Opinie - Patrick Loobuyck - Kritiek op media zegt meestal evenveel over de waarnemer als over de werkelijkheid

Patrick Loobuyck is moraalfilosoof, verbonden aan UAntwerpen en UGent, en auteur van In de ban van wij en zij. Hij deelt zijn inzichten over de passage van Maarten Boudry in De afspraak van dinsdagavond.

Patrick Loobuyck – De Standaard

21 mei 2026

Leestijd: 5 min

Met één papiertje in De afspraak heeft Maarten Boudry ons met een ongemakkelijke discussie geconfronteerd: hoe bewaakt de VRT het pluralisme in de berichtgeving zodat de openbare omroep ons huis van vertrouwen blijft? En meer algemeen: hoe gaan media om met informatie die met hun eigen morele reflexen botst?

Deze vragen raken aan iets fundamenteels over democratie en publieke meningsvorming. Democratie is meer dan verkiezingen. Zelfbestuur vergt ook een kwalitatief publiek debat. We hebben immers niet zomaar politieke overtuigingen zoals we een schoenmaat hebben. Onze politieke opvattingen komen tot stand op basis van publieke informatie en confrontatie met andere perspectieven.

Media spelen daarin een bijzondere rol. Journalisten controleren informatie en maken voortdurend keuzes over wat maatschappelijk relevant is. Redacties fungeren zo als poortwachters van het publieke debat: zij bepalen mee welke thema’s, stemmen en argumenten zichtbaar worden.

Dat systeem heeft natuurlijk beperkingen. Niet iedereen krijgt toegang en redactionele keuzes kunnen leiden tot blinde vlekken of eenzijdigheid. Maar die selectie zorgt ook voor structuur. Ze filtert in de kakofonie van tegengestelde meningen en helpt voorkomen dat het debat verzandt in ruis, misinformatie en willekeur.

In een pluralistisch medialandschap mogen redacties gerust een eigen profiel of accent hebben. Maar kwaliteitsmedia kunnen hun naam alleen waarmaken als ze voldoende ruimte laten voor uiteenlopende perspectieven. Wanneer bepaalde standpunten systematisch onderbelicht blijven of alleen in karikaturale vorm aan bod komen, verschraalt het debat. Dat zie je bijvoorbeeld in het transdebat, waar weinig media het onderwerp echt open, kritisch en genuanceerd hebben behandeld.

Ook op andere domeinen dreigt soms een gebrek aan diversiteit aan perspectieven. Bij thema’s zoals Gaza, migratie, klimaat, sekseverschillen of Vlaams-nationalisme ontstaat gemakkelijk een moreel kader waarin sommige standpunten sneller als verdacht, problematisch of ongepast worden gezien. De opdracht van journalistiek is niet om één correct wereldbeeld te bewaken, maar om maatschappelijke meningsverschillen zichtbaar te maken, argumenten te confronteren en feiten te controleren.

Wantrouwen

Wanneer media te eenzijdig berichten, wordt het moeilijker om gevoelige kwesties sereen en inhoudelijk te bespreken én om ons evenwichtig te informeren. Het tast ook het vertrouwen in journalistiek aan. Dat wantrouwen tegenover media versterkt op zijn beurt de neiging om alternatieve informatiekanalen op te zoeken, die niet altijd betrouwbaar of kwaliteitsvol zijn.

Voor de openbare omroep geldt hier een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij wordt met publieke middelen gefinancierd met de opdracht ons zo breed en evenwichtig mogelijk te informeren, ook over maatschappelijke discussies.

De openbare omroep mag geen echo worden van één overheersend perspectief: ernstige stemmen uit de volle breedte van het politieke spectrum moeten aan bod kunnen komen, en ook gevoelige onderwerpen moeten vrank en vrij besproken kunnen worden.

Tegelijk moeten we voorzichtig blijven met de manier waarop we media beoordelen. Journalisten zitten vandaag al snel in de hoek waar de klappen vallen: als deel van een vermeende culturele of progressieve elite tegenover ‘het volk’. In dat populistische schema geldt kritiek op media bijna automatisch als bewijs van verborgen partijdigheid.

Maar zo eenvoudig ligt het niet. Want terwijl sommigen de VRT uitgesproken links of ‘woke’ noemen, vinden anderen net dat de openbare omroep te rechts is, bijvoorbeeld door de nadruk op migratieproblematiek of de prominente aanwezigheid van N-VA en Vlaams Belang-politici in praatprogramma’s. Voor de ene is een presentator activistisch links, voor de andere net reactionair of te rechts.

Kritiek op media zegt meestal evenveel over de waarnemer als over de werkelijkheid.

Dat soort discussies speelt niet alleen bij ons. In 2025 bekritiseerde het zogenoemde Prescott-rapport de BBC omdat het bevooroordeeld zou berichten over genderkwesties, Gaza en Trump. Voor sommigen bevestigde dat rapport een gebrek aan pluralisme binnen de omroep; voor anderen waren die aanvallen net een poging om kritische journalistiek te delegitimeren.

Blinde vlekken

Openbare omroepen, maar eigenlijk alle kwaliteitsmedia, moeten geregeld in de spiegel durven kijken om alert te blijven voor groepsdenken, blinde vlekken en morele vanzelfsprekendheden binnen de eigen redactiecultuur. Want als mensen het gevoel krijgen dat bepaalde standpunten systematisch uit het reguliere debat worden geweerd, zoeken ze andere kanalen op. Dat kan bijdragen aan wantrouwen, polarisatie en de groei van partijen die zich presenteren als spreekbuis van ‘wat niet meer gezegd mag worden’.

De VRT heeft de cijfers ondertussen vrijgegeven en ze had gelijk om voorzichtig te zijn met uitspraken over ‘mensen met buitenlandse achtergrond’. De onderzochte groep was weinig bruikbaar, onder meer omdat er relatief veel Nederlanders in zaten. Dat maakt de manier waarop Maarten Boudry de openbare omroep openlijk van wegmoffelen beschuldigde des te problematischer.

Mediakritiek is noodzakelijk. Maar een openbare omroep openlijk beschuldigen van selectieve berichtgeving en haar in volle uitzending in haar hemd zetten, is geen onschuldige zaak.

Als zulke beschuldigingen onvoldoende onderbouwd zijn, versterken ze precies het wantrouwen tegenover media en publieke instellingen dat vandaag al zo diep in onze samenleving zit en het publieke debat verder vergiftigt.