend op een vijand van binnenuit.
Daarom riep hij, kort nadat hij zich achter de Israëlische aanvallen op Iran had geschaard, haastig de overwinning uit – en kondigde hij een staakt-het-vuren af.
De wereld is te groot en te complex voor hem.
Voor Trump is het leger er niet om het land te verdedigen tegen buitenlandse dreigingen, maar om macht uit te oefenen over de Amerikanen zelf.
Trump maakte duidelijk wie volgens hem de vijand is, toen hij de moed van Amerikanen die in 2025 illegale migranten oppakken vergeleek met die van eerdere generaties soldaten in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, de twee wereldoorlogen, Korea of Vietnam.
Maar een loopgraaf bestormen of uit een vliegtuig springen is natuurlijk iets totaal anders dan een student in elkaar slaan of een naaister van middelbare leeftijd intimideren.
Toch is dit precies Trumps bedoeling: hij wil Amerikaanse soldaten conditioneren om zichzelf als helden te zien wanneer ze betrokken worden bij binnenlandse acties tegen ongewapende mensen – waaronder ook Amerikaanse burgers.
In zijn toespraak presenteerde Trump zichzelf als meer dan een gewone president.
Hij bespotte herhaaldelijk zijn voorganger – ‘Denk je dat deze menigte voor Biden zou zijn gekomen?’ – en moedigde soldaten aan om het basisprincipe te negeren dat zij trouw zweren aan de grondwet, maar aan een individu.
Deze ongekende personalisering van het presidentschap suggereert dat Trumps gezag niet voortkomt uit verkiezingen, maar uit iets anders – iets als persoonlijk charisma of zelfs een soort goddelijk recht.
Soldaten moeten hem volgen, niet omdat hij gekozen is, maar simpelweg omdat hij Trump is.
De meeste Amerikanen geloven dat het leger er is om hen te beschermen, niet om zich tegen hen te keren.
Maar Trump greep de gelegenheid aan om de militairen aan te moedigen hun eigen landgenoten uit te jouwen en samen met hem journalisten te bespotten – terwijl juist de pers, net als demonstranten, onder de bescherming valt van het Eerste Amendement van de Amerikaanse grondwet, en een belangrijke waarborg vormt tegen tirannie.
In zijn toespraak gaf Trump de soldaten een gevaarlijke boodschap mee:
Dat de samenleving en de wet er niet toe doen. Alleen hij doet ertoe.
En om zijn loyaliteit kracht bij te zetten, zei hij: ‘Ik houd zoveel van jullie dat we jullie allemaal een loonsverhoging geven.’
Dat is niet hoe een democratisch leider spreekt. Dat is hoe een dictator zijn paleiswacht of een paramilitaire eenheid toespreekt.
We zijn getuige van een poging tot regime verandering, vol met verdraaiingen en gevaarlijke logica.
- Er zit een historische dimensie in:
We zouden de verraders die in dienst stonden van de Confederatie, zoals Robert E. Lee, die tegen de Verenigde Staten in opstand kwam om de slavernij te behouden, moeten vereren. - Er zit een fascistische component in:
We zouden het huidige moment moeten zien als een uitzonderingstoestand waarin de leider boven de wet staat en alles mag. - En er is een institutionele component:
Het leger moet de voorhoede vormen van de afbraak van de democratie, met als taak het onderdrukken van de vijanden die de leider aanwijst – binnen de grenzen van de Verenigde Staten zelf.
We zijn getuige van een poging tot regime verandering, vol met verdraaiingen en gevaarlijke logica
Door migratie te bestempelen als een ‘invasie,’ zoals Trump in zijn toespraak deed, probeert hij het onderscheid tussen het immigratie beleid en een buitenlandse oorlog te vervagen.
Tegelijk is die framing bedoeld om de missie van het Amerikaanse leger te veranderen.
Als soldaten – en anderen – bereid zijn te geloven dat migratie een soort vijandige invasie is, zullen ze iedereen die het daar niet mee eens is, als medeplichtig aan die ‘bedreiging’ beschouwen.
Dat is precies wat Trump probeerde te bereiken toen hij gekozen functionarissen in Californië neerzette als collaborateurs in ‘een bezetting… door criminele indringers.’
Chaos uitlokken
Het Amerikaanse leger, net als andere instellingen in het land, bestaat uit mensen uit diverse achtergronden.
Het leunt sterk op Afro-Amerikaanse militairen en niet-staatsburgers.
Pogingen om het leger te veranderen in een verlengstuk van de Confederatie of het in te zetten als instrument om migranten te vervolgen, zouden tot grote spanningen leiden.
Zulke ontwikkelingen zouden de reputatie van het leger ernstig schaden – vooral als Amerikaanse soldaten ingezet worden tegen Amerikaanse burgers en er dodelijke slachtoffers vallen.
Bovendien bestaat het risico dat provocateurs, mogelijk ook van buitenlandse oorsprong, bewust zullen proberen een Amerikaanse soldaat te doden om chaos uit te lokken.
Trump zou dit soort situaties verwelkomen en in zijn voordeel gebruiken. Hij wil alles op zijn kop zetten.
- Hij streeft naar een leger dat functioneert als zijn persoonlijke paramilitaire apparaat.
- Hij wil dat de beschamende hoofdstukken uit de Amerikaanse geschiedenis worden omgevormd tot iets om trots op te zijn.
- Hij wil de republiek veranderen in een fascistisch regime waarin zijn wil als wet geldt.
Door migratie te bestempelen als een ‘invasie,’ zoals Trump in zijn toespraak deed, probeert hij het onderscheid tussen het immigratiebeleid en een buitenlandse oorlog te vervagen
Maar wat willen de Amerikaanse soldaten zelf?
Trumps toespraak was een zorgvuldig geregisseerd evenement, waarbij het publiek vooraf geselecteerd was op basis van politieke overtuiging en uiterlijk.
Toch liep het vier dagen later anders dan gepland. De militaire parade die Trump toen in Washington organiseerde – ter gelegenheid van het 250-jarig bestaan van het Amerikaanse leger én van zijn eigen verjaardag – werd alom bestempeld als een ‘flop’.
Ongeveer 6.600 soldaten liepen in gevechtsuniform voorbij, maar marcheerden niet, en dat voor een zeer bescheiden menigte.
Als vertoning van militaire pracht en praal haalde het spektakel het niet bij de parades in Pyongyang of op het Rode Plein.
Ik was er niet bij.
Net als minstens vier miljoen andere mensen in de VS nam ik die dag deel aan een van de anti-Trump ‘No Kings’ bijeenkomsten, verspreid over zo’n 2.100 steden en dorpen in het hele land.
Het was de grootste eendaagse politieke protestactie in de Amerikaanse geschiedenis – een gebeurtenis die de opkomst bij Trumps parade ruimschoots overtrof.
Deze massale opkomst liet zien dat democratie alleen kan bestaan als er een volk is, en dat een volk alleen kan bestaan als mensen zich bewust zijn van elkaar, en van de noodzaak om gezamenlijk in actie te komen.
En juist dát besef is Trumps grootste vijand.
Copyright: Project Syndicate, 2025.
Timothy Snyder
Historicus en professor geschiedenis
Yale University en University of Toronto.
Auteur van Over vrijheid en Over tirannie.
Lees ook
Bron: De Morgen