In plaats van ons te concentreren op ‘micro-consumenten onzin’, zoals het afschaffen van plastic bekertjes, moeten we het ongebreideld verwerven van rijkdom stoppen, in plaats van het na te streven. George Monbiot
Het is tijd om te stoppen met onze eigen ondergang bij mekaar te kopen
Dit artikel is het google translate resultaat van een oorspronkelijk Engelstalig artikel in The Guardian. Hier en daar is deze vertaling niet perfect. De talrijke doorklik links zijn ook in de originele Engelse taal.
Er is een mythe over mensen die alle logica weerstaat. Het is dat we ons voortbestaan altijd op de eerste plaats zetten. Dit geldt wel voor alle andere organismen en levende wezens. Wanneer zij worden geconfronteerd met een levensbedreiging, zoals de winter, investeren ze veel middelen om deze te vermijden of te weerstaan: migreren of overwinteren bijvoorbeeld. Mensen doen dat anders.
Wanneer mensen worden geconfronteerd met een uitdaging of chronische dreiging, zoals klimaat- of ecologische ineenstorting, lijken we ons uiterste best te doen om onze overleving in gevaar te brengen.
We overtuigen onszelf ervan dat het niet zo erg is, of zelfs dat het niet gebeurt. We verdubbelen onze vernietiging, ruilen onze gewone auto’s in voor SUV’s, vliegen naar Oblivia op een langeafstandsvlucht en verbranden alles in een laatste razernij.
In ons achterhoofd klinkt een stem die fluistert: “Als het echt zo serieus was, zou iemand ons tegenhouden.”
Als we al aandacht aan deze kwesties besteden, doen we dat op een manier die kleinzielig, symbolisch en totaal niet past bij de omvang van onze hachelijke situatie. Het is onmogelijk om in onze reactie op wat we weten het primaat van ons overlevingsinstinct te onderscheiden.
Dit is wat we weten. We weten dat ons leven volledig afhankelijk is van complexe natuurlijke systemen: de atmosfeer, oceaanstromingen, de bodem, de levenswebben van de planeet.
Mensen die complexe systemen bestuderen, hebben ontdekt dat ze zich consistent gedragen.
Het maakt niet uit of het systeem een banknetwerk, een natiestaat, een regenwoud of een Antarctische ijsplaat is; hun gedrag volgt bepaalde wiskundige regels . Onder normale omstandigheden reguleert het systeem zichzelf en handhaaft het een evenwichtstoestand. Het kan stress tot op zekere hoogte absorberen. Maar dan slaat het ineens om. Het passeert een kantelpunt en valt dan in een nieuwe staat van evenwicht, die vaak niet meer terug te draaien is.
![De Cerrado in centraal Brazilië](https://i.guim.co.uk/img/media/3e57f40bc6f0cd9d8f5fb12bc0a4dd8b2cd2abf2/0_234_3500_2100/master/3500.jpg?width=445&quality=45&auto=format&fit=max&dpr=2&s=80fb44318b5c5b7e95833a68325b9e0c)
De menselijke beschaving is afhankelijk van de huidige evenwichtstoestanden. Maar over de hele wereld lijken cruciale systemen hun kantelpunt te naderen. Als een systeem crasht, zal het andere waarschijnlijk ook naar beneden halen, wat een waterval van chaos veroorzaakt die bekend staat als systemische milieu-instorting. Dit is wat er gebeurde tijdens eerdere massale uitstervingen.
Hier is een van de vele manieren waarop het kan gebeuren. Een gordel van savanne, bekend als de Cerrado, bedekt centraal Brazilië. De vegetatie is afhankelijk van dauwvorming, die op zijn beurt afhankelijk is van diepgewortelde bomen die grondwater opzuigen en dit vervolgens via hun bladeren aan de lucht afgeven. Maar de afgelopen jaren zijn grote delen van de Cerrado gekapt om gewassen te planten, voornamelijk soja om de kippen en varkens van de wereld te voeden.
Naarmate de bomen worden gekapt, wordt de lucht droger. Hierdoor gaan kleinere planten dood, waardoor er nog minder water circuleert. In combinatie met de opwarming van de aarde, waarschuwen sommige wetenschappers, kan deze vicieuze cirkel – snel en plotseling – het hele systeem in de woestijn veranderen .
De Cerrado is de bron van enkele van de grote rivieren van Zuid-Amerika, waaronder de rivieren die noordwaarts het Amazonebekken instromen. Aangezien er minder water de rivieren voedt, kan dit de stress die de regenwouden teisteren, verergeren. Ze worden geteisterd door een dodelijke combinatie van opruimen, branden en verhitten, en dreigen nu al met een mogelijke systemische ineenstorting .
De Cerrado en het regenwoud creëren beide ” rivieren in de lucht ” – stromen van natte lucht – die regen over de wereld verdelen en helpen om de wereldwijde circulatie te stimuleren: de beweging van lucht en oceaanstromingen.
De oceaanstroom die warmte uit de tropen aanvoert, wordt zwakker. Zonder dat zou het VK een klimaat hebben zoals dat van Siberië
De wereldwijde circulatie ziet er al kwetsbaar uit. Zo wordt bijvoorbeeld de Atlantische meridionale kantelende circulatie (AMOC) , die warmte van de tropen naar de polen voert, verstoord door het smelten van poolijs en begint te verzwakken . Zonder dat zou het VK een klimaat hebben dat vergelijkbaar is met dat van Siberië.
AMOC heeft twee evenwichtstoestanden: aan en uit. Het is al bijna 12.000 jaar aan de gang, na een verwoestende, duizend jaar oude staat genaamd de Jongere Dryas (12.900 tot 11.700 jaar geleden), die een wereldwijde spiraal van milieuverandering veroorzaakte. Alles wat we weten en liefhebben, hangt af van het feit dat AMOC actief blijft.
Ongeacht welk complex systeem wordt bestudeerd, er is een manier om te bepalen of het een omslagpunt nadert. De alarmlampen beginnen te flikkeren . Hoe dichter bij de kritische drempel, hoe wilder de fluctuaties. Wat we dit jaar hebben gezien, is een grote wereldwijde flikkering, terwijl aardse systemen beginnen af te breken.
De hitte koepelt over de westkust van Noord-Amerika; de enorme branden daar, in Siberië en rond de Middellandse Zee; de dodelijke overstromingen in Duitsland, België, China, Sierra Leone – dit zijn de signalen die, in klimatologische morsecode, “mayday” spellen.
Je zou verwachten dat een intelligente soort snel en overtuigend op deze signalen reageert door zijn relatie met de levende wereld radicaal te veranderen. Maar zo functioneren wij niet. Onze grote intelligentie, ons hoogontwikkelde bewustzijn dat ons ooit zo ver heeft gebracht, werkt nu tegen ons.
Uit een analyse door de media-duurzaamheidsgroep Albert bleek dat ‘cake’ 10 keer zo vaak werd genoemd als ‘klimaatverandering’ in Britse tv-programma’s in 2020. ‘Scotch egg’ kreeg het dubbele van ‘biodiversiteit’. “Banaanbrood” verslaan “windenergie” en “zonne-energie” samen.
Ik erken dat de media niet de samenleving zijn en dat televisiestations er belang bij hebben bananenbrood en circussen te promoten. We zouden kunnen discussiëren over de mate waarin de media ofwel reflecteren op of een honger naar cake opwekken boven klimaat.
Maar ik vermoed dat van alle manieren waarop we onze vooruitgang bij het voorkomen van systemische instorting van het milieu kunnen meten, de cake-tot-klimaatverhouding de beslissende index is.
De huidige ratio weerspiegelt een vastberaden inzet voor irrelevantie in het licht van een wereldwijde catastrofe. Stem af op bijna elk radiostation, op elk moment, en je kunt de hectische afleiding op het werk horen.
Terwijl over de hele wereld bosbranden woeden, overstromingen auto’s van de straat vegen en gewassen verschrompelen, hoor je een debat over zitten of opstaan terwijl je je sokken aantrekt, of een discussie over charcuterieborden voor honden.
Ik verzin deze voorbeelden niet: ik kwam ze tegen tijdens het zappen tussen kanalen op dagen van klimaatrampen. Als een asteroïde op weg was naar de aarde en we zouden de radio aanzetten, zouden we waarschijnlijk horen:
“Dus het actuele onderwerp is – wat is het grappigste dat je ooit is overkomen tijdens het eten van een kebab?”
Dit is de manier waarop de wereld eindigt, niet met een knal, maar met een grap.
Het meeste politieke nieuws is roddel: wie doet mee, wie gaat eruit, wie heeft wat gezegd. Het vermijdt wat eronder ligt: het donkere geld, de corruptie …
Geconfronteerd met crises op ongekende schaal, zijn onze hoofden gevuld met aanhoudend gebabbel. Door de banalisering van het openbare leven ontstaat er een lus: het wordt sociaal onmogelijk om over iets anders te praten. Ik suggereer niet dat we alleen de naderende catastrofe moeten bespreken. Ik ben niet tegen humor. Waar ik tegen ben, is niets anders dan scheldwoorden.
Het is niet alleen op de muziek- en entertainmentkanalen dat deze dodelijke luchthartigheid de overhand heeft. Het meeste politieke nieuws is niets anders dan roddels van de rechtbank: wie doet mee, wie gaat eruit, wie heeft wat tegen wie gezegd. Het vermijdt angstvallig wat eronder ligt: het donkere geld, de corruptie, de verschuiving van de macht weg van de democratische sfeer, de toenemende ecologische ineenstorting die onder onze ogen aan het gebeuren is.
Ik weet zeker dat het niet opzettelijk is. Ik denk niet dat iemand, geconfronteerd met het vooruitzicht van een systematische ineenstorting van het milieu, tegen zichzelf zegt: “Snel, laten we het onderwerp veranderen in vleeswarenborden voor honden.” Het werkt op een dieper niveau dan dit. Het is een onderbewuste reflex die ons meer over onszelf vertelt dan onze bewuste acties. Het gebabbel op de radio klinkt als de verre signalen van een stervende ster.
Er zijn enkele soorten kokerjuffers waarvan het voortbestaan afhangt van het doorbreken van de oppervlaktefilm van het water in een rivier. Het vrouwtje duwt zich erdoorheen – geen geringe prestatie voor zo’n klein en delicaat schepsel – en zwemt dan langs de waterkolom naar beneden om haar eieren op de rivierbedding te leggen. Als ze het oppervlak niet kan doorboren, kan ze de cirkel van het leven niet sluiten en sterft haar nageslacht met haar.
Dit is ook het menselijke verhaal. Als we het glazige oppervlak van afleiding niet kunnen doorboren en ons bezighouden met wat eronder ligt, zullen we het voortbestaan van onze kinderen of, misschien, onze soort niet veilig stellen. Maar we lijken niet in staat of niet bereid om de oppervlaktefilm te doorbreken. Ik beschouw deze vreemde toestand als onze “oppervlaktespanning”. Het is de spanning tussen wat we weten over de crisis waarmee we worden geconfronteerd, en de frivoliteit waarmee we ons ervan distantiëren.
Oppervlaktespanning domineert zelfs wanneer we beweren dat we de vernietiging van onze levensondersteunende systemen aanpakken. We concentreren ons op wat ik micro-consumeristische bollocks (MCB) noem : kleine problemen zoals plastic rietjes en koffiekopjes, in plaats van de enorme structurele krachten die ons naar een catastrofe drijven.
We zijn geobsedeerd door plastic tassen. We zijn van mening dat we de wereld een plezier doen door in plaats daarvan draagtassen in katoen te kopen, hoewel volgens één schatting de milieu-impact van het produceren van een draagtas van biologisch katoen gelijk is aan die van 20.000 plastic draagtassen.
Rijke mensen kunnen zichzelf ervan overtuigen dat ze groen zijn geworden omdat ze recyclen, terwijl ze vergeten dat ze een tweede huis hebben.
We zijn terecht geschokt door het beeld van een zeepaardje met zijn staart gewikkeld om een wattenstaafje, maar blijkbaar niet bezorgd over de vernietiging van hele mariene ecosystemen door de visserij-industrie. We tutten en schudden ons hoofd en eten ons een weg door het leven van de zee.
Een bedrijf genaamd Soletair Power krijgt veel media-aandacht voor zijn bewering dat het “klimaatverandering bestrijdt” door de koolstofdioxide op te vangen die door kantoorpersoneel wordt uitgeademd. Maar zijn koolstofzuigende eenheid – een milieuvriendelijke toren van staal en elektronica – onttrekt elke acht uur slechts 1 kg koolstofdioxide . De mensheid produceert, voornamelijk door fossiele brandstoffen te verbranden, in dezelfde periode ongeveer 32 miljard kg CO2 .
Ik geloof niet dat onze focus op microscopische oplossingen toevallig is, zelfs niet als het onbewust is. We zijn allemaal expert in het gebruiken van de goede dingen die we doen om de slechte dingen uit te wissen. Rijke mensen kunnen zichzelf ervan overtuigen dat ze groen zijn geworden omdat ze recyclen, terwijl ze vergeten dat ze een tweede huis hebben (misschien wel de meest extravagante van al hun aanvallen op de levende wereld, aangezien er een ander huis moet worden gebouwd om de familie die ze hebben onder te brengen). En ik vermoed dat we, in een diepe, onverlichte uithoek van de geest, onszelf verzekeren dat als onze oplossingen zo klein zijn, het probleem niet zo groot kan zijn.
Ik zeg niet dat de kleine dingen er niet toe doen. Ik zeg dat ze er niet toe moeten doen, met uitsluiting van dingen die er meer toe doen. Elk beetje telt. Maar niet voor heel veel.
Onze focus op MCB sluit aan bij de bedrijfsagenda. De bewuste poging om te voorkomen dat we het grotere geheel zien, begon in 1953 met een campagne genaamd Keep America Beautiful . Het werd opgericht door verpakkingsfabrikanten, gemotiveerd door de winst die ze konden maken door herbruikbare containers te vervangen door wegwerpplastic.
Bovenal wilden ze staatswetten afschaffen die erop stonden dat glazen flessen werden teruggestuurd en hergebruikt. Keep America Beautiful verlegde de schuld voor de tsunami van plastic afval die de fabrikanten veroorzaakten naar ‘litter bugs’, een term die het bedacht.
De ‘Love Where You Live’ campagne, die in 2011 in het VK werd gelanceerd door Keep Britain Tidy, Imperial Tobacco, McDonald’s en de snoepfabrikant Wrigley, leek mij een vergelijkbare rol te spelen. Het had de toegevoegde bonus – omdat het sterk in de klas te zien was – dat het Imperial Tobacco-blootstelling aan schoolkinderen bood .
De focus van bedrijven op zwerfvuil, versterkt door de media, vertekent onze kijk op alle milieukwesties. Uit een recent onderzoek naar publieke opvattingen over riviervervuiling bleek bijvoorbeeld dat “zwerfvuil en plastic” verreweg de grootste oorzaak was die mensen noemden.
In werkelijkheid is de landbouw de grootste bron van watervervuiling, gevolgd door afvalwater. Zwerfvuil staat ver onderaan de lijst. Het is niet zo dat plastic onbelangrijk is. Het probleem is dat het bijna het enige verhaal is dat we kennen.
![De Keep America Beautiful-advertentiecampagne van de vroege jaren 70](https://i.guim.co.uk/img/media/61a0e2665971932ada8b4c240052f4774cffd046/0_0_5126_2056/master/5126.jpg?width=445&quality=45&auto=format&fit=max&dpr=2&s=19065d8a8ffef2546203ddf39b892708)
In 2004 ging het reclamebedrijf Ogilvy & Mather, werkzaam voor de oliegigant BP, nog een stap verder met het afschuiven van de schuld door de persoonlijke CO2-voetafdruk uit te vinden . Het was een nuttige innovatie, maar het had ook tot gevolg dat de politieke druk van de producenten van fossiele brandstoffen naar de consumenten werd verlegd.
De oliemaatschappijen stopten daar niet. Het meest extreme voorbeeld dat ik heb gezien was een toespraak uit 2019 van de topman van oliemaatschappij Shell, Ben van Beurden. Hij droeg ons op om “seizoensafhankelijk te eten en meer te recyclen”, en berispte zijn chauffeur publiekelijk omdat hij in januari een bakje aardbeien had gekocht.
De grote politieke transitie van de afgelopen 50 jaar, gedreven door bedrijfsmarketing, is een verschuiving geweest van het collectief aanpakken van onze problemen naar het individueel aanpakken. Met andere woorden, het heeft ons van burgers tot consumenten gemaakt. Het is niet moeilijk te begrijpen waarom we op dit pad zijn gedreven. Als burgers die samenwerken om politieke verandering te eisen, zijn we machtig. Als consumenten staan we bijna machteloos.
In zijn boek Life and Fate merkt Vasily Grossman op dat, toen Stalin en Hitler aan de macht waren, “een van de meest verbazingwekkende menselijke eigenschappen die in die tijd aan het licht kwamen, gehoorzaamheid was”.
Het instinct om te gehoorzamen, merkte hij op, was sterker dan het instinct om te overleven. Alleen handelen, onszelf zien als consumenten, gefixeerd op MCB en geestdodende trivia, zelfs als de systemische ineenstorting van het milieu opdoemt: dit zijn vormen van gehoorzaamheid.
We zouden liever de dood van de beschaving onder ogen zien dan de sociale verlegenheid die wordt veroorzaakt door het ter sprake brengen van lastige onderwerpen, en de politieke problemen die gepaard gaan met het weerstaan van machtige krachten. De gehoorzaamheidsreflex is onze grootste fout, de knik in het menselijk brein die ons leven bedreigt.
Hoe zien we of we de oppervlaktespanning doorbreken? Het eerste dat we tegenkomen, dat uit de diepte opdoemt, zou ons bijna gek maken. Dat heet groei. Economische groei wordt alom geprezen als een goede zaak. Overheden meten hun succes af aan hun vermogen om het waar te maken.
Maar denk even na over wat het betekent. Stel dat we het bescheiden doel halen, gepropageerd door instanties als het IMF en de Wereldbank, van 3% wereldwijde groei per jaar. Dit betekent dat alle economische activiteiten die u vandaag de dag ziet – en de meeste milieueffecten die het veroorzaakt– verdubbelt in 24 jaar; met andere woorden, tegen 2045.
Dan verdubbelt het opnieuw tegen 2069. Dan opnieuw tegen 2093. Het is als de Gemino-vloek in Harry Potter en de Relieken van de Dood, die de schat in de kluis van Lestrange vermenigvuldigt totdat het Harry en zijn vrienden dreigt te verpletteren. Alle crises die we vandaag proberen te voorkomen, worden twee keer zo moeilijk om aan te pakken als de wereldwijde economische activiteit verdubbelt, dan nog twee keer en dan nog een keer.
Hebben we de bodem al bereikt? In geen geval. De Gemino-vloek is slechts één resultaat van iets dat we nauwelijks durven noemen. Net zoals het ooit godslasterlijk was om de naam van God te gebruiken, lijkt zelfs het woord in de beleefde samenleving taboe: kapitalisme.
De belangrijkste oorzaak van uw milieu-impact is uw geld. Je overtuigt jezelf dat je een ‘groene’ megaconsument bent, maar je bent gewoon een megaconsument
De meeste mensen worstelen om het systeem te definiëren dat ons leven domineert. Maar als je ze erop wijst, mompelen ze waarschijnlijk iets over hard werken en ondernemen, kopen en verkopen. Dit is hoe de begunstigden van het systeem willen dat het wordt begrepen.
In werkelijkheid worden de grote fortuinen die onder het kapitalisme zijn vergaard niet op deze manier verkregen, maar door plundering , monopolie en rent grabbing , gevolgd door erfenis.
Eén schatting suggereert dat de Britten in de loop van 200 jaar tegen de huidige prijzen $ 45 biljoen uit India hebben gewonnen . Ze gebruikten dit geld om de industrialisatie in eigen land en de kolonisatie van andere naties te financieren, waarvan de rijkdom vervolgens op zijn beurt werd geplunderd.
Het plunderen vindt niet alleen plaats door de geografie, maar ook door de tijd heen. De schijnbare gezondheid van onze economieën van vandaag hangt af van het in beslag nemen van natuurlijke rijkdommen van toekomstige generaties. Dit is wat de oliemaatschappijen, die ons willen afleiden met MCB en CO2-voetafdrukken, doen. Dergelijke diefstal uit de toekomst is de motor van economische groei. Kapitalisme, dat zo redelijk klinkt als het wordt uitgelegd door een reguliere econoom, is in ecologische termen niets anders dan een piramidespel.
Is dit de rivierbedding? Nee. Kapitalisme is slechts een middel waarmee iets nog groters wordt nagestreefd. Rijkdom.
Het maakt nauwelijks uit hoe groen je denkt te zijn. De belangrijkste oorzaak van uw milieu-impact is niet uw houding. Het is niet jouw manier van consumeren. Het zijn niet de keuzes die je maakt. Het is jouw geld . Als je geld over hebt, geef je het uit.
Hoewel je jezelf misschien ervan kunt overtuigen dat je een groene megaconsument bent, ben je in werkelijkheid gewoon een megaconsument. Dit is de reden waarom de milieu-impact van de zeer rijken, hoe terecht ze ook zijn, enorm groter zijn dan die van alle anderen.
Het voorkomen van meer dan 1,5C opwarming van de aarde betekent dat onze gemiddelde uitstoot niet meer dan twee ton kooldioxide per persoon per jaar mag bedragen. Maar de rijkste 1% van de wereldbevolking produceert gemiddeld meer dan 70 ton . Bill Gates stoot volgens een schatting bijna 7.500 ton CO 2 uit, voornamelijk door het vliegen in zijn privéjets. Roman Abramovich produceert bijna 34.000 ton, grotendeels door zijn gigantische jacht te besturen.
De meerdere huizen die ultrarijke mensen bezitten, zijn misschien uitgerust met zonnepanelen, hun supercars kunnen elektrisch zijn, hun privévliegtuigen kunnen op biokerosine rijden, maar deze aanpassingen maken weinig verschil voor de algehele impact van hun consumptie. In sommige gevallen verhogen ze het.
De omschakeling naar biobrandstoffen waar Bill Gates de voorkeur aan geeft, is nu een van de grootste oorzaken van de vernietiging van habitats, aangezien bossen worden gekapt om houtpellets en vloeibare brandstoffen te produceren , en de bodem wordt vernietigd om biomethaan te maken .
Er is een armoedegrens waaronder niemand mag vallen en een welvaartsgrens waarboven niemand mag stijgen. We hebben vermogensbelastingen nodig, geen koolstofbelastingen
Maar belangrijker dan de directe effecten van de ultrarijken is de politieke en culturele kracht waarmee ze effectieve verandering blokkeren. Hun culturele kracht berust op een hypnotiserend sprookje. Het kapitalisme overtuigt ons ervan dat we allemaal potentiële miljonairs zijn. Daarom tolereren we het.
In werkelijkheid zijn sommige mensen extreem rijk omdat anderen extreem arm zijn: enorme rijkdom hangt af van uitbuiting. En als we allemaal miljonair zouden worden, zouden we de planeet in een mum van tijd verbranden. Maar het sprookje van onze universele rijkdom, ooit, stelt onze gehoorzaamheid veilig.
De moeilijke waarheid is dat we, om klimaat- en ecologische rampen te voorkomen, moeten afvlakken. We moeten nastreven wat de Belgische filosoof Ingrid Robeyns limitarisme noemt .
Net zoals er een armoedegrens is waaronder niemand mag vallen, is er een welvaartsgrens waarboven niemand mag stijgen. Wat we nodig hebben, zijn geen koolstofbelastingen, maar vermogensbelastingen.
Het zou ons niet moeten verbazen dat ExxonMobil voorstander is van een CO2-belasting . Het is een vorm van MCB. Het behandelt slechts één aspect van de veelkoppige milieucrisis, terwijl de verantwoordelijkheid wordt overgedragen van de grote boosdoeners naar iedereen. Het kan zeer regressief zijn, wat betekent dat de armen meer betalen dan de rijken.
Maar vermogensbelastingen raken de kern van het probleem. Ze zouden hoog genoeg moeten zijn om de spiraal van accumulatie te doorbreken en de door enkelen verzamelde rijkdommen te herverdelen. Ze zouden kunnen worden gebruikt om ons op een heel ander spoor te zetten, een spoor dat ik ” privé-toereikendheid, openbare luxe ” noem.
Hoewel er niet genoeg ecologische of zelfs fysieke ruimte op aarde is om iedereen van privéluxe te laten genieten, is er genoeg om iedereen van openbare luxe te voorzien: prachtige parken, ziekenhuizen, zwembaden, kunstgalerijen, tennisbanen en transportsystemen, speeltuinen en gemeenschapscentra .
We zouden elk onze eigen kleine domeinen moeten hebben – privé-toereikend – maar als we onze vleugels willen uitslaan, kunnen we dat doen zonder middelen van andere mensen in beslag te nemen.
Door in te stemmen met de voortdurende vernietiging van onze levensondersteunende systemen, komen we tegemoet aan de wensen van de ultrarijken en de machtige bedrijven die zij controleren. Door gevangen te blijven in de oppervlaktefilm, verzonken in frivoliteit en MCB, verlenen we hen een sociale licentie om te opereren.
We zullen alleen volharden als we niet langer instemmen. De 19e-eeuwse campagnevoerders voor democratie wisten dit, de suffragettes wisten het, Gandhi wist het, Martin Luther King wist het. De milieudemonstranten die systeemverandering eisen, hebben deze fundamentele waarheid ook begrepen.
In Fridays for Future , Green New Deal Rising , Extinction Rebellion en de andere wereldwijde opstanden tegen de systemische ineenstorting van het milieu, zien we mensen, voornamelijk jonge mensen, die weigeren in te stemmen. Wat ze begrijpen, is de belangrijkste les van de geschiedenis. Ons voortbestaan hangt af van ongehoorzaamheid.
![](https://usercontent.one/wp/onderweg.bobgermeys.be/wp-content/uploads/2022/01/500eker0-1024x614.jpg?media=1724811597)
Bron: The Guardian