Het is hoog tijd dat Europa economische sancties tegen Israël overweegt, betoogt Jonathan Holslag. Er is met illusionist Kaja Kallas in de hoofdrol veel potsierlijk theater te bekijken, maar een gemeenschappelijke Europese lijn? Die komt er niet.
Jonathan Holslag – De Morgen
2 augustus 2025
Leestijd: 8 min
Een van ’s werelds best betaalde illusionisten werkt in Brussel, voor een maandloon van ongeveer 25.000 euro.
Het gaat om de voormalige Estse eerste minister Kaja Kallas, die de taak krijgt om met een combinatie van verbaal goochelen en diplomatieke tovertrucs de illusie van een eensgezind Europees buitenlands en veiligheidsbeleid in stand te houden.
Voor wie dacht dat internationale crisissen de Europese lidstaten dichter bij elkaar brengen, is er de situatie in Gaza om die misplaatste hoop opnieuw te doorprikken.
Maar dan is er Kallas, die na alweer een mislukte ministerstop koket de perszaal binnenstapt om met strakgetrokken gelaat, gespierde taal en andere kunstgrepen het publiek, tot op het potsierlijke af, van het tegendeel te overtuigen.
“Ons doel is niet om Israël te straffen”, verklaarde ze onlangs, nadat de buitenland ministers er niet in slaagden een akkoord te bereiken over hoe Israël minstens zou kunnen worden aangespoord om humanitaire hulp tot Gaza toe te laten.
“Maar de Europese Unie zal zeer nauwlettend toezien op hoe Israël de gezamenlijke inschattingen en voornemens in de praktijk brengt.”
Enkele uren eerder bleek dat de ministers het niet eens raakten over een tiental opties om druk op Israël uit te oefenen.
De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken had vooraf al laten weten dat de top nergens toe zou leiden.
Een kleine twee weken later: exact hetzelfde theater in Brussel.
De lidstaten slaagden er zelfs niet in om het voorstel van de Europese Commissie goed te keuren om Israël tijdelijk de toegang tot onderzoeksfondsen te ontzeggen.
Sommige van die fondsen ondersteunen onderzoek met militaire toepassingen, maar Duitsland, Italië, Hongarije, Bulgarije en Tsjechië weigerden actie te ondernemen.
“We verkiezen dialoog boven sancties”, klonk het.
Spiraal
Ik ben van mening dat, net zoals Europa sancties heeft opgelegd tegen de destabiliserende agressie van Vladimir Poetin, het tijd is om economische sancties te overwegen tegen het destabiliserende beleid van Benjamin Netanyahu.
Neen, de twee vormen van geweld zijn niet identiek.
- Poetin begon zijn invasie zonder dat Oekraïne een directe dreiging vormde en waarschijnlijk ook geen zou vormen als het ooit tot de NAVO zou toetreden.
- Netanyahu reageerde op een gruwelijke aanslag van Hamas en andere door Iran gesteunde groeperingen die er geen geheim van maken dat ze Israël willen vernietigen.
De casus belli van Israël is dus tot op zekere hoogte begrijpelijk, al mogen we ook hier de ogen niet sluiten voor een decennialange spiraal van vergelding waarin meerdere partijen een rol spelen.
Het geweld in de Levant is geen strijd tussen licht en duisternis, maar een uitgestrekte schemerzone.
Hoe men die geschiedenis ook leest: de Israëlische reactie op de aanval van Hamas is in zekere zin gerechtvaardigd, zeker na de aanslagen van oktober 2023, maar de proportionaliteit is volledig zoek.
Europa heeft vier belangrijke redenen om op te treden.
- De eerste is eigenbelang: de zuivering van Gaza en de drieste acties op de Westelijke Jordaanoever zetten nu al een vluchtelingenstroom in gang. Vorig jaar vroegen alleen al in België meer dan vijfduizend Palestijnen asiel aan.
- Een tweede reden is geopolitiek: Netanyahu dreigt zichzelf voorbij te lopen. Zijn aanvankelijk succesvolle optreden tegen Iran creëerde momentum om via de Abraham-akkoorden een regionale detente te bevorderen, maar zijn roekeloze beleid maakt die ontwikkeling onmogelijk. De Golf-monarchen zijn inmiddels vaak pragmatischer en terughoudender geworden dan de premier van Israël.
- Een derde factor is het fanatisme van Netanyahu’s coalitie. Partijen als Joodse Macht, De Wachters van de Thora, Verenigd Thora-Jodendom en Religieus Zionisme zijn formeel nog steeds in de minderheid, maar hun namen spreken voor zich. Hun invloed en fundamentalisme vormen een ernstige bedreiging voor zowel de Israëlische democratie als de regionale veiligheid.
- Tot slot is er de humanitaire overweging. Ik noem die als laatste, omdat als humanitaire motieven doorslaggevend zouden zijn, Europa in tientallen andere landen zou moeten optreden: Soedan, Ethiopië, Myanmar, Congo, Venezuela, Colombia,… We zijn selectief in onze verontwaardiging. Voor Oekraïne en Palestina staan mensen op de barricade, terwijl miljoenen slachtoffers van geweld en hongersnood in Afrika amper aandacht krijgen. Toch blijft de humanitaire ramp in Gaza een feit.
Bron Photo News
Naast de humanitaire overweging is het vooral in het belang van Europa om een duidelijk signaal te geven dat Netanyahu te ver gaat, en dat een beleid gestuurd door conservatief-religieuze en nationalistische aspiraties net zo ontwrichtend is als andere vormen van fundamentalisme.
Sancties tegen Israël zijn gepast en noodzakelijk.
- Gezamenlijk onderzoek en ontwikkeling in militaire domeinen met Europees belastinggeld moeten worden bevroren.
- De uitvoer van goederen uit gebieden die in strijd met het internationaal recht door Israël zijn bezet, moet worden stopgezet.
Dit zijn beperkte, eerder symbolische maatregelen.
Indien de huidige Israëlische regering daar niet van onder de indruk is, kunnen bredere handelsrelaties geviseerd worden.
De Europese Unie beschikt hier over een machtshefboom: we nemen ongeveer een derde van de Israëlische export af, terwijl Israël minder dan 2 procent van de Europese export voor zijn rekening neemt.
Proportionele en graduele maatregelen zijn mogelijk én noodzakelijk.
Twee soorten politici
Maar de Europese Unie zal helaas blijven zwalpen.
Individuele lidstaten zullen symbolische stappen zetten: enkele palletten hulpgoederen leveren, hier en daar Palestina als staat erkennen, of bepaalde wapenleveringen opschorten.
Maar een gemeenschappelijke Europese lijn? Die komt er niet.
Daarvoor zijn verschillende verklaringen.
Om te beginnen: interne verdeeldheid. Peilingen van Pew Reasearch Center tonen aan dat de publieke opinie verdeeld blijft: zo’n 60 procent heeft een negatieve houding ten aanzien van Israël, 40 procent een neutrale of positieve.
Ter vergelijking: de houding jegens Rusland is aanzienlijk negatiever. Het wantrouwen jegens Israël groeit, maar is nog niet kritiek.
Tegen die achtergrond blijven twee soorten politici hardnekkig aan de status quo vasthouden:
- Rechtse politici voor wie een harde houding ten opzichte van de islam primeert
- Centrumpolitici voor wie Israël nog steeds het schuldcomplex van de Shoah activeert
Dat laatste werd in 2008 scherp verwoord door bondskanselier Angela Merkel:
“Het steunen van de veiligheid van Israël maakt deel uit van Duitslands raison d’être.”
Beide stromingen zijn nog niet in het reine met het religieus-conservatieve geweld binnen Netanyahu’s coalitie, maar zijn wel sterk genoeg vertegenwoordigd in de Europese Raad om gezamenlijke actie te blokkeren.
In België blijft de diamantsector een rol spelen in het beleid tegenover Israël
Daarnaast spelen er concrete belangen. Ook al zouden sancties Israël harder raken dan ons, ze doen wel pijn.
Vooral de farmaceutische sector en producenten van machines en geavanceerde elektronica riskeren miljarden aan omzet te verliezen.
In België blijft de diamantsector een rol spelen in het beleid tegenover Israël.
Ook op het vlak van veiligheid zijn er belangen.
Israël is een belangrijke leverancier van wapens geworden. In 2024 exporteerde het voor zo’n 15 miljard dollar aan wapens, waarvan meer dan de helft naar Europa.
Israëlische wapens zijn gegeerd: ze zijn combat proof en omvatten:
- Luchtverdedigingssystemen
- Pantservoertuigen
- Ruimtesystemen
- Sensoren
- Cybertechnologie
- …
Rafael, Israel Aerospace Industries en Elbit zijn intussen vaste waarden in Europese arsenalen.
Sinds de wereldwijde oorlog tegen terreur werken lidstaten nauw samen op het vlak van:
- Asymmetrische oorlogsvoering
- Psychologische oorlogsvoering
- Luchtverdediging
- Drones
- Cyber en inlichtingenuitwisseling
In december vorig jaar nog bevestigden Duitsland en Israël hun “groeiende samenwerking tussen de krijgsmachten om samen paraat te staan tegen verre en nabije dreigingen”.
Potsierlijk
De belangrijkste verklaring blijft echter dat de Europese Unie geen volwaardige speler is op het vlak van buitenlands en veiligheidsbeleid.
De mantra dat we door crisissen heen aan een sterker Europa bouwen, klopt niet.
“Het op tafel leggen van de handelsrelatie is een volgende, substantiëlere stap. Dat heeft impact in Israël. Maar het is moeilijk: je hebt een grote meerderheid in de Europese Unie nodig, en die is er momenteel niet”, erkende onlangs ook de voormalige EU-gezant voor het Midden-Oosten.
Israël weet dat en dreigt nu al met vergeldingsmaatregelen tegen landen die zelfstandig optreden.
“Unilaterale maatregelen tegen Israël zullen beantwoord worden met unilaterale maatregelen”, aldus minister Gideon Sa’ar.
En dus kunnen we vlaggen uithangen en resoluties aannemen zoveel we willen, verontwaardiging zonder macht en eensgezindheid brengt ons nergens.
De kernopdracht voor Europa blijft: vasthouden aan waarden en principes, maar met meer vastberadenheid bouwen aan de macht en eenheid die nodig is om ze daadwerkelijk uit te dragen.
Zonder die intentie blijft het zogenaamde Europese buitenlands beleid niets meer dan potsierlijk en uiteindelijk zelfs gevaarlijk illusionisme.
Bron Wouter Maeckelberghe / Getty
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Jonathan Holslag – Essay – Gaza
Bron: De Morgen