Wat als de geschiedenis zich niet in heldere episodes voltrekt, maar in een chaotische, simultane stroom van gebeurtenissen? Volgens Ilja Leonard Pfeijffer symboliseren drie dagen in september 2025 hoezeer de democratie onder druk staat. In dit indringende drieluik legt hij de verbanden bloot tussen conflict, propaganda en polarisatie.
Ilja Leonard Pfeijffer – De Morgen
20 september 2025
Leestijd: 9 min
In een tijdsbestek van drie dagen, dinsdag 9, woensdag 10 en donderdag 11 september 2025, vonden er op verschillende plekken in de wereld voorvallen plaats die ieder op zich beschouwd belangwekkend waren en die in hun gemeenschappelijke totaliteit het omineuze gevoel teweegbrachten dat wij getuigen waren van de geschiedenis.
Elke van deze gebeurtenissen zou met zekerheid de voorpagina’s van de kranten over de hele wereld hebben gehaald als ze niet van die plek was verdrongen door de overige gebeurtenissen, die zo goed als simultaan plaatsvonden en nog dringender onze aandacht opeisten.
Er was geen samenhang tussen deze voorvallen, behalve dan dat ze nauw met elkaar samenhingen voor wie oog heeft voor de richting waarin de geschiedenis zich beweegt.
Openlijk conflict
In de ochtend van dinsdag 9 september 2025 nam premier François Bayrou van Frankrijk ontslag na een verloren vertrouwensstemming daags tevoren.
Later op diezelfde dag voerde de Israëlische luchtmacht om 15.46 uur lokale tijd een aanval uit op een locatie in Doha, de hoofdstad van Qatar, waar Hamasleiders bijeen zouden zijn.
Dit werd beschouwd als een nieuwe, flagrante Israëlische schending van het internationaal recht.
Rond acht uur die avond kondigde president Macron van Frankrijk aan dat hij Sébastien Lecornu voordroeg als de vierde nieuwe premier in twintig maanden.
Vanaf het laatste halve uur voor middernacht van dinsdag 9 september tot de vroege ochtenduren van woensdag 10 september werd het Poolse luchtruim geschonden door minstens negentien Russische drones.
Vanwege het aantal en vanwege de exacte koers van de drones kon worden uitgesloten dat de schending van het territorium van de EU en de NAVO een vergissing betrof.
Enkele van deze Gerbera-drones, die ongeveer 8.000 euro per stuk kosten, werden neergehaald door Advanced Medium Range Air-to-Air Missiles van anderhalf miljoen euro per stuk, afgevuurd door onbetaalbaar geavanceerde F-35’s van de NAVO.
De geschiedenis wijst uit dat oorlog uitbreekt wanneer aanvallen goedkoper is dan verdedigen.
Tenzij het incident van 24 november 2015 met de Sukhoi Su-24 bij de Turks-Syrische grens wordt meegeteld, was dit de eerste keer sinds de Koude Oorlog dat NAVO-gevechtsvliegtuigen op Russische doelen schoten.
In de ochtend van woensdag 10 september deed de Poolse premier Donald Tusk een beroep op artikel 4 van het Handvest van de NAVO.
‘Polen is niet in oorlog,’ zei hij, ‘maar ten gevolge van dit incident zijn we dichter bij een openlijk conflict dan ooit tevoren sinds de Tweede Wereldoorlog.’
Onafhankelijk Europa
Om negen uur in de ochtend van woensdag 10 september begon de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, aan haar jaarlijkse toespraak over de Staat van de Unie in het Europees Parlement in Straatsburg.
‘Europa is in een gevecht verwikkeld’, luidden haar eerste woorden.
‘Een gevecht voor een verenigd en vreedzaam continent, voor een vrij en onafhankelijk Europa, een gevecht voor onze waarden en onze democratieën, een gevecht voor onze vrijheid en ons vermogen om zelf ons lot te bepalen.
“Vergis u niet: dit is een gevecht om onze toekomst.
“Het is een feit dat de wereld van vandaag meedogenloos is. Er is geen tijd voor nostalgie. De frontlinies voor een nieuwe wereldorde, gebaseerd op macht, worden nu uitgetekend.
“Dus ja, Europa moet vechten voor zijn plaats in een wereld waarin meerdere grootmachten zich tweeslachtig of ronduit vijandig opstellen tegenover Europa.’
Later op die dag, om 12.20 uur plaatselijke tijd, werd de extreemrechtse influencer Charlie Kirk neergeschoten op het terrein van Utah Valley University in Orem, Utah.
Ongeveer veertig minuten later werd bekendgemaakt dat hij aan zijn verwondingen was overleden.
De moord op Charlie Kirk werd onmiddellijk zowel door zijn bewonderaars als door zijn tegenstanders beschouwd als een voorval van historische importantie dat een keerpunt markeert en als een angstig voorspook dat gewelddadige polarisatie voorspelt.
‘America enters a new age of political violence’, kopte The Washington Post op 11 september.
Charlie Kirk was niet alleen een compromisloos advocaat van extreemrechtse idealen, maar ook een verspreider van desinformatie en nepnieuws.
Hij verkondigde dat :
- Anticonceptiepillen vrouwelijke hersens aantasten
- De klimaatverandering onzin is
- Het Palestijnse volk niet bestaat
- Immigratie deel uitmaakt van een vooropgezet plan voor de omvolking van Amerika
- De joodse lobby dit plan heeft uitgebroed om dominantie van het witte ras tegen te gaan
Desinformatie en propaganda
Tijdens de toespraak van Von der Leyen over de Staat van de Unie deed zich een opmerkelijk moment voor.
Op een gegeven moment werd zij overstemd door boegeroep vanuit de banken van de extreemrechtse fracties.
‘De schreeuwers aan deze zijde van het huis zouden er goed aan doen nu te luisteren’, zei zij, waarna zij de oprichting aankondigde van een Europees centrum tegen desinformatie.
De extreemrechtse parlementariërs begonnen opnieuw te joelen.
‘Het is duidelijk dat jullie bang zijn voor zo’n centrum’, zei de voorzitter. De rest van de zaal betuigde luide bijval.
Omdat Europa desinformatie wil bestrijden en sociale media wil reguleren, werd het door vicepresident JD Vance van de Verenigde Staten in zijn beruchte toespraak in München op vrijdag 14 februari jongstleden verweten dat het de vrijheid van meningsuiting verkwanselt.
In een beleidsdocument van het Bureau for Democracy, Human Rights, and Labor (DRL) van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken van 27 mei wordt onthuld dat de regering-Trump het als een belang voor de Amerikaanse nationale veiligheid beschouwt dat digitale desinformatie en propaganda geen strobreed in de weg wordt gelegd in Europa en dat zij van zins is actief bij te dragen aan een regime change in Europa om het democratisch absolutisme op Europese wetten en nationale constituties te bevechten.
Kirks lichaam was nog warm toen hij door extreemrechtse groeperingen tot martelaar werd uitgeroepen.
Het feit dat hij werd neergeschoten terwijl hij een politieke discussie aan het voeren was, maakt hem tot de ideale bloedgetuige van het vrije woord.
De tijd waarin regeringsleiders het als hun plicht beschouwden om de nationale eenheid te waarborgen, het verwarde volk te kalmeren en te de-escaleren, ligt ver achter ons in een verleden waarvan wij ons inmiddels geen voorstelling meer kunnen maken.
Op dezelfde dag waarop Charlie Kirk was vermoord, toen de dader nog niet was geïdentificeerd en er niets duidelijk was omtrent zijn motieven, verklaarde president Trump:
‘Radicaal links vergelijkt fantastische Amerikanen als Charlie al jaren met nazi’s. Deze retoriek is direct verantwoordelijk voor het terrorisme waarvan ons land vandaag getuige is.’
‘Er lopen linkse dwazen rond in ons land’, zei Trump een dag later, toen de moordenaar nog steeds niet was opgepakt.
‘Maar dat probleem zullen we oplossen.’
De vrees is gerechtvaardigd dat Trump, zijn regering en zijn achterban de moord op Kirk zullen aangrijpen om in naam van het vrije woord meedogenloos op te treden tegen politieke tegenstanders.
Het is nog altijd de vraag of Tyler Robinson, die op vrijdag als vermoedelijke dader van de aanslag werd gearresteerd, tot zijn daad gedreven is door politieke motieven, maar volgens een adagium dat aan Hannah Arendt wordt toegeschreven, zegt een fascist niet wat hij werkelijk voor waar houdt, maar wat waar zou moeten zijn om zijn agenda te rechtvaardigen.
Heksenjacht
Op donderdag 11 september, kort na 19.00 uur lokale tijd, werd de voormalige rechts-populistische president van Brazilië Jair Bolsonaro veroordeeld tot een gevangenisstraf van 27 jaar en drie maanden, omdat het Federale Hooggerechtshof in Brasilia hem schuldig had bevonden aan een poging tot een staatsgreep en medeplichtigheid aan een complot om zijn opvolger te vermoorden.
Tijdens de verkiezingen van oktober 2022 had hij verloren van Luiz Inácio Lula da Silva van de linkse Arbeiderspartij.
Hij weigerde zijn nederlaag te erkennen en op 8 januari 2023, een week na de machtsoverdracht, bestormde zijn aanhang op zijn instigatie de belangrijkste overheidsgebouwen in de hoofdstad.
De coup werd verijdeld, zoals Trumps couppoging op 6 januari 2021 in de knop was gebroken.
Trump, die Bolsonaro niet zonder reden als een geestverwant beschouwt en die Brazilië al draconische importtarieven had opgelegd om het land te straffen voor diens vervolging, reageerde ontstemd.
Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, liet weten dat Amerika ‘gepast zal reageren op deze heksenjacht’.
Trumps woordvoerster Karoline Leavitt sloot een militaire interventie niet uit.
‘De Verenigde Staten zullen hun economische en militaire macht aanwenden om de vrijheid van meningsuiting te beschermen,’ zei zij.
Volgens de regels van de absolute democratie, die bepalen dat de leider het democratisch mandaat heeft om de rechtsstaat te negeren en te ontmantelen en om een dictatuur van de meerderheid te vestigen, is vrijheid van meningsuiting synoniem aan de vrijheid om het democratisch gesanctioneerde standpunt van de leider te delen.
Opvattingen die afwijken van het meerderheidsstandpunt worden in een absolute democratie gediskwalificeerd als ondemocratisch, verboden en bestreden.
Europa is op een punt in de geschiedenis aanbeland waarop het niet alleen zijn territoriale integriteit en zijn veiligheid moet beschermen tegen de imperialistische ambities van Rusland, dat zich, evenals Israël, gesterkt voelt door Trumps onwil om internationaal recht als een prioriteit te beschouwen, maar waarop het ook de rechtsstaat, de constitutionele democratie en de waarheid dient te verdedigen tegen het absolutisme van het Amerikaanse regime en van sommigen van zijn eigen politici.
Dat is de strijd die wij moeten leveren.
Omdat Europa geen andere keuze heeft dan te kiezen voor geloofwaardigheid, die nergens anders op gestoeld kan zijn dan rechtvaardigheid, heeft Europa de plicht om zich eindelijk op de felst mogelijke manier te distantiëren van Israël.
Maar de voortdurende crisis in de Franse politiek herinnert ons ten overvloede aan onze zwakte.
Onze constitutionele democratieën, die de heilige inzet vormen van onze strijd, liggen tevens aan de wortel van onze verlamming.
Misschien zijn we intern al te zeer gepolariseerd om eensgezind de strijd aan te gaan die wij moeten strijden.
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind andere berichten van
Bron: De Morgen