Hendrik Vos – Grenzen aan de grootheidswaanzin, van het Kremlin tot het ‘Cremlin’

8 september 2025

Leestijd: 5 min

Yves Leterme heeft de datum wellicht al met een markeerstift in zijn agenda gezet: 15 juni 2103. Dan viert de Chinese president Xi Jinping zijn honderdvijftigste verjaardag.

Als onze voormalige premier in Peking in de bovenste schuif blijft liggen, mag hij vast mee kaarsjes uitblazen.

Xi acht het bepaald niet onmogelijk om anderhalve eeuw oud te worden, zo bleek vorige week.

Dat zal niet gebeuren door middel van kurkuma, bruinbrood en elke dag een borrel; onsterfelijkheid zal het gevolg zijn van biotechnologische abracadabra en een eindeloze estafette van orgaantransplantaties.

Dat leerden we uit een gesprek dat hij voerde met zijn Russische collega Vladimir Poetin, toevallig geregistreerd.

Als mannen op gevorderde leeftijd groteske wartaal uitslaan, kun je daarbij grinniken, hen een dutje aanbevelen of informeren of ze hun medicatie correct hebben ingenomen.

Bij recidive waarschuw je de hulpdiensten.

Wat je in geen geval doet, is hun een sleutelrol geven in de wereldhandel, hun het beheer van een land toevertrouwen, laat staan het commando over een nucleair arsenaal.

We doen er nu wat lacherig over, maar het onderonsje tussen Xi en Poetin is eerder beangstigend dan potsierlijk.

De obsessie van leiders met het eeuwige leven is niet nieuw. Door de geschiedenis heen waren farao’s, keizers en absolute vorsten erdoor gefascineerd.

Recenter probeerde de gewezen Italiaanse premier Silvio Berlusconi de veroudering te stoppen met verjongingscocktails, haartransplantaties en esthetische chirurgie, tot hij op den duur grotendeels uit plastic bestond.

Zijn stoffelijk overschot kon zo in de PMD-zak.

Xi en Poetin – mannen die nog nooit tekenen van humor hebben vertoond en nog minder van zelfrelativering – spraken zodanig ernstig dat het niet is uitgesloten dat ze geloofden wat ze uitkraamden.

Dit zijn leiders die zich omringen met lieden die papegaaien wat zij willen horen.

Het is allicht niet moeilijk om een dokter te vinden die in ruil voor een plaats in de hofhouding wil verklaren dat de mens zich permanent van reserveonderdelen kan laten voorzien, als was hij een keukenapparaat.

Het zou trouwens niet de eerste keer zijn dat Poetin door zijn entourage op het verkeerde been wordt gezet.

Bij de start van de invasie in Oekraïne stuurde hij zijn leger met veel gedreun recht naar Kiev omdat zijn adviseurs hem in een poging hem te behagen hadden verzekerd dat het verzet daar vlot in mootjes viel te hakken.

Vijf weken later hadden alle zogezegd superieure eenheden op vernederende wijze rechtsomkeert gemaakt.

De geschiedenis leert hoe onverstandig het is om je slechts te laten bijstaan door laffe lakeien, jaknikkers en hielenlikkers, maar het vraagt blijkbaar veel karakter om weerstand te bieden aan het genot van de voortdurende verheerlijking.

Het verschijnsel doet zich vooral voor in dictaturen, waar macht op angst is gebaseerd en waar de informatiestroom strak gecontroleerd wordt.

Journalisten die het in hun hoofd halen om de leider tegen te spreken, vallen pardoes uit het raam.

Democratieën die zich niet weerbaar genoeg opstellen, zijn er evenwel ook niet immuun voor. Ze kunnen er hun eigen ondergang mee inluiden.

De Amerikaanse president Donald Trump had allicht graag meegepraat over het eeuwige leven. Ook hij onderneemt verwoede pogingen om andersdenkenden uit te schakelen door hen belachelijk te maken, af te blaffen, op een zijspoor te zetten of te deporteren.

Statistieken die Trump niet zinnen, verdwijnen met de statisticus erbij.
Een klimaatstation dat de opwarming van de aarde documenteert, moet dicht.
Van wie carrière wil maken, verlangt hij dagelijkse deelname aan de polonaise van zijn grote gelijk.
Bij elke persconferentie staan ministers naast en achter Trump trouw en onnozel te knikken, ongeacht de onzin die hij uitkraamt.

Het resultaat? Beleid, zelfs op het allerhoogste niveau, is niet in de eerste plaats gebaseerd op feiten en ratio, maar vooral op dogma’s, fantasieën en illusies.

Dat verklaart hoe het herstellen van oude invloedssferen een prioriteit wordt, of dat klimaatopwarming mag worden ontkend.

Boren naar olie is in een dwaas visioen belangrijker.
Migratiestromen moeten worden gestuit om onze contreien wit te houden.

Voor nuance, debat of context is er weinig ruimte. De realiteit speelt voor zulke leiders geen rol, net zomin als de slachtoffers die vallen bij het nastreven van hun fetisjen.

De schade die wordt aangericht door roekeloos beleid is onbeschrijflijk.

Daarom is het van levensbelang om scherp te blijven en nooit ruim baan te geven aan ijdeltuiten die zich onaantastbaar wanen, verheven boven de wetten van het ondermaanse – of ze nu resideren in het Witte Huis, het Kremlin of het ‘Cremlin’ (het gemeentehuis van Aalter).

In een democratie worden ze soms ontmaskerd, occasioneel gaan ze aan hun eigen grootheidswaanzin ten onder, maar in sommige gevallen – helaas – komen ze er hun hele leven mee weg.

Maar de dood te grazen nemen? Dat lukte nog niemand.

Xi en Poetin zullen dat ook ervaren, allicht sneller dan ze vermoeden.

Hendrik Vos doceert Europese studies aan de UGent. Zijn column verschijnt tweewekelijks op dinsdag.