Een eenvoudig keppeltje volstaat al om iemands huid vol te schelden. Dat doet Herman Van Goethem denken aan 1939. Hij roept op om beducht te blijven voor polarisering.
Herman Van Goethem – De Standaard
15 mei 2026
Leestijd: 4 min
De schandelijke reactie van de Israëlische regering op de gruwelijke pogrom van 7 oktober is een democratische rechtsstaat onwaardig en ondergraaft de fundamenten van het internationaal recht.
Indien we willen dat verdragsteksten nog betekenis hebben, dan kan de EU niet anders dan het associatieverdrag met Israël op te schorten, tot wanneer dat land een fundamentele koerswending laat zien.
Intussen draagt het beleid van Israël sterk bij tot een toenemende polarisering.
Premier Netanyahu mag dan elke kritiek op Israël afdoen als ‘antisemitisme’ en daardoor dat begrip ondermijnen, de vraag is wel hoever anti-Israël-activisme kan gaan.
Ook in België deint extreem activisme uit, met opnieuw de bezetting van universiteiten, het problematiseren van een duizendjarige praktijk van besnijdenissen, en ook het al dan niet laten optreden van een Joodse dirigent.
Zulke polarisering is gevaarlijk. Ze leidt er bijvoorbeeld toe dat individuele burgers worden aangesproken en medeplichtig worden geacht aan iets waar zijzelf niets mee te maken hebben. Agressiviteit naar hen toe is dan niet ver af.
In Antwerpen krijgen de door hun kledij herkenbare chassidische Joden te maken met straatagressie, terwijl – bittere ironie – deze Joden vaak Israël niet erkennen als staat.
Ook een eenvoudig keppeltje volstaat al om iemands huid vol te schelden.
Mij doet dit denken aan de weken na de aanslagen van 22 maart 2016, met straat agressie op moslims. Of aan anti-Joodse rellen in Antwerpen eind augustus 1939, ten gevolge van de toenemende oorlogsdreiging.
Er komt een moment waarop de spiraal van toenemend collectief geweld dodelijk wordt. Dan worden asielcentra in brand gestoken, dan richten agenten hun pistool op een busje met vluchtende migranten.
Russische dirigenten
Activisme mag tot op zekere hoogte nodig zijn om moeilijke dossiers te agenderen en in de richting van een oplossing te stuwen, er zijn ook grenzen. En dan moet je ook tijdig op de rem staan.
Het commentaar in deze krant vrijdag plaatste terecht een vraagteken achter het cancelen van de Israëlische dirigent Lahav Shani.
Van Russische dirigenten vragen wij toch ook geen publieke verklaringen? Oppositie in Israël moet je op een slimme manier ondersteunen. En dat doe je zeker niet door met iedereen de vloer aan te vegen.
Extreme polarisering leidt ook tot verbazende allianties en verbluffende verblinding.
Pro-Palestina-betogers zitten vandaag in een kamp waarin sommigen de slachtpartijen van 7 oktober probleemloos afdoen als ‘wettige zelfverdediging’ en waarbij velen Hamas als een legitieme organisatie aanzien.
Over Hezbollah, de militie van Iran in Libanon, hoor je zelden een onvertogen woord.
Intussen spinnen extreemlinkse partijen bij ons electoraal garen bij de vaak jonge woelwaters die vanuit een op zich terecht engagement voor vrede en rechtvaardigheid, in een doodlopende straat zijn beland.
Want dit extremisme biedt geen oplossing, maar verdiept alleen de te overbruggen kloof.
Bovendien zijn zulke acties onstrategisch omdat ze, in de aanloop naar de Israëlische verkiezingen in oktober, de huidige politieke meerderheid aldaar alleen maar versterken.
Verbinden, niet verdelen
Polarisering is een context van verblinding zonder luisterbereidheid, zonder weloverwogen analyse.
Zoiets staat haaks op de educatieve en maatschappelijke opdracht van universiteiten en hogescholen. In zulke polarisering mogen wij niet meestappen.
Het effect van toegevingen is alleen van die aard om de polarisering verder aan te zwengelen, waarbij de instelling zelf in een extreme hoek belandt.
Een instelling die zichzelf respecteert, laat ruimte voor een diversiteit aan opinies. Ze is een vrijhaven voor afwijkende standpunten en tegendraadse analyses.
Kan een docent of onderzoeker nog open het woord nemen wanneer zijn instelling een ander standpunt inneemt?
Wel moet worden benadrukt dat de academische vrijheid beperkter is dan de vrijheid van meningsuiting.
Een docent of onderzoeker blijft gebonden aan de methodologische standaarden van het vakgebied. Zo iemand wordt gepercipieerd als iemand die spreekt vanuit zijn functie en institutionele positie. Dat gegeven legt een bijzondere verantwoordelijkheid op, die soms wordt onderschat.
Activisme staat voor extreem gedrag, voor een strategie met overdrijvingen en simplificaties, waarbij amper plaats is voor redelijkheid en nuance.
De diepe kloof in de publieke opinie kan alleen worden overbrugd door in gesprek te gaan met de overzijde. Hoe moeilijk dat ook is.
Museum Kazerne Dossin laat zien waartoe extreme polarisering kan leiden, terwijl het Hannah Arendt Instituut in Mechelen instrumenten aanreikt om beter om te gaan met desinformatie en polarisering.
Het is kostbaar, wat zulke organisaties doen. We moeten verbinden, niet verdelen. Alleen zo kan een pad worden bewandeld dat richting vrede en verzoening gaat. Hoe diep de kloof ook is. En die kloof is, helaas, dieper dan ooit.
Herman Van Goethem
Oud-rector (UAntwerpen),
Voorzitter Hannah Arendt Instituut.
Reactie De Wereld Morgen
© Jimmy Kets
Lees ook
Lees ook
Lees meer berichten
in deze categorieën
Bron: De Standaard