Met haar nieuwe migratiepact hoopt Europa het aantal asielaanvragen te doen dalen. Maar dat is niet hetzelfde als een daling van het maatschappelijk onbehagen over asiel, of van het aantal stemmen voor uiterst rechts, waarschuwt Tom Naegels.
Tom Naegels – De Standaard
12 juni 2026
Leestijd: 5 min
Het satirische medium De Speld wint de prijs voor de meest cynische grap van de week.
“Protestanten en katholieken in Belfast eindelijk verenigd in gedeelde vreemdelingenhaat”, kopte het op Instagram, waarna het een verzonnen Noord-Ierlandkenner aan het woord liet:
“Het is zo bijzonder om te zien hoe mensen die jarenlang elkaars families hebben uitgemoord nu zij aan zij optrekken om buitenlanders uit hun huizen te roken.”
De beelden uit Belfast, van gemaskerde mannen die auto’s en huizen van mensen van kleur in brand staken, deden denken aan die uit Nederland van vorige maand, toen het plaatselijke protest tegen de geplande komst van een noodopvang voor asielzoekers in het dorpje Loosdrecht uitliep op dagen van geweld door politieke hooligans.
Ik dacht niet dat ik het ooit zou zeggen, maar we mogen ons stilaan gelukkig prijzen met het uiterst rechts dat we in Vlaanderen kennen.
De archetypische Vlaams Belangstemmer blijft toch, onze volksaard indachtig, een stille binnenvetter, een wat oudere man die thuis voor zijn scherm zit te wrokken.
Ik verkies die elke dag boven het archetype dat in andere landen opgang maakt: dat van de opgefokte jonge man, nationale vlag in de ene hand, brandende fakkel in de andere, de nekspieren gespannen als scheepskabels, de mond verwrongen in een schreeuw van agressieve triomf.
Politici blijven geloven dat ze die duivel weer in de doos kunnen persen, als ze maar ‘controle’ krijgen op migratie.
Zeker in het Verenigd Koninkrijk is dat vruchteloze najagen van ‘controle’ haast aandoenlijk.
Je bent net uit de Europese Unie gestapt, suffe sukkels – je hebt een institutionele revolutie ontketend onder het motto “Take back control”, en nu stel je vast dat je, zo raar, nog altijd even weinig controle hebt?
Wat ga je dan doen? Uit de wereld stappen?
Maar ook in de EU zelf leeft de overtuiging dat de volkswoede over migratie in wezen een rationele respons is op het onvermogen van het beleid.
Als we het aantal asielaanvragen kunnen laten dalen, denkt men, dan daalt de woede evenredig mee.
Wat een potje
Met die overtuiging in het achterhoofd is het bijna onvoorstelbaar wat voor een potje we deze week gezien hebben.
Vrijdag trad het Europese migratiepact in werking, dat precies de bedoeling heeft om het aantal asielaanvragen te laten dalen.
Als mensen zien dat er een efficiënte, snelle en rechtvaardige procedure is, die de echte vluchtelingen van de gelukszoekers scheidt en die laatste onmiddellijk weer uitzet, dan zal dat de wind uit de zeilen nemen van uiterst rechts in zijn electorale én in zijn revolutionaire vorm.
Dat is de theorie.
Tien jaar is er over dat pact onderhandeld. Het was prioriteit nummer één voor de Europese regeringen, essentieel voor hun overleven, ja, voor het overleven van hun democratieën zelf.
En toch kon je in de ene na de andere Europese krant deze week lezen dat EU-land A, B, C of D niet goed was voorbereid.
- De screeningcentra in de zuidelijke grensstaten zijn er nog niet, de terugkeerhubs in derde landen evenmin.
- Het is onzeker of landen van herkomst nu wél bereid zullen zijn om uitgewezen landgenoten terug te nemen.
- In tal van EU-staten is het pact nog niet in nationale wetgeving omgezet, de diensten die de screening en beoordeling moeten uitvoeren zijn onderbemand, en asielzoekers die nu al in een procedure zitten, zullen jaren langer op een beslissing moeten wachten.
Het nieuwe pact voorziet immers in een spoedprocedure voor aanvragers uit landen met een lage erkenningsgraad. Hun aanvraag moet binnen de drie maanden worden afgerond.
Daarvoor is veel mankracht nodig, die uit het bestaande personeelsbestand wordt gehaald. Waardoor er veel minder mensen overblijven om de nu al lange achterstanden van oude aanvragers weg te werken.
In je ijver om sommige mensen sneller uit de procedure (en uit het land) te krijgen, hou je er anderen veel langer in.
Wijk in lichterlaaie
Maar ook als dat kinderziektes zullen blijken te zijn, blijf ik sceptisch over het effect op de zaken die je écht wilt beïnvloeden:
- Het electorale succes van uiterst rechts
- De aantrekkingskracht van haatzaaiers als Tommy Robinson
- De verleiding voor jonge mannen om in groep agressief te komen doen
- De emotionele kracht van een dramatisch incident zoals een moord gepleegd door een asielzoeker om een wijk in lichterlaaie te zetten
Dat impliceert immers dat de mensen die het meest geneigd zijn om zich te laten overtuigen door uiterst rechts, goed op de hoogte zijn van de nieuwe asielprocedure – goed genoeg om te zien dat die werkt zoals ze moet werken.
Het impliceert dat die mensen kennis hebben van het jaarlijkse aantal asielaanvragen – genoeg om te merken dat dat aantal daalt.
Uit onderzoek weten we echter dat kiezers van uiterst rechts het aantal asielzoekers systematisch overschatten en dat ze zich minder dan kiezers van andere partijen informeren over de werking van de overheid.
Dat komt onder meer doordat ze die overheid wantrouwen, net zoals ze de klassieke media wantrouwen.
Op basis daarvan zou ik dus verwachten dat, zelfs als het migratiepact doet wat het moet doen, de burgers aan wier wensen je daarmee wilt tegemoetkomen, dat simpelweg niet zullen weten – en het wellicht ook niet zouden geloven mocht iemand het hen vertellen.
Het enige waarop je dan nog kunt hopen, is dat ze in hun dagelijkse omgeving zullen merken dat het aantal mensen van kleur zichtbaar vermindert.
Maar dat is een demografische evolutie die zelfs het striktste migratiebeleid niet voor elkaar krijgt.
Tom Naegels is schrijver.
In ‘Op de kop’ maakt hij tweewekelijks de stand op van de stad en de wereld.
Lees ook
Klik op de hyperlink hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Standaard