Het Iraanse regime komt versterkt uit deze oorlog, schrijft Koert Debeuf. Donald Trump en Benjamin Netanyahu staan met de broek op de enkels, maar de grootste verliezer is het Iraanse volk.
Koert Debeuf – De Standaard
8 april 2026
Leestijd: 6 min
“Onderbreek uw vijand nooit terwijl hij een fout aan het maken is”, zou Napoleon ooit gezegd hebben.
Het is maar een van de vele historische oorlogslessen die de Amerikaanse president Donald Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu de voorbij veertig dagen naast zich hebben neergelegd.
Het gevolg is dat ze de oorlog tegen Iran hebben verloren en geen van hun doelstellingen hebben bereikt.
Het regime en zijn bondgenoten komen versterkt uit de strijd en dat op een moment dat hun positie aan het wankelen was.
Tot 28 februari 2026, de dag waarop deze oorlog begon, had het Iraanse regime een donker anderhalf jaar achter de rug. De invloed van het land in de regio was tanende.
Van de zogenoemde As van het Verzet was nauwelijks nog sprake.
- Hezbollah, de sjiitische militie in Libanon, had in de oorlog met Israël naar verluidt 70 procent van haar militaire capaciteit verloren.
- Door de oorlog in Gaza was ook Hamas sterk verzwakt.
- In Syrië moest president Bashar al-Assad het land ontvluchten na de spectaculaire machtsovername door Ahmed al-Sharaa, die meteen alle banden met Iran verbrak.
Zo verloor Iran in korte tijd de regionale machtsbasis die het gedurende decennia zorgvuldig had opgebouwd.
Ook de populariteit van het Iraanse gedachtegoed ging sterk achteruit.
In het Midden-Oosten was er een zekere sympathie voor het antikoloniale discours van Iran, dat na de val van de Iraakse dictator Saddam Hoessein in 2003 als enige land het hoofd durfde te bieden aan het Westen.
Maar na de oorlogen in Irak, Syrië, Libanon en Gaza verlangden de mensen in de regio vooral naar rust en stabiliteit.
Dat Hezbollah in 2024 opnieuw een oorlog begon tegen Israël, werd in Libanon dan ook niet gewaardeerd.
Voor het eerst kreeg het land een premier en een president die beiden openlijk ijverden voor de ontwapening van de militie.
Zelf zag ik in januari dat de posters verdwenen waren van de Iraanse leiders, zoals de ayatollahs Khomeini en Khamenei, die vroeger altijd en overal in Beiroet hingen.
Ook in Irak namen de sjiitische partijen steeds meer afstand van het regime in Teheran.
Bron van frustratie
In Iran zelf groeide het ongenoegen ten aanzien van de machthebbers evenzeer.
De economie doet het niet goed, de inflatie is vanaf 2017 de hoogte in geschoten. Dat is deels het gevolg van de sancties die de Amerikaanse president Donald Trump toen oplegde. Maar veel Iraniërs gingen beseffen dat het wanbeleid van de Iraanse regering er ook voor iets tussen zat.
Bovendien is een groot deel van de economie in handen van de Revolutionaire Garde, die zichzelf al die tijd heeft verrijkt, terwijl noodzakelijke investeringen uitbleven.
Een belangrijk voorbeeld zijn de water installaties, die door nalatigheid en wanbeheer niet naar behoren functioneerden, wat tot watertekort leidde.
Dat Iran miljarden investeerde in de verspreiding van zijn revolutionaire gedachtegoed en dus in milities zoals Hezbollah en het dictatoriale regime van Assad in Syrië, was voor de bevolking eveneens een bron van frustratie.
Toen Assad in december 2024 van de macht werd verdreven, zagen de Iraniërs dat al die investeringen voor niets waren geweest, terwijl ze zelf moeite hadden om rond te komen.
Tot slot was het duidelijk dat steeds meer mensen genoeg hadden van de fanatieke religieuze tirannie die het land sinds 1979 onderdrukte.
De protesten die op 28 december 2025 uitbraken, waren een uiting van die frustraties.
Anders dan bij de vele voorafgaande protesten eisten mensen nu op straat het einde van het regime. Bovendien vormden de handelaars van de Iraanse bazaars de ruggengraat van de protesten. Dat was niet meer op zulke schaal voorgevallen sinds de revolutie van 1979.
Het Iraanse regime besefte de ernst van de situatie en zag dat het voor het eerst sinds die revolutie moest vechten om te overleven.
Bij eerdere protesten viel al eens een dode, maar dat was meestal per ongeluk. Nu besloot de regering keihard te reageren en een bloedbad aan te richten om elke vorm van protest in de kiem te smoren.
Uit het moeras
Voor het eerst sinds 1979 wankelde het Iraanse regime. Er waren nog net genoeg aanhangers die echt in de Islamitische Revolutie en in de opperste leider Ali Khamenei geloofden om het regime in het zadel te houden.
De vraag was evenwel wat er zou gebeuren als de 86-jarige Khamenei zou sterven. Het zou zonder twijfel hebben geleid tot grote discussies over zijn opvolging. Niemand bezat immers de juiste papieren om de nieuwe grote leider te worden.
Kortom, wachten was de boodschap. Absoluut te vermijden was dit regime het touw toe te gooien waarmee het zich alsnog uit het moeras kon trekken.
Dat is nochtans precies wat nu is gebeurd, als je het wapenstilstandsakkoord tussen Iran, de Verenigde Staten en Israël bekijkt.
Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zijn erin geslaagd om hun bondgenoten in de Golf en tegenstanders van Iran onder de bus te gooien en dit regime als grote overwinnaar uit deze oorlog te laten komen.
De 86-jarige Khamenei werd probleemloos vervangen door een 56-jarige Khamenei die meteen de overwinningskrans kon opzetten en met gezag de komende jaren en misschien zelfs decennia het land kan besturen.
Het onmogelijke is immers gelukt: een zure nederlaag van de vijand, het machtigste land van de wereld.
Tegelijkertijd heeft de inval van Israël in het zuiden van Libanon Hezbollah weer doen heropleven. Zijn zij niet de enigen die de Israëlische bezetter het hoofd kunnen bieden?
Misschien nog cynischer dan de militaire en politieke overwinning van Iran is dat dit regime wereldwijd aan sympathie heeft gewonnen.
Iran heeft zich dankzij zijn tactische vernuft staande weten te houden tegen Trump en Netanyahu.
Toch zijn die twee niet de grootste verliezers van deze oorlog. Dat zijn de burgers van Iran zelf.
Ging Trump hen niet beschermen? Vandaag blijven ze verweesd achter. Wie durft nu nog op straat te komen om het einde van dit regime te eisen?
Koert Debeuf
Hoogleraar internationale politiek (VUB). Auteur van Hoe een nieuwe wereldoorlog voorkomen.
Vijf inzichten om het tij te keren’ (De Bezige Bij).
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Standaard