Van 2 naar 3,5 en zelfs 5 procent van het bbp: op de Navo-top in Den Haag zal de nieuwe norm voor defensie-uitgaven vastgelegd worden. Maar welke bedragen gaan er schuil achter die kleine cijfertjes waar de Navo naar streeft?
Peter De Lobel – De Standaard
6 juni 2025
Leestijd: 8 min
“Amazing, what a beautiful backdrop.”
In zijn kenmerkende Engels met Nederlandse tongval gaf Navo-secretaris-generaal Mark Rutte eind mei te kennen dat hij doorgaans op saaiere plekken persconferenties moet geven.
Rutte was in Noorwegen, meer bepaald op Ramsund orlogsstasjon, de marinebasis van Ramsund. Die ligt vlak bij de Ofotfjord, midden in de ruige Noorse natuur. Maar zelfs zonder dat alles was het “so important to be here, Jonas”.
Jonas, dat is de Noorse premier Jonas Gahr Store.
In de aanloop naar de Navo-top in Den Haag eind juni reist Rutte al maanden de alliantie rond om iedereen in te peperen dat er meer geld naar defensie moet. Het oude plafond van 2 procent defensie-uitgaven is niet meer. Zelfs de Noren moesten schakelen.
Bijna dag op dag een jaar geleden keurden ze hun ‘Norwegian Defence Pledge’ goed, een plan om tegen 2030 naar 2,68 procent aan defensie-uitgaven te gaan. Dat wordt dus binnenkort meer.
Met minister van Financiën Jens Stoltenberg in de regering, Ruttes voorganger als Navo-chef, was daar ook geen ontkomen aan. Er gaat meer geld naar het orlogsstasjon.
“Om niet alleen vandaag, maar ook over drie, vijf en zeven jaar veilig te zijn”, zei Rutte.
“En dat betekent: veel, veel meer uitgeven dan de beroemde 2 procent waar we ons in 2014 voor geëngageerd hebben.”
In 2024 gaven de 32 Navo-landen samen 1,27 biljoen dollar uit aan Defensie. En een biljoen, voor de goede orde, is een 1 met daarachter twaalf nullen. Het ging dus om een indrukwekkende 1.275 miljard dollar.
De biggest spender, met lengtes voorsprong, zijn al jaar en dag de Verenigde Staten. Die zijn goed voor 78 procent van dat bedrag, net geen 1.000 miljard dollar.
De eerstvolgende in de rangschikking is het Verenigd Koninkrijk, dat vorig jaar 83 miljard dollar uitgaf, ofwel 2,3 procent van zijn bbp.
Polen geeft liefst 4,15 procent van zijn bbp aan defensie, maar de 37,8 miljard dollar die dat vertegenwoordigt, is dus nog niet de helft van wat de Britten op tafel leggen.
Op de Navo-top in Den Haag zal de nieuwe norm vastgelegd worden en die laat de huidige bedragen verbleken.
De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth zei het donderdag op de bijeenkomst met zijn Navo-collega’s nog eens klip-en-klaar: 5 procent van het bbp moet het zijn.
“Ik ben hier om zeker te zijn dat elk Navo-land begrijpt dat we allemaal samen aan de kar moeten trekken. Met 5 procent van het bbp aan uitgaven, als een erkenning voor de dreiging waar we tegenover staan.”
“Niet serieus”
Dat zou neerkomen op 2.758 miljard dollar.
Eind april berekende het Stockholm International Peace Research Institute (Sipri) dat er in 2024 wereldwijd 2.718 miljard naar defensie was gegaan.
Maar wereldwijd, dat is niet alleen de Navo, maar ook China, Rusland, India, Israël, Japan, Oekraïne, Saudi-Arabië …
Met de beoogde 5 procent zou de Navo daar in haar eentje ver bovenuit steken.
“Gewoon akkoord gaan met de Trump-doelstelling van 5 procent, zal de Navo omvormen tot een groot centrum voor creatieve boekhouding”, tweette de voormalige Zweedse premier Carl Bildt, nu covoorzitter van de denktank European Council on Foreign Relations.
Volgens hem zullen we “hilarische voorbeelden” krijgen van uitgaven die plots onder “defensie” blijken te vallen. “It won’t be serious.”
Voor de meeste Europese landen is het volstrekt onmogelijk om dat cijfer te halen.
België zou elk jaar meer dan 30 miljard euro aan het leger moeten uitgeven.
In Duitsland gaat het zelfs om 204 miljard euro (233 miljard dollar).
Dat is de reden waarom Rutte die 5 procent al handig omboog naar 3,5 % pure defensie-uitgaven plus 1,5 % “defensiegerelateerde” uitgaven. Met de zegen van de VS, trouwens.
Landen hopen hun grote infrastructuurwerken, kosten die ze toch al maakten, een militair label te kunnen ophangen. Op een federaal kabinet is zelfs al “Oosterweel” te horen.
Maar ook bij “slechts” 3,5 % aan harde defensie-uitgaven gaat het om een fenomenale berg geld van 1.930 miljard dollar.
“Het ligt eraan hoe je dat bekijkt”, zegt Michelle Haas, onderzoeker aan de UGent en gespecialiseerd in Europese Defensie.
“Als je alles optelt, kom je natuurlijk aan een gigantisch bedrag. Zeker als je het afzet tegenover wat er de afgelopen tien, vijftien jaar naar defensie gegaan is. Maar als je het wat in historisch perspectief plaatst, is 3,5 procent eigenlijk de norm.”
Maar, voegt ze eraan toe: “De EU-lidstaten zullen aan hun bevolking wel goed moeten uitleggen waarom ze dit doen, en dat het niet louter is om Trump te pleasen.”
In tegenstelling tot de 5 procent van Trump, komt de 3,5 procent niet uit de lucht vallen. Die is een vertaling van de drie grote regionale Navo-verdedigingsplannen voor Europa, specifiek gericht op de Russische dreiging.
Die geven gedetailleerd weer hoe de drie aansluitende zones (’North’, ‘Centre’ en ‘South’) zich moeten voorbereiden en hoe ze moeten optreden.
Op basis van de Navo-intelligence over Rusland – hoeveel militairen heeft het Russische leger waar, met welke uitrusting, welk materieel? – legden die plannen de basis voor de nieuwe ‘capability targets’.
Dat zijn de doelen die elk land apart moet bereiken om die gezamenlijke defensie te laten werken. Alle regeringen zijn daar destijds mee akkoord gegaan, ook België en pakweg Spanje, dat donderdag al liet weten dat 2 procent wat hen betreft het doel blijft.
Feestdag minder
De grote vraag op de Navo-top wordt de timing. Tegen wanneer moet iedereen over de nieuwe lat?
In Belgische regeringskringen is 2032 te horen, en ook dat men dat graag wil oprekken naar 2035.
In de ‘strategische visie’ die minister van Defensie Theo Francken (N-VA) mogelijk volgende week naar de regering brengt, zouden substantiële verhogingen boven de nu al toegezegde 2 procent pas voor na 2029 zijn, voor de volgende regering dus.
Hoeveel procent van hun bbp gaven de Navo-lidstaten uit aan defensie in 2024?
Volgens het nieuwe scenario zullen lidstaten 3,5 procent van hun bbp moeten besteden aan strikt militaire uitgaven en daarbovenop 1,5 procent aan niet strikt militaire uitgaven, zodat er in totaal 5 procent van hun bbp naar defensie vloeit
De financiering van de hogere defensie-uitgaven wordt een harde noot om te kraken en dat is niet alleen in België zo.
Haas hield in een studie voor het Egmont-instituut de aanpak van verschillende Europese landen tegen het licht.
Polen ging bijvoorbeeld van 2,23 procent in 2022 naar een geplande 4,7 procent dit jaar door schulden te maken.
Vorig jaar zat de Poolse schuld op 50 procent en de verwachting is dat die tegen 2034 zou kunnen stijgen naar bijna 80 procent.
Tel daarbij de hoge gepercipieerde dreiging bij de bevolking en je hebt een basis om grote sprongen te maken in het defensiebudget.
Met een Belgische schuldgraad van 105 procent is zoiets geen optie.
Duitsland keurde dan weer een Sondervermögen van 100 miljard goed, maar daarvoor moest wel het zo gekoesterde Duitse schuldenplafond eraan geloven.
In landen waar de vrees voor een inval het grootst is, zijn inwoners ook bereid om meer belastingen te betalen voor een beter uitgerust leger.
Estland heeft tot 2028 een speciale “defensiebelasting” lopen. De Denen schaften dan weer een betaalde feestdag af om wat meer armslag te hebben.
Bij de forse uitbreiding van al die legers komen ook heel wat praktische problemen kijken.
Zonder de VS en Canada hebben de overige Navo-landen samen iets meer dan twee miljoen militairen. In Nederland verwacht men dat er tot 18.000 VTE’s zullen bijkomen bij Defensie. Die moeten ergens ondergebracht worden, om nog te zwijgen van alle nieuwe F-35’s, heli’s, schepen, drones, landvoertuigen en artillerie die worden aangekocht.
Defensie rekent dat er zeker 2.000 hectare extra ingepalmd moet worden, waar groen zal moeten wijken voor kaki.
Een groot vraagteken is of de defensie-industrie de massale herbewapeningsplannen wel aankan. En tegen welke prijs.
De vrees is groot dat de prijzen door het dak zullen gaan, net als de wachttijden.
Nu al kunnen de Amerikanen niet genoeg Patriot-luchtafweersystemen meer in eigen land produceren om aan te vullen wat ze zelf nodig hebben en aan Oekraïne geschonken hebben.
“Ik zie de industrie niet meteen vastlopen”, zegt Agoria-ceo Bart Steukers.
“Mijn ervaring is dat dingen vastlopen als er onduidelijkheid is, als er conflicterende boodschappen worden uitgestuurd. Het kost bedrijven handenvol geld om te investeren in nieuwe productie. Onzekerheid is daarom dodelijk.
“De industrie is zich volop op aan het voorbereiden, maar Europese overeenstemming zal heel belangrijk zijn.
“Hoe vlot of hoe moeilijk loopt dat? Waar liggen de prioriteiten, wat wil men waarmaken? Dat zal uiteraard in nauw overleg met de Navo gebeuren, maar er moet samenwerking en uniformiteit zijn.”
Ook dat schoentje zou nog lelijk kunnen wringen.
Het is een pijnlijke vaststelling dat Europa zonder de VS nog altijd in zijn blootje staat. De Europese regeringen kijken nog altijd naar de VS voor bescherming, maar zullen moeten leren de eigen boontjes te doppen.
In een striemend commentaar schrijft de Financial Times dat het geen zin heeft om “good money” in een slecht systeem te pompen.
Er is veel meer samenwerking nodig, luidt het, “als Europa zijn gedemoraliseerde militaire relicten uit de 20ste eeuw wil omvormen tot gevechtstroepen van de 21ste eeuw. (…)
“Kwantitatief uitgeven, moet leiden tot kwalitatieve vooruitgang.”
Lees ook
Lees ook
Lees meer berichten
Bron: De Standaard