Jonathan Holslag houdt de wereld tegen het licht. Deze week analyseert hij de inzichten van Chinese intellectuelen over de snel veranderende wereld. En die analyse ziet er niet bepaald hoopgevend uit voor het Westen.
Jonathan Holslag – De Morgen
28 maart 2026
Leestijd: 7 min
China heeft zopas een nieuw vijfjarenplan afgerond en kijkt met argusogen naar de wijze waarop Donald Trump Amerika opnieuw in nesten werkt in het Midden-Oosten.
Het wereldbeeld van Peking kleurt steeds donkerder. De periode van kansen, zoals de vorige president Hu Jintao dat noemde, komt definitief ten einde.
China is van mening dat de hoogtijdagen van de globalisering voorbij zijn.
“Unilateralisme en protectionisme winnen terrein”, stelde Yin Yanlin, een zwaargewicht in de Volksraadgevende Conferentie.
“Sommige buitenlandse krachten proberen ons land te onderdrukken en in te dammen.”
De toon is daarmee gezet.
Wat denken de Chinezen nu over de veranderingen in de wereld en met name over hun verstandhouding met het Westen?
Om die vraag te beantwoorden, is het steeds zinvol om vooral te bestuderen wat Chinese intellectuelen in de periferie van de politieke macht recent schrijven.
Voor dit essay heb ik er een tiental geselecteerd: een voor een namen die ertoe doen in het Chinese beleidsdebat, denkers die het beleid beïnvloeden en het beleid vertolken.
Ik probeer hen hier met enige vrijheid te citeren en te parafraseren, vertrekkend vanuit teksten die sinds het begin van dit jaar in Chinese media zijn verschenen.
Hoewel zulke denkers nooit ver buiten de officiële lijntjes zullen kleuren, heb ik deze personen doorheen hun loopbaan toch leren kennen als relatief onafhankelijke en scherpe analisten, die hun eigen accenten durven leggen.
En doorheen hun recente analyses deemstert toch een opvallende consensus: Europa zit hopeloos vast in stagnatie en Trump versnelt de Amerikaanse verzwakking.
Verzwakking
De verzwakking van het Westen zal op zijn beurt leiden tot meer nationalisme.
Een groot aantal artikels in belangrijke media, zoals het Volksdagblad, bevestigt de perceptie dat veel Europese landen er nog maar weinig van bakken. Vooral Duitsland moet het ontgelden.
“Duitsland zit verstrikt in een vicieuze cirkel van hoge kosten, lage investeringen en lage groei die het risico op de-industrialisatie versterken,” besluit het Volksdagblad.
Frankrijk zit volgens Xinhua dan weer in een zware midlifecrisis.
“Ook de recente plannen van Parijs, gericht op technologische doorbraken, zullen de trend van industriële verzwakking niet keren”, stelt het persagentschap.
“Er is sprake van een negatieve spiraal van laag vertrouwen, lage consumptie en lage groei.”
Eigenlijk doet Europa er dus niet zoveel meer toe en ook de Euro-Atlantische wereld wordt minder betekenisvol.
“De Amerikaans-Europese relaties krijgen nu enorme klappen”, beschrijft een onderzoeksgroep van het gezaghebbende Chinese Instituut voor Hedendaagse Internationale Betrekkingen (CICIR).
“De tegenstellingen tussen de twee kanten zullen dieper en intenser worden.”
De grote vraag die Peking in de ban houdt, is vooral hoe het om moet gaan met de Verenigde Staten. Hier biedt een recente peiling door de Tsinghua Universiteit alvast wat inzicht.
Al bij al blijken veel Chinezen zich niet zo heel veel zorgen te maken over een grote aanvaring met de Verenigde Staten. De meerderheid ziet de concurrentie en spanning toenemen.
Ze is ook van mening dat Washington China’s ontwikkeling effectief probeert af te remmen, maar ook dat Amerika zelf er belabberd aan toe is.
Meer dan de helft van de respondenten gaat ervan uit dat het land de komende tien jaar nog meer aan macht en invloed zal inboeten. En dat wordt ook bevestigd door intellectuele zwaargewichten.
Trump
Trump is niet de oorzaak maar de uitdrukking van diepere krachten die in de Amerikaanse samenleving aan het werk zijn.
“Amerika is in verval”, poneert professor Yan Xuetong van de prestigieuze Tsinghua Universiteit onomwonden.
Professor Ni Feng, een veteraan-Amerika-deskundige bij de Academie voor Sociale Wetenschappen (CASS), stelt:
“Structurele verzwakking leidt onvermijdelijk tot meer nationalistische uitspattingen.”
Ook Wu Xinbo, professor en directeur Amerikaanse Studies aan de Fudan Universiteit in Shanghai, zit op die lijn.
“De huidige kentering manifesteerde zich niet plotsklaps door een enkele president, maar als een geleidelijk proces dat invloed heeft over partijen en regeerperiodes heen”, schreef hij recent in een lang essay.
“De Verenigde Staten kampen vooral met zeer structurele uitdagingen, zoals het roekeloos omgaan met welvaart, sociale verdeeldheid, toenemende diversiteit en fragmentatie.”
Wang Congyue, eveneens verbonden aan het CASS, gaat op die lijn verder:
“Trumps twee presidentstermijnen waren niet het startpunt van de maatschappelijke verdeeldheid in de Verenigde Staten, maar hij heeft die verdeeldheid en contradicties wel bespeeld en de wijdverbreide ontevredenheid en onrust als gevolg van het tanende vertrouwen in de politiek en de identitaire conflicten meesterlijk weten te exploiteren in een vorm van politieke mobilisatie die de breuklijnen in het politieke en dagelijkse leven nog groter maakt”, formuleert hij.
“Waar zulke contradicties zich manifesteren, slaat de entropie toe: minder orde en meer polarisatie. Dat is niet meer te keren.”
Rivaliteit
De Chinese deskundigen verwachten als gevolg meer rivaliteit.
Donald Trump heeft de afgelopen maanden geprobeerd om zijn relaties met Peking te verbeteren, maar die inspanning wordt niet ernstig genomen.
“De Verenigde Staten hebben lange tijd geprobeerd de alleenheerschappij te behouden en omdat ze daar nu niet meer in slagen, kiest Trump voor ongeziene confrontatie”, poneert Wu Xinbo.
“Hoewel de recente Nationale Veiligheidsstrategie China niet meer als de belangrijkste strategische tegenstrever aanduidt, zullen de Amerikanen geenszins de geopolitieke strijd met China beëindigen.
“Het tegendeel is waar, want zij concentreren zich meer dan ooit op technologische concurrentie en de voorbereiding op militair conflict. Op lange termijn zal de strategie van de VS erop gericht blijven om met China te rivaliseren.”
Ni Feng sluit zich daarbij aan: “Het hegemonische karakter van de Verenigde Staten blijft onveranderd”, schrijft hij.
“De huidige aanpassingen in de strategie zijn niet meer dan kleine aanpassingen en luiden het begin in van een ware uitputtingsslag.”
De CICIR-onderzoeksgroep verwacht eveneens dat de toegenomen nadruk op macht en veiligheid zal leiden tot een “extreem destructieve” koers.
Die bedenking wordt bijgetreden door Zhao Minghao, professor en insider van de Communistische Partij:
“De rivaliteit tussen China en Amerika wordt alleen maar complexer.”
De CICIR-studiegroep anticipeert op ongeziene turbulentie in de wereldpolitiek.
“De wereld vandaag ondergaat bijzonder grote veranderingen. Ze ziet de terugkeer van turbulentie en regionale oorlogen.”
Dat zijn bijna exact de woorden die president Xi graag gebruikt.
Fu Xiaoqiang, verbonden aan CICIR, heeft het over een wereldwanorde die neofeodaal zal zijn: bijzonder gefragmenteerd, geregeerd door de wet van de sterkste, waarbij de zwakkeren hun soevereiniteit zullen zien afbrokkelen en opgenomen zullen worden in de invloedsferen van de sterkeren.
Yan Xuetong is dezelfde mening toegedaan en ziet de wereld erg anarchistisch, maar tussen de VS en China houdt hij rekening met een nieuwe machtsbalans.
Die zal Washington dwingen om China’s belangen ernstiger te nemen en zal ervoor zorgen dat de militaire slagkracht die China opbouwt, Amerikaanse roekeloosheid ontmoedigt.
De wereld wordt rustelozer, maar in die rusteloze wereld zal de relatie China-VS, de G2, wellicht nog een van de min of meer voorspelbare factoren zijn.
Kwetsbaarheid
Het uitgangspunt is dus dat de strijd alleen maar bitsiger wordt. Toch menen ook de meeste deskundigen dat China die strijd kan winnen.
De Chinezen zijn zich over het algemeen heel goed bewust van hun technologische kwetsbaarheden en het leiderschap van de Amerikanen in verschillende wetenschappelijke domeinen.
In een recente analyse over de technologische concurrentie wijst Lei Shaohua van de Peking Universiteit evenwel op de braindrain die aan de gang is.
Onderzoekers verlaten de VS en trekken onder meer naar China.
Wu Xinbo wijst erop dat Amerika economisch te afhankelijk van China is geworden en dat China cruciale troeven bezit op het vlak van industrie en mijnbouw.
Ni Feng vermoedt dat Trumps beleid Amerika diplomatiek verzwakt en dat de oude bondgenootschappen minder relevant zullen worden om China in toom te houden.
Yan Xuetong is nog meer uitgesproken.
“De Amerikanen zullen hun uitgesproken voordeel over China in de grootmachtenpolitiek verliezen.”
Liu Yuanling besluit:
“De materiële fundamenten van de Amerikaanse hegemonie staan op instorten.”
Dat is het gevolg van onverzadigbare hebzucht, Amerikaans kapitalisme, deïndustrialisatie en financiële zeepbellen.
“De spirituele pijlers van de Amerikaanse samenleving bestaan niet langer.”
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Jonathan Holslag – Essay – USA
Bron: De Morgen