In Gaza hebben artsen van Artsen Zonder Grenzen vorig jaar bijna 40.000 behandelingen uitgevoerd bij zwaargewonde Palestijnen. Bij verreweg de meeste ingrepen, 83 procent, ging het om slachtoffers van explosieve wapens: bommen en granaten. Onder hen was een substantieel aantal vrouwen en kinderen onder de 5 jaar oud.
Maud Effting – De Morgen
1 augustus 2025
Leestijd: 6 min
Dat meldt Artsen Zonder Grenzen in een opvallend artikel in The Lancet.
De hulporganisatie analyseerde de gegevens van de slachtoffers die in 2024 werden behandeld in zes klinieken in Gaza, waaronder die in het Al Aqsa-ziekenhuis.
Het grote aandeel behandelingen van slachtoffers van bombardementen en granaataanvallen – bijna 33.000 – was zo in het oog springend dat de organisatie besloot hierover te publiceren in het medisch vakblad.
De scherven van bommen veroorzaken de meest gruwelijke schade bij mensen, vertelde de Britse chirurg Nick Maynard onlangs over explosieve wapens aan radiostation NPR.
De chirurg uit Oxford, die Gaza recent bezocht, zag op zijn operatietafel veel mensen bij wie de inwendige organen ernstig beschadigd raakten doordat scherven diep in het lichaam waren doorgedrongen.
“Om dit te herstellen zijn ingrijpende operaties nodig.”
Het is de eerste keer dat op deze schaal de aard en omvang van verwondingen in deze oorlog worden geanalyseerd door artsen.
Uit de analyse van Artsen Zonder Grenzen blijkt dat medisch personeel vorig jaar in totaal ruim 93.000 behandelingen bij gewonden uitvoerde, bij 23.000 verschillende patiënten.
Bij bijna de helft van die behandelingen (40.000) ging het om Palestijnen die zwaargewond raakten door geweld.
Naast verwondingen door bommen en granaten bleken in deze groep ook schotwonden (4.500 keer) en ernstige verbrandingen (1.500 keer) vaak voor te komen.
Van alle patiënten die aan verwondingen werden behandeld, was één op de drie vrouw.
De artsen zagen ook veel gewonde jonge kinderen: zo’n 10 procent was onder de 5, en nog eens 20 procent was jonger dan 16 jaar.
De cijfers zeggen niet alles: ze gaan over het aantal behandelingen, niet over absolute aantallen mensen.
Patiënten werden gemiddeld zo’n vier keer behandeld. De ernstigste verwondingen – slachtoffers die ter plekke overlijden – komen daarnaast niet in de cijfers terug, omdat zij het ziekenhuis nooit bereikten.
Complexe verwondingen
De informatie werd onder zeer zware omstandigheden verzameld: ziekenhuizen werden beschoten en gebombardeerd, klinieken werden gesloten, patiënten en personeel moesten meermaals worden verplaatst.
Sinds het begin van de oorlog zijn bovendien al twaalf zorgverleners en stafleden van Artsen Zonder Grenzen gedood.
“Geen enkel ziekenhuis in Gaza functioneert volledig”, aldus de hulporganisatie.
“Veel data zijn met pen en papier bijgehouden”, zegt onderzoeker Meinie Nicolai, voormalig hoofd van Artsen Zonder Grenzen België, “omdat computers en laptops waren vernietigd”.
In optimale omstandigheden waren er meer data geweest, zegt ze.
“We hebben het gedaan met wat we hadden. We wilden documenteren welke verwondingen mensen in deze oorlog oplopen. Het is belangrijk dit vast te leggen.”
Explosieve wapens veroorzaken complexe en ernstige verwondingen, stelt Nicolai.
“Ze zijn niet ‘precies’. Ze zijn nooit bedoeld voor gebruik in dichtbevolkte stedelijke gebieden. Daardoor raken ze relatief veel onschuldige omstanders.
“Mensen slapen ook nog eens in tenten; bommen en granaten gaan daar dwars doorheen. Sommigen raken zo zwaar verminkt dat ze ter plekke overlijden. Wij krijgen vervolgens de gewonden binnen.”
Schokgolf
Slachtoffers bleken vaak ernstig gewond aan hun benen, vaak waren er open wonden aan botten of spieren.
Bij een granaat- of bomexplosie verplaatst de schokgolf zich razendsnel in alle richtingen, maar puin en metaalscherven worden vaak laag bij de grond verspreid. Hierdoor worden benen vaak het eerst geraakt, ook omdat slachtoffers vaak staan of rennen.
Na bombardementen lopen patiënten een groot risico op wondinfecties. Geregeld lukt het artsen in Gaza niet om de ledematen van slachtoffers te behouden.
“Onze artsen amputeren daar nu noodgedwongen vaker dan nodig”, zegt Nicolai.
“Ze hebben geen keuze. Het redden van een arm of been vraagt om complexe chirurgie en intensieve wondzorg. Maar er is nauwelijks verband, geen antibiotica, de hygiëne is erbarmelijk, en tijd en capaciteit ontbreken. Soms is het dan beter om te amputeren.”
De internationale druk over de hongersnood in Gaza wordt inmiddels opgevoerd, maar Nicolai vindt het ook essentieel het over de wijze van oorlogsvoering te hebben.
“Er is amper discussie over het soort wapens dat Israël gebruikt”, zegt ze.
“Daarom willen we dit registreren.”
Dichtbebouwd gebied
“Er zijn sterke aanwijzingen dat Israël met het gebruik van explosieve wapens in Gaza het oorlogsrecht schendt”, zegt hoogleraar Marten Zwanenburg (Universiteit van Amsterdam), gespecialiseerd in militair recht.
Volgens het oorlogsrecht moeten strijdende partijen onderscheid maken tussen burgers en militaire doelwitten.
Aanvallen waardoor buitenproportioneel veel burgerslachtoffers vallen, zijn verboden. Ook moeten partijen voorzorgsmaatregelen nemen om schade aan burgers te voorkomen.
“Israël gebruikt relatief veel zware bommen in een dichtbebouwd gebied”, zegt Zwanenburg.
“Daar zijn heel veel mensen, heel weinig ruimte en mensen leven in tenten. Dus er vallen veel slachtoffers.
“In stedelijke gebieden luisteren de regels voor oorlogsvoering nog nauwer, en moet je goed onderzoeken of er alternatieven zijn.
“De vraag is dus:
- Waarom was het nodig om deze zware explosieven te gebruiken?
- Wat wist Israël van zijn doelwitten?
“We zien dat Israël daar nauwelijks uitspraken over doet: ze weten dit vaak niet duidelijk te maken. Dus Israël heeft op het gebied van oorlogsrecht op zijn minst de schijn heel erg tegen.”
In 2022 ondertekenden ruim tachtig landen de Ewipa verklaring (Explosive Weapons in Populated Areas).
Daarin werd afgesproken om gebruik van explosieve wapens in conflicten in dichtbevolkte gebieden te beperken.
Israël tekende niet.
Lees ook
Lees andere berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen