De laatste 1.000 dagen - We moeten bewuster leren omgaan met die laatste levensfase

De laatste 1.000 dagen van een mensenleven zijn even belangrijk als de eerste, zegt de Federale adviesraad voor ouderen (Favo). De raad wil daarom dat de wetgever meer werk maakt van zelfbeschikking bij ziekte en bij het levenseinde.

Veerle Beel – De Standaard

22 juli 2026

Leestijd:5 min

“De eerste 1.000 dagen zijn cruciaal voor je verdere leven. De laatste 1.000 dagen zijn even belangrijk”, zegt rouwtherapeut Manu Keirse (80).

Hij schreef recent een boekje met de titel De laatste 1.000 dagen, anders omgaan met ouder worden, ziekte en sterven en vertelt er met enthousiasme over vanop een berglift in Zwitserland, waar hij met vakantie is.

“We moeten bewuster leren omgaan met die laatste levensfase.

“Als je kunt zeggen: sorry, ik vergeef je, ik dank je en ik hou van je, dan is dat een kostbaar geschenk aan al wie je achterlaat.”

“En verder moeten we niet alles wat de geneeskunde te bieden heeft blijven consumeren.

“We moeten het sterven herwaarderen als een belangrijke periode in ons leven. Ik gebruik het woord ‘periode’, omdat heel wat mensen daar over een langere tijd mee bezig zijn.

“De meesten ontkennen dat, en vragen nog alle mogelijke medische behandelingen bij ziekte. Ze staan niet voldoende stil bij hun eindigheid.

“Als je daar niet over kunt nadenken wanneer je nog gezond bent, zul je er ook niet de kracht voor vinden bij ziekte”, zegt Keirse.

Voltooid leven

Daar is de Federale adviesraad voor ouderen (Favo) het helemaal mee eens.

Die stelt voor dat alle burgers op hun 60ste uitgenodigd zouden worden om hun ‘vroegtijdige zorgplanning’ te bespreken met hun huisarts, en dat gesprek later meermaals opnieuw te houden, zoals ook het Raadgevend Comité voor Bio-ethiek aanraadt.

“Wij, jonge senioren, weten heel goed wat we willen en niet meer willen”, zegt oud-politica Mieke Vogels, die covoorzitter is van de commissie Gezondheid binnen de Favo.

“Ik ben nu 72 en ik ken veel leeftijdsgenoten die niet naar een woonzorgcentrum willen, ook niet als we aftakelen door dementie. We willen zelf beslissen over ons levenseinde.”

De Favo lichtte zijn advies, dat eensgezind tot stand kwam, onlangs toe in de Kamer tijdens hoorzittingen over de uitbreiding van de euthanasiewet naar gevorderde dementie.

“Alle elementen liggen op tafel om nu te beslissen. Jammer dat er weer uitstel dreigt, want veel mensen zitten er echt op te wachten”, zegt Vogels.

“We vragen ook dat palliatieve zorg niet gelimiteerd blijft tot de laatste maanden van het leven, maar uitgebreid wordt.

“Je kunt al veel vroeger ongeneeslijk ziek zijn en nog lang met die ziekte leven. Dan heb je misschien nog niet zoveel medische zorg nodig, maar kun je wel psychologische ondersteuning gebruiken.”

Ten slotte wil de Favo het debat over euthanasie bij voltooid leven heropenen.

“Een heikel onderwerp, maar laat ons er ten minste over praten, want het aantal zelfdodingen bij 70-plussers neemt toe”, zegt Vogels.

“We mogen die mensen niet eenzaam achterlaten.”

Vrijwilligerswerk

“Ik vind het prachtig dat er discussie leeft over meer zelfbeschikking bij het levenseinde, en het past ook bij deze tijd. Maar voor mij gaan die laatste 1.000 dagen veel breder”, zegt de Nederlandse oud-huisarts en onderzoekster Machteld Huber, die de term bedacht.

Zij is de grondlegster van het concept ‘positieve gezondheid’, dat niet zozeer focust op de aan- of afwezigheid van ziekte, maar op de veerkracht van mensen.

“Gezondheid is het vermogen om met het leven om te gaan, en dus ook met het ouder worden”, zegt Huber.

“Toen ik 70 werd, ben ik daarover beginnen na te denken, omdat mijn ouders vrij jong gestorven zijn.

“Natuurlijk weet ik dat veel mensen dan nog langer te leven hebben dan 1.000 dagen, maar het leek me toch een fijne term, naar analogie met de eerste 1.000 dagen.

“Wat betekent het om goed oud te worden?

“Ik houd van de Engelse omschrijving ‘growing old’: er is nog altijd groei mogelijk.

“Je kunt je eenzaam voelen en klagen dat er niemand op bezoek komt, of je kunt je afvragen wat je voor anderen kunt doen.

“Onze generatie heeft zoveel bezit en ervaring opgebouwd, nu is het tijd om weer los te laten en weg te schenken.

“Je kunt misschien je kleinkinderen blij maken met een hoop van je spullen. Wacht niet tot je sterfbed om spijt te hebben van dingen die je niet hebt gedaan.

“Denk daar nu over na: waarvan krijg je lichtjes in je ogen? Dát is wat zin geeft aan je leven, en zingeving is een belangrijke krachtbron voor gezondheid.”

Ze geeft het voorbeeld van een zeventigplusser die aldoor met kniepijn naar de huisarts ging.

“Tot die doorhad dat er meer speelde. De vrouw was kinderloos gebleven ondanks een grote kinderwens, en had daar veel verdriet over.

“De arts kende ook een jonge vrouw die een kinderopvang had en leed onder de werkdruk.

“Hij heeft die twee aan elkaar voorgesteld, waarna de dame niet meer op consultatie kwam. Ze voelde haar knie nog wel, maar door te helpen in de kinderopvang, kreeg haar leven weer zin.”

Ook Keirse blijft bezig.

“Ik geef nog 200 lezingen per jaar, oktober is al helemaal volgeboekt. Ik heb het nog nooit een dag met tegenzin gedaan.

“Ik kan het iedereen aanbevelen: op een zeker moment stopt je professionele loopbaan, en dat betekent dat je toegelaten wordt om voor de rest van je leven vrijwilligerswerk te blijven doen.

“Grijp die kans, de samenleving zal er je dankbaar voor zijn.”