Deze week bevindt het kruim van de wielrennerij zich eens niet in de Vlaamse Ardennen of de Franse Alpen. Neen, het WK vindt dit jaar in Rwanda plaats, op zijn zachtst gezegd een controversiële keuze. Hoe is dat zover kunnen komen?
‘We zijn dikke vette hypocrieten.’
Hans Vandeweghe, Nadia Nsayi en anderen over het WK in Rwanda
Ann Van den Broek – De Morgen
20 september 2025
Leestijd: 20 min
“Ik vind het fantastisch dat het WK wielrennen in Afrika plaatsvindt. Ik had zo graag gewild dat we weer het fantastische gevoel van het WK 2010 in Zuid-Afrika zouden krijgen.
“Die hymne van Shakira, ‘This Time for Africa’, het is onwaarschijnlijk wat dat heeft teweeggebracht, tot op vandaag.
“Maar dan had het WK in Ivoorkust, Ghana of Tanzania georganiseerd moeten worden. Niet in Rwanda. Niet nu.
“Er zijn weinig landen zo geschikt als het land van de duizend heuvels als mooi decor voor zo’n wedstrijd. Maar die heuvels liggen er over dertig jaar nog. Je kunt geen feest organiseren bij een dictator die een genocide pleegt.
“Niemand zou het in zijn hoofd halen om vandaag een WK in Tel Aviv of Moskou te laten verrijden. Maar ze gaan wel naar Kigali.”
Willy Kabera, Rwandees van geboorte, businessconsultant van beroep en activist van overtuiging, wil er geen doekjes meer om winden.
De kinderen van de Afrikaanse diaspora in ons land hebben lang genoeg gezwegen, zegt hij, uit angst dat hun familie represailles zou moeten ondergaan.
“Maar wij hebben ook onze verantwoordelijkheid op te nemen. Wij weten wat er daar gebeurt. Het is onze taak om dat aan de wereld te vertellen.”
Zondag 21 september 2025 start in Rwanda het wereldkampioenschap wielrennen, met de tijdrit voor mannen en vrouwen bij de elite.
De hele week wordt er vervolgens door de jeugdcategorieën gekoerst en een ploegentijdrit afgelegd, om op 27 en 28 september met de grote apotheose uit te pakken: de strijd tussen Demi Vollering en andere Elisa Longo Borghini’s op zaterdag en het verhoopte droomduel tussen Tadej Pogačar en Remco Evenepoel op zondag.
‘Ooit eindigt het regime. Dan wordt het heel pijnlijk dat Evenepoel naast Kagame op de foto staat. Dit zal altijd het WK van de schande zijn’
Willy Kabera
Activist
Dat alles zal in de “bruisende stad Kigali” plaatsvinden, kondigt de website van de UCI enthousiast aan. Want voor het eerst in de geschiedenis zal er op Afrikaanse bodem om de regenboogtrui gekoerst worden.
“Een gedenkwaardige gebeurtenis die een blijvende erfenis zal nalaten en generaties zal inspireren”, luidt het.
Niemand die er inderdaad aan twijfelt dat het WK vlekkeloos zal verlopen.
Het land van president Paul Kagame heeft de infrastructuur om mooie parcoursen uit te tekenen.
Een fietsparadijs is het, bewijst de wielerronde van Rwanda al sinds 1988, met enthousiaste supporters langs de kant van de weg.
Met de Muur van Kigali die de renners er voor de kiezen krijgen − 400 meter tegen een stijgingspercentage van 11 procent over kasseien − heeft het ook een tot de verbeelding sprekende kuitenbijter van het formaat van de Muur van Geraardsbergen in de aanbieding.
Rwanda heeft bovendien de middelen om zo’n groot event logistiek te managen, waar het overigens bij geholpen wordt door het Belgische bedrijf Golazo.
En voor onlusten of protesten langs de weg hoeven we evenmin bang te zijn. Er zal geen mens zijn die dat aandurft.
“We moeten goed weten met wie we hier samenwerken”, zegt politicologe en De Morgen-columniste Nadia Nsayi.
“Dit is een autoritair regime, dat het eigen volk onderdrukt. Wie zich in Rwanda tegen Kagame uitspreekt, wordt opgepakt en het zwijgen opgelegd. Wie dat van hieruit doet, wordt geïntimideerd.
“Dit is een land dat een destabiliserende factor is in de hele regio en in Congo in het bijzonder.
“Rwanda is het Israël van Afrika, al dertig jaar valt het Congo aan door rebellen te steunen.”
Het is nieuws dat veel te weinig de hoofdpunten haalt. Of het moet zijn wanneer er, zoals begin dit jaar, meer dan 700 mensen gedood werden en 2.800 anderen gewond raakten wanneer de rebellen van M23 de Oost-Congolese stad Goma innamen.
In juli doodden ze nog eens 140 Oost-Congolezen − ondanks een vredesverdrag dat eind juni door Congo en Rwanda werd getekend.
Mannen werden met machetes vermoord, een zeventigtal vrouwen en kinderen werden weggevoerd en geëxecuteerd.
Amnesty International spreekt van mogelijke oorlogsmisdaden, door beide strijdende partijen.
Ook deze week nog liet M23 van zich horen en niet op de meest subtiele manier.
In een strijdlustige video kondigden ze aan dat ze heel Congo willen veroveren.
Exacte aantallen van het aantal doden in Oost-Congo zijn er niet. Ziektes, ondervoeding en geweld, waarvan het merendeel in Oost-Congo: in totaal wordt het dodental sinds 1998 in heel de Democratische Republiek Congo op meer dan 6 miljoen geschat.
Sportland
Wie die feiten allemaal op een rijtje zet, kan zich maar één vraag stellen: hoe kan het in godsnaam dat de hoogmis van de wielersport deze week in Rwanda gevierd wordt?
“Het is heel simpel”, zegt sportjournalist en De Morgen-collega Hans Vandeweghe.
“Er zijn maar twee redenen waarom het WK in Rwanda plaatsvindt.
“De eerste is dat Kagame daar veel geld voor over had. Dat is hoe het gaat: wanneer België het WK wil organiseren, trekt het ook de portemonnee open.”
Hoeveel Rwanda de UCI betaalde, is niet gekend.
En daarnaast is het, zoals we daarstraks al aanstipten, de allereerste keer dat er een wereldkampioenschap in Centraal-Afrika wordt georganiseerd. Nog maar de tweede keer op het hele continent tout court, na het WK voetbal in Zuid-Afrika.
“En met die eer wil David Lappartient, de voorzitter van de UCI, maar wat graag gaan strijken”, zegt Vandeweghe.
“Hij wil te boek staan als de grote nieuwlichter, de vernieuwer, en dan staat zo’n eerste WK in een Afrika mooi op je palmares.”
Het grote probleem is ook dat er geen transparantie heerst over hoe dit soort evenementen aan een gastland worden toegekend, zegt Jeroen Scheerder.
Scheerder is professor aan de KU Leuven en hoogleraar sportpolitiek en sportsociologie.
“Eigenlijk kun je het zo samenvatten: Wil je graag een groots sportevenement organiseren? Dan zijn er vandaag ironisch genoeg blijkbaar drie punten van belang.
- Spreken we over een gastland dat niet in het Westen ligt?
- Ben je een klein land zonder al te grote sporthistoriek?
- En neem je het niet te nauw met de mensenrechten?
“Scoor je drie op drie, dan is de kans groot dat je het haalt.”
Voorbeelden bij die stelling?
- In 2022 was het WK voetbal in Qatar.
- In 2028 wordt het WK wielrennen in Abu Dhabi verreden, hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten.
- In 2034 gaan we in Saudi-Arabië voetballen.
“En dan wordt het WK voetbal van 2026 voor een stuk ook in de VS gespeeld, wat een grote viering van het trumpisme dreigt te worden”, zegt Scheerder.
‘Het Rwandese regime sponsort een oorlog die op dit moment nog steeds woedt. De bewijzen daarvoor zijn flagrant. Dus neen, dit WK had daar nooit mogen plaatsvinden’
Hans Vandeweghe
De Morgen-sportjournalist
Met good governance heeft de toekenning dus helemaal niks te maken, vertelt de professor.
“Je zou denken dat het logisch is dat zo’n internationale sportbond op zijn minst een korte checklist hanteert.
- Zijn de mensenrechten hier oké?
- Is er sprake van een rechtsstaat?
- Kan de pers er onafhankelijk functioneren?
“Maar dat doen ze niet, want er is ook niemand die hen dat oplegt of hen controleert. Wie zou dat ook doen?
“Het IOC, het Internationaal Olympisch Comité, heeft meer leden dan de Verenigde Naties.”
Vandeweghe: “En dat IOC heeft zelf zijn eerste editie van de Esports games in 2027 aan Saudi-Arabië verkocht en onderhoudt hartelijke relaties met dat land. Dan weet je het wel.
“Als pakweg de volleybalbond straks een lucratief aanbod van een dictatuur krijgt, zal die ook niet twijfelen.
“Het enige wat die sportbonden interesseert is: zal dit een goed georganiseerd event worden en zal het mensen voor de sport enthousiasmeren?”
Tot zover dus de potentiële illusie dat Rwanda zijn status van gastland te danken heeft aan zijn merites als groot sportland.
Dat is het namelijk niet. Of alleszins niet in de zin dat u snel uit uw hoofd drie bekende Rwandese sporters kunt opsommen.
Toch is vriend en vijand het erover eens dat Rwanda op sportief gebied een enorm potentieel heeft, maar er is geen enkele sport waarin de Rwandezen internationaal uitblinken.
Om een voorbeeld te geven: de nationale voetbalploeg van Rwanda − sport nummer 1 in het land − schopte het één keer tot op de Africa Cup.
In 2004 was dat, ze overleefden de groepsfase niet. Laat staan dat ze al aan de eindronde van een WK deelnamen.
Toch is sport een speerpunt in Kagame’s beleid.
- Hij bouwt aan een F1-circuit in Kigali.
- In de hoofdstad wordt al twintig jaar lang een marathon georganiseerd.
- Rwanda was het eerste land in Centraal- en Oost-Afrika dat een halve Ironman organiseerde.
- Het hostte jarenlang zowel de play-offs als de finale van de Afrikaanse basketbal league, onder de auspiciën van de NBA en de International Basketball Federation.
En allicht het meest in het oog springend in Europa: Rwanda is sinds 2018 shirtsponsor van Arsenal.
‘Visit Rwanda’ prijkt er op de truitjes van de Premier League-voetbalclub.
Dat mocht wat kosten. Rwanda betaalde toen 40 miljoen dollar (34 miljoen euro) voor drie seizoenen.
Intussen staat de toeristische dienst ook op de shirts van de sterren van PSG en Atlético Madrid te blinken.
Bayern München haalde het logo deze zomer, onder grote druk van de supporters, van de truitjes.
“Weet je waar dit me aan doet denken?”, vraagt Nsayi.
“Aan de Rumble in the Jungle in 1974.
“Dat is van lang voor mijn geboorte, maar mijn moeder heeft daar levendige herinneringen aan.
“Mobutu haalde toen, midden in zijn dictatuur, George Foreman en Muhammad Ali naar Kinshasa voor de boksmatch van de eeuw.
“Kagame is net zo’n figuur als Mobutu, maar dan minder charismatisch.
“Het Westen kijkt naar hem voor zogezegde stabiliteit in de regio. Ondertussen gebruikt hij sport om de blik af te leiden.”
Het is een vergelijking die Scheerder, die recent nog een onderzoek publiceerde met als titel ‘Het WK wielrennen als decor én actor: hoe ook de koers in Rwanda een geopolitieke speler is’, onderschrijft.
“Het Westen houdt Kagame mee in het zadel, net zoals het bij Mobutu gedaan heeft, als buffer tegen wat we ‘nog erger’ vinden.
“Denk aan de dreiging van jihadistische organisaties in andere landen van de regio.
“Door het WK in zijn land te laten doorgaan, steunt het Westen zijn regime.”
Daar bestaat een term voor: sportswashing. Sport die ingezet wordt om de zonden weg te wassen.
Het is een beproefd recept. Zowel door bedenkelijke regimes als pakweg door bedrijven met een gigantische impact op het milieu.
“Zoals Ineos, dat zich een schoon en positief imago hoopt aan te meten door een wielerploeg te sponsoren”, zegt Scheerder.
“Er bestaat geen twijfel over dat Kagame daar ook mee bezig is.
“Daarom is het ook een geweldige gemiste kans dat Regenbogen in Rwanda, de VRT-docureeks over het WK, dat aspect niet belicht.”
In een opiniestuk in De Standaard uitte Kristof Titeca, hoogleraar aan het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid (UAntwerpen) en onderzoeker aan het Egmont Instituut, daarop ook al felle commentaar onder de titel:
‘Is Eric Goens dan de pr-man van het regime-Kagame geworden?’
Goens, de maker van de documentaire, reageerde meteen bij persagentschap Belga dat alle verwijten onzin en stemmingmakerij zijn.
“De reeks gaat ook niet over het regime, maar wel over hoe de mensen daar hun leven weer hebben opgepakt”, zegt hij.
Golazo, dat naast medeorganisator van het WK ook een participatie heeft in productiehuis Bargoens van Goens, was niet bereikbaar voor commentaar.
Boycot
Na de vreselijke aanval op Goma begin dit jaar was er even een momentum. Even werd er gesproken over een verhuizing van het WK, weg uit Rwanda.
In het Belgische federaal parlement werd er op 27 februari zelfs een resolutie over aangenomen.
‘Ons land schaamt zich er niet voor om krachtige standpunten in te nemen’, staat daarin.
Met onder meer het voornemen om ‘alle beschikbare middelen in te zetten om deelname aan elk evenement (sportief, cultureel enzovoort) op Rwandees grondgebied niet langer mogelijk te maken, daarover te overleggen met de bevoegde instanties en aan te sturen op een boycot.’
Vlaams Minister van Sport Annick De Ridder (N-VA) sprak in maart in een brief gericht aan UCI-voorzitter David Lappartient nog wel haar bezorgdheid uit over het WK wielrennen in Rwanda, maar van een boycot is niets in huis gekomen.
De UCI communiceerde in januari bovendien al dat geruchten over een mogelijke verhuizing van het WK ook niet meer waren dan dat: loze geruchten.
Nsayi: “Ik hoop dat iedereen nu goed beseft dat we in het Westen dikke vette hypocrieten zijn.
“We hebben altijd de mond vol over mensenrechten en democratie, maar als je dat meent, ga je niet in Rwanda koersen.
“Dan oefen je druk uit:
- als federale regering
- als Vlaamse regering
- als wielerbond
“België heeft hierin historisch een sterke stem, maar het gebruikt die ruimschoots onvoldoende.
“Het WK in Rwanda maakt heel duidelijk: de lobby van het geld is veel sterker dan de lobby van de mensenrechten.”
‘Wat hebben die jongens met Gaza te maken? Wat heeft het protest van die mensen betekend voor hun eigenlijke doel: dat het geweld in het Midden-Oosten stopt?’
José De Cauwer
Cocommentator voor de VRT
Scheerder: “Het is toch heel opvallend. Cultuur wordt net zoals sport heel vaak als soft power ingezet. Maar die sector spreekt zich wel heel duidelijk uit.
“Kijk naar het Festival van Vlaanderen dat de Israëlische dirigent Lahav Shani weerde.
“Kijk naar het Songfestival: een handvol landen waaronder Nederland, Spanje en Ierland dreigen met een boycot als Israël volgend jaar aantreedt.
“De cultuur staat op de barricaden en spreekt zich uit. Maar in de sport? Daar doet iedereen alsof er niets aan de hand is.
“Dan zijn sport en politiek plots twee gescheiden werelden.”
Tijd om ons oor eens bij die sporters zelf te luisteren te leggen.
Om te beginnen bij bondscoach Serge Pauwels. Het is legitiem dat we hem de vraag stellen, zegt hij, of ze wel in Rwanda moeten gaan koersen.
“Maar niet gaan, dat heeft nooit op tafel gelegen. Onze bezorgdheid was wel of we veilig zouden kunnen deelnemen, gezien de gespannen diplomatieke relaties tussen België en Rwanda.
“We wilden garanties van de UCI, Buitenlandse Zaken en het Rwandese ministerie van Sport. Die laatste bezorgde ons ook een officiële uitnodiging, waardoor de veiligheid van de renners gegarandeerd zou moeten zijn.”
De eerlijkheid gebiedt hem ook om te zeggen dat de teneur binnen de bond is om sport en politiek als twee volstrekt gescheiden zaken te zien, zegt de ex-renner.
“Het is misschien heel goedkoop om me er zo van af te maken, maar we zien Rwanda nu als het decor waar het WK plaatsvindt.
“Een decor waar we niet zelf voor gekozen hebben, dus waarvoor wij ook niet verantwoordelijk zijn.”
De Nederlandse wielerbond KNWU ziet dat iets anders.
Ook Laurens ten Dam, bondscoach van het Nederlandse vrouwenteam, verkeert niet in de illusie dat hij “als bondscoach even de mensenrechtensituatie in Rwanda en omgeving gaat oplossen” en focust op het afleveren van wereldkampioenen, zei hij deze week in de Nederlandse krant Trouw.
Maar de KNWU sprak wel met de renners over het dictatoriale regime in Rwanda en gaf als instructie mee om een foto met Kagame te proberen vermijden.
Dat is bij de Belgische ploeg vooralsnog niet gebeurd, geeft Pauwels toe.
“Ik merk ook bij de renners dat ze er helemaal niet mee bezig zijn. Zeker bij de jeugd niet, maar ook niet bij de profs.
“Ik ben zelf renner geweest, ik weet hoe atleten in elkaar zitten. Je leeft in een bubbel. En ja, misschien ben je zelfs wat wereldvreemd.”
Het is precies het verwijt dat José De Cauwer, gewezen bondscoach en al jarenlang de vaste cocommentator tijdens grote wielerwedstrijden op VRT, kreeg na zijn uitspraken afgelopen zondag op de slotdag van de Vuelta.
Hij trok live op antenne nogal fel van leer tegen de pro-Palestijnse protesten die de koers hinderden en zelfs de aankomst in Madrid onmogelijk maakten.
“Ik zeg daar liever niets meer over”, zegt de koerscommentator initieel wanneer we hem bellen.
“Alles heeft twee kanten. En als je dan één kant kiest, in mijn geval die van de koers, ben je fout.”
Maar terwijl hij praat bedenkt de gewezen ploegleider zich. Misschien wil hij er toch nog wel iets over gezegd hebben.
“Ik heb de afgelopen dagen heel veel over me heen gekregen. Vooral dat ik wereldvreemd ben, dus.
“Ik kan u garanderen: dat ben ik niet. Ik volg het nieuws op de voet. Ik weet heel goed wat er overal in de wereld gebeurt en ik vind het verschrikkelijk en rampzalig wat er aan de hand is in Gaza, in Congo, noem maar op.
“Maar je kunt het mij toch niet kwalijk nemen dat ik het in eerste instantie altijd zal opnemen voor die jongens op hun fiets?
“Er zijn er die door die protesten gevallen zijn, ik weet wat het is om over het asfalt te schuren, ’s nachts niet te kunnen slapen van de open wonden op je lijf.
“Wat hebben die jongens met Gaza te maken? Wat heeft het protest van die mensen betekend voor hun eigenlijke doel: dat het geweld in het Midden-Oosten stopt?”
Het ene heeft voor hem niks te met het andere te maken, zegt hij. Om zichzelf meteen te corrigeren: natuurlijk weet hij dat sport en politiek tegelijkertijd alles met elkaar te maken hebben.
“Maar denk je dat de supporter daarmee bezig is? Ik ben al vaker naar koersen geweest in Rwanda. De beleving naast de weg daar, die is geweldig. Dat is mooi om te zien. Maar is dat het hele verhaal? Is daarmee alles gezegd? Natuurlijk niet.”
Zelf vertrekt hij komende woensdag als cocommentator van VRT ook naar Kigali.
“En ja, je kunt je afvragen of dat daar überhaupt een WK had mogen plaatsvinden. Maar dat is precies zo voor een WK voetbal in Qatar.
Er zijn mensen die zeggen dat individuele landen dat WK dan maar moeten boycotten. Goed, maar waar trek je dan de lijn?
Er zijn heel veel plekken in de wereld die niet koosjer zijn, waar mensenrechten geschonden worden, waar vrouwen geen rechten hebben. Als je zo’n boycot begint, waar eindigt die dan?”
Songfestival
Dat klopt tot op zekere hoogte.
Mochten mensenrechten een echte rode lijn betekenen, zoals Scheerder al adviseerde, dan had het WK voetbal in 2022 inderdaad nooit van zijn leven in Qatar mogen plaatsvinden, en in 1978 niet in het dictatoriale Argentinië. Dan was er geen WK voetbal geweest in Rusland in 2018, geen Olympische Spelen in China in 2008.
‘We hebben altijd de mond vol over mensenrechten en democratie, maar als je dat meent, ga je niet in Rwanda koersen’
Nadia Nsayi
Politicologe
De Morgen-columniste
“We hebben op weg naar het Vogelneststadion in Peking trouwens één keer een protest gezien dat de onderdrukking van de Oeigoeiren aan de kaak stelde”, herinnert Hans Vandeweghe zich.
“Daar is onmiddellijk tegen opgetreden en ik durf te denken dat er van die mensen nooit nog iets vernomen is.”
Toch vindt hij Rwanda nog een ander verhaal.
“Het Rwandese regime sponsort een oorlog die op dit moment nog steeds hevig woedt.
“De bewijzen daarvoor zijn flagrant. Dus neen, dit WK had daar nooit mogen plaatsvinden.”
Alleen is dat − ja, we zien de open deur die we hier intrappen − dus wel het geval. En dat zorgt bij de koersliefhebber mogelijk toch voor wat wroeging.
Wat moet je nu doen? Niet kijken, zoals in gewetensnood verkerende Songfestivalfans deden?
Het resultaat is bekend: in de kijkcijfers was er niks van te merken en Israël won nét niet.
Dus nee, dat brengt geen zoden aan de dijk, zeggen ook onze gesprekspartners.
Kabera: “Ik hoop zelfs dat Remco Evenepoel wereldkampioen wordt. Ik ga geweldig voor hem supporteren.
“Maar ik hoop ook dat hij alsnog een statement maakt.
“Ooit zal Kagame de prijs betalen, ooit vallen de maskers af en eindigt zijn regime. Dan wordt het heel pijnlijk dat Remco daar naast Kagame op de foto staat.
“Dat wordt een eeuwige schandvlek voor het Belgische wielrennen.
“En zoals de Vuelta van 2025 voor altijd die zal zijn die niet aankwam in Madrid, zal dit voor altijd het WK van de schande zijn.”
Nsayi: “Ik zie dit nu als een kans, nu praten we tenminste over Rwanda.
“Ik hoop dat de journalisten die naar het WK gaan niet alleen de leuke reportages over het wielrennen zullen maken, maar ook het bredere verhaal vertellen, hoe moeilijk dat ook is met de controle van een dictatuur in je nek.
“Ik hoop dat we verder zullen kijken dan de mooie plaatjes van de natuur, de perfecte wegen, en hoe het land een voorloper is in de strijd tegen plastic.”
Het is een oproep die Scheerder ook heel gericht wil doen aan de commentatoren van dienst de komende week.
“Maak niet alleen reportages in het journaal, maar vertel tijdens de live-uitzendingen van de koers ook over de werkelijke situatie in dat land. Daar bereik je een veel breder publiek.
“Ik hoop ook dat sponsors eens gaan nadenken of ze zich nog wel met dergelijke regimes willen associëren.
“Dat overheden nadenken voordat ze subsidies uitbetalen aan federaties die geen graten zien in kampioenschappen in Qatar of Saudi-Arabië, of ploegen die zich laten sponsoren door ernstig milieuvervuilende bedrijven.
“Dat supporters ook gaan nadenken, of dat wel ploegen zijn waarmee ze zich willen vereenzelvigen.
“Wat ze ook mogen beweren, sport zit niet in een politiek noch maatschappelijk vacuüm.”
Dat zullen we weldra heel duidelijk zien, vreest Nsayi.
Ze waagt zich aan een voorspelling waarvan ze zelf hoopt dat ze niet uitkomt.
“Het heeft er alle schijn van dat de rebellen van M23 een nieuw offensief aan het voorbereiden zijn.
“Ik vermoed dat we na het WK een nieuwe escalatie van het geweld zullen zien in Oost-Congo.
“Het zou heel cynisch zijn, mochten we dan allemaal plots uit de lucht komen vallen.”
Lees ook
Bron: De Morgen