Wikipedia staat onder druk door bedreigingen en door Elon Musk die de online-encyclopedie te woke vindt en Grokipedia lanceerde. Mede- oprichter Jimmy Wales vuurt terug. ‘Als Musk ons aanvalt, doneren mensen juist meer geld.’
Lulu Garcia-Navarro – De Morgen
31 oktober 2025
Leestijd: 16 min
Wikipedia werd in 2001 opgericht door Larry Sanger en Jimmy Wales, en is altijd een non-profitorganisatie gebleven, met een gedecentraliseerd systeem van bewerking door grotendeels anonieme vrijwilligers.
Er zijn regels voor hoe mensen zich op de site moeten gedragen (vriendelijk) en hoe wijzigingen worden aangebracht (transparant).
Dat heeft ertoe geleid dat sommigen Wikipedia ‘de laatste beste plek op het internet’ noemen.
Maar recent is de site een favoriet doelwit geworden van Elon Musk, Republikeinen in het Amerikaanse Congres en rechtse influencers, die allemaal beweren dat Wikipedia bevooroordeeld is.
Larry Sanger zegt nu hetzelfde.
In veel opzichten is deze spanning een microkosmos van bredere discussies die we voeren over consensus, beleefdheid, gedeelde realiteit, waarheid en feiten.
‘Als jij en je beleid in strijd zijn met de feiten, kan het erg ongemakkelijk zijn als mensen de feiten gewoon uitleggen’
Jimmy Wales heeft nu een boek geschreven, The Seven Rules of Trust.
Daarin probeert Wales de lessen van het succes van Wikipedia toe te passen op onze steeds meer gepolariseerde wereld, waarin het vertrouwen afneemt.
In dit gesprek praat Wales over wat Wikipedia volgens hem zo geweldig maakt, maar ook over de verschillende bedreigingen waarmee het te maken heeft en zijn hardnekkige overtuiging dat de meeste mensen te goeder trouw handelen.
Dit is een zeer precair moment voor vertrouwen, en uw nieuwe boek draait daar helemaal om. Hoe zou u ons huidige tekort aan vertrouwen omschrijven?
“Ik maak een onderscheid tussen wat er gaande is in de politiek, de journalistiek, de cultuuroorlogen en al dat soort zaken, en het dagelijkse leven.
“In het dagelijkse leven vertrouwen mensen elkaar nog steeds. Mensen denken over het algemeen dat de meeste mensen in wezen aardig zijn en dat we allemaal ons best doen.
“Maar de crisis die we in de politiek zien:
- vertrouwen in politici
- vertrouwen in de journalistiek
- vertrouwen in het bedrijfsleven
komt uit andere hoeken en is iets dat we kunnen oplossen.”
U hebt iets gecreëerd dat op het gebied van vertrouwen heel hoog scoort.
“Wikipedia is niet zo goed als ik zou willen. En dat is een van de redenen waarom mensen een zekere mate van vertrouwen in ons hebben, omdat we proberen echt transparant te zijn.
“Soms zie je bovenaan op een pagina de melding ‘De neutraliteit van deze pagina is betwist’ of ‘De volgende sectie citeert geen bronnen’.
“Mensen vinden dat prettig.
“Er zijn tegenwoordig niet veel plaatsen meer waar je te horen krijgt: ‘Hé, we zijn hier niet zo zeker van.’”
Wikipedia staat bekend als open source. Het is gedecentraliseerd en wordt in wezen beheerd door duizenden vrijwillige redacteuren. U beheert Wikipedia niet.
“Wikipedia beheert mij.” (lacht)
Hoe lossen die redacteuren meningsverschillen op als ze het niet eens zijn?
“Neem een controversieel onderwerp als abortus.
“We kunnen verslag doen van het geschil. Dus in plaats van te zeggen dat abortus een zonde is of dat abortus een mensenrecht is, kun je zeggen:
‘Het standpunt van de katholieke kerk is dit,
en critici hebben hierop als volgt gereageerd.’
“Ik denk dat dat is wat lezers echt willen. Ze willen niet slechts één kant van het verhaal horen. Ze willen begrijpen waar mensen over discussiëren. Ze willen beide kanten begrijpen.”
Elke pagina heeft een zogenoemde overlegpagina, waar je de geschiedenis van die discussies en geschillen kunt zien.
“Ja, precies. Vaak kun je op die pagina gaan kijken wat de discussie was, en kun je je mening geven en zeggen:
‘Oh, eigenlijk denk ik nog steeds dat je het mis hebt. Hier zijn nog wat bronnen, hier is nog wat meer informatie.’
“Misschien stel je een compromis voor. En mijn ervaring is dat veel behoorlijk ideologische mensen aan beide kanten dat eigenlijk prettiger vinden, omdat ze vertrouwen hebben in hun overtuigingen.
“Ik denk dat het de mensen zijn – je vindt er bijvoorbeeld veel op X – die niet zo veel vertrouwen hebben in hun eigen waarden en ideeën, die angst of paniek of woede voelen als iemand het niet met hen eens is, in plaats van te zeggen:
‘Huh, dat is anders dan wat ik denk. Laat me mijn standpunt uitleggen.’”
Een van de superkrachten van Wikipedia kan ook een kwetsbaarheid zijn. Menselijke redacteuren kunnen worden bedreigd, ook al worden ze geacht anoniem te zijn. Er zijn redacteuren geweest die zijn ontmaskerd, onder druk gezet door regeringen om informatie te manipuleren. Sommigen zijn hun thuisland moeten ontvluchten. Ik denk aan wat er is gebeurd in Rusland en India, waar de regeringen Wikipedia echt op de korrel hebben genomen. Zou u zeggen dat dit een groeiend probleem is?
“Ja, toch wel.
“Overal ter wereld zien we een toename van autoritaire neigingen tot censuur en controle van informatie, en heel vaak komen die in de vorm van een wolf in schaapskleren, omdat het allemaal draait om ‘het beschermen van de kinderen’ of wat dan ook. Maar tegelijkertijd zijn Wikipedianen erg veerkrachtig en moedig.
“In veel gevallen is er sprake van een echt gebrek aan begrip bij politici en leiders over hoe Wikipedia werkt.
“Veel mensen hebben de veronderstelling dat het op de een of andere manier wordt gecontroleerd door de Wikimedia Foundation, de liefdadigheidsinstelling die ik heb opgericht en de website beheert.
“Daarom denken ze dat het mogelijk is om druk op ons uit te oefenen. De gemeenschap heeft echte intellectuele onafhankelijkheid.
“Maar ja, ik maak me daar wel zorgen over. Iets wat zwaar op ons drukt, zijn vrijwilligers die zich in gevaarlijke omstandigheden bevinden, en het is van cruciaal belang dat zij veilig blijven.”
Ik wil iets opwerpen dat net in de VS is gebeurd. In augustus schreven James Comer en Nancy Mace, twee Republikeinse vertegenwoordigers van het House Committee on Oversight, een brief aan Wikimedia met het verzoek om documenten, communicatie en analyses over specifieke redacteuren en hun eventuele vooroordelen over de staat Israël. Wat was uw reactie daarop?
“We hebben gereageerd op de redelijke delen van dat verzoek. We hebben het gevoel dat er een diepgaand misverstand bestaat over hoe Wikipedia werkt.
“Uiteindelijk is het idee dat een vooroordeel een geschikt onderwerp is voor een Congres-onderzoek ronduit absurd. Ik ken de Wikipedianen. Het zijn een stel aardige nerds.”
De Heritage Foundation, de architect van Project 2025, heeft gezegd dat ze uw redacteuren willen doxen, vertrouwelijke informatie over hen willen publiceren. Hoe beschermt u mensen daartegen?
“Het is gênant voor de Heritage Foundation. Ik herinner me dat ze vroeger intellectueel respectabel waren.”
‘U moet leren wie de aanhangers van Charlie Kirk waren, waarom ze hem steunden en hoe hij anderen in de gordijnen joeg’
Maar het lijkt erop dat er een beweging aan de rechterkant is om Wikipedia aan te vallen, en ik vraag me af waarom u denkt dat dat gebeurt.
“Dat is moeilijk te zeggen. Voor een deel zou het oprechte bezorgdheid kunnen zijn.
“Elon Musk heeft bijvoorbeeld gezegd dat Wikipedia bevooroordeeld is vanwege de zeer strenge regels om alleen mainstreammedia te citeren, en de mainstreammedia zijn bevooroordeeld.
“Oké, dat is een interessante kritiek die iedereen, ook de media, eens goed zou moeten overwegen.
“Daarnaast zijn feiten op verschillende plaatsen in de wereld, niet alleen in de VS, bedreigend.
“En als jij en je beleid in strijd zijn met de feiten, kan het erg ongemakkelijk zijn als mensen de feiten gewoon uitleggen.
“Maar we gaan niet zeggen:
‘Goh, weet je, misschien is de wetenschap toch niet geldig. Misschien hebben coronavaccins wel de helft van de bevolking gedood.’
“Nee, dat is niet zo. Dat is belachelijk, en dat publiceren we ook niet. Ze zullen er maar moeten leren mee leven.”
Ik wil het even hebben over een recent voorbeeld van een controverse rond Wikipedia, namelijk na de moord op Charlie Kirk. Republikeins senator Mike Lee noemde Wikipedia ‘slecht’ omdat het Kirk als een extreemrechtse complotdenker beschreef. Die beschrijving is nu verdwenen. Linkse mensen zouden zeggen dat die beschrijving juist was. Rechtse mensen zouden zeggen dat die bevooroordeeld was. Hoe ziet u die spanning?
“Het juiste antwoord is dat je dat allemaal moet aanpakken.
“Het minst controversiële dat je over Charlie Kirk kunt zeggen, is dat hij controversieel was. Ik denk niet dat iemand dat zal betwisten.
“We kunnen zeggen: oké, dit is een figuur die voor veel mensen een grote held was en voor anderen de baarlijke duivel.
“Hij had bepaalde opvattingen, waarvan vele niet in overeenstemming zijn met bijvoorbeeld het gangbare wetenschappelijke denken, en waarvan vele juist wel in overeenstemming zijn met religieus denken.
“Dat zijn het soort dingen die we allemaal zullen beschrijven, als we ons werk goed doen, en ik denk dat we dat in dit geval hebben gedaan.
“Misschien weet u niets over Charlie Kirk en hoorde u alleen dat hij was vermoord.
“Wie was hij? Waar gaat dit allemaal over?
“Nou, dan moet u komen kijken. U moet leren wie zijn aanhangers waren, waarom ze hem steunden, wat zijn argumenten waren en hoe hij anderen in de gordijnen joeg.
“Dat hoort gewoon bij het leren over hoe de wereld in elkaar zit.”
Dus die woorden die er stonden – ‘extreemrechts’ en ‘complotdenker’ – waren volgens u de verkeerde woorden, en hadden de critici van Wikipedia gelijk?
“Dat hangt af van de specifieke kritiek.
“Als de kritiek is dat dit woord 17 minuten op deze pagina stond, moet u begrijpen hoe Wikipedia werkt.
“Het is een proces, het is een discours, het is een dialoog.
“Maar als hij door prominente mensen een complotdenker werd genoemd, maakt dat deel uit van zijn geschiedenis.
“Wikipedia hoeft hem niet per se zo te noemen, maar we moeten dat zeker allemaal documenteren.”
‘Al het rumoer in de wereld en al die mensen die tekeergaan, dat is niet de realiteit. Het echte werk is echte menselijke kennis, echte discussies’
U noemde Elon Musk, die Wikipedia heeft aangevallen. Hij noemt het Wokepedia. Hij probeert nu zijn eigen versie van Wikipedia te starten, genaamd Grokipedia. En hij zegt dat die ideologische vooringenomenheid zal verwijderen. Wat betekent dat voor het vertrouwen van mensen in uw platform, denkt u?
“Dat is heel moeilijk te zeggen. Veel mensen hebben extreem weinig vertrouwen in Elon Musk omdat hij voortdurend wilde dingen zegt. Als hij ons aanvalt, doneren mensen juist meer geld.
“Dat is niet mijn favoriete manier om geld in te zamelen, maar de waarheid is dat veel mensen heel negatief op dat gedrag reageren.
“Een van de dingen die ik in mijn boek schrijf, en die ik ook tegen Musk heb gezegd, is dat dat soort aanvallen contraproductief zijn, zelfs als je het eens bent met Musk.
“Als hij mensen er ten onrechte kan van overtuigen dat Wikipedia door ‘woke’ activisten is overgenomen, gebeuren er twee dingen.
“De vriendelijke en bedachtzame conservatieven – die we verwelkomen en van wie we er meer willen – zullen wegblijven.
“En aan de andere kant zal de gekke ‘woke’ activist zeggen: ‘Geweldig, ik heb mijn thuis gevonden. Ik kan hier komen en tirades schrijven tegen de dingen die ik haat in de wereld.’
“Die mensen willen we ook niet echt.”
U zei dat u hierover met Musk hebt gesproken. Wanneer hebt u dat gedaan en hoe verliep dat gesprek?
“We hebben in de loop van de jaren verschillende gesprekken gevoerd. Hij stuurt me soms een sms. Ik stuur hem soms een sms.
“Privé is hij veel respectvoller en rustiger. Maar dat is te verwachten. Hij heeft een groot publiek imago.”
Wanneer hoorde u hem voor het laatst?
“Dat is een goede vraag. Ik weet het niet. Ik denk de ochtend na de laatste verkiezingen. Hij stuurde me die ochtend een sms. Ik feliciteerde hem.”
Een ander debat ging over een armgebaar dat hij had gemaakt en dat op verschillende manieren werd geïnterpreteerd. Hij was boos over hoe het op Wikipedia werd gekarakteriseerd.
“Ik hoorde daarna van hem. In dat geval heb ik hem tegengesproken, omdat ik ging kijken wat Wikipedia zei. En dat was heel zakelijk.
“Er stond dat hij dit gebaar had gemaakt, dat het veel media-aandacht had gekregen, dat velen het als een nazigroet interpreteerden en dat hij dat ontkende.
“Ik snap niet hoe je boos kunt zijn over de manier waarop dat alles werd gepresenteerd.
“Als Wikipedia had gezegd: ‘Elon Musk is een nazi’, zou dat echt erg verkeerd zijn geweest.
“Maar schrijven: ‘Kijk, hij maakte dit gebaar en dat trok veel aandacht, en sommige mensen zeiden dat het op een nazigroet leek?’
“Dat is prima. Dat is wat Wikipedia móét doen.”
Denkt u dat Musk te goeder trouw handelt? U zegt dat hij privé aardig en hartelijk is, maar dat zijn publieke imago heel anders is.
“Ik denk dat het zinloos is om te proberen te achterhalen wat er in het hoofd van Musk omgaat, dus dat ga ik niet proberen.”
‘Ik stel mezelf graag voor als de persoon die tegen Musk zou zeggen: ‘Nee, bedankt voor het bod van 30 miljard dollar’, als ik de hele boel zou bezitten’
Ik probeer alleen maar te verwijzen naar iets wat u hebt gezegd, namelijk dat mensen, van mens tot mens, aardig en te goeder trouw zijn. U zei dat Musk een-op-een een aardige man is. Maar hij valt uw instelling aan en haalt mogelijk steun weg bij Wikipedia.
“Ik denk niet dat hij de macht heeft die hij denkt te hebben, of die veel mensen denken dat hij heeft, om Wikipedia schade toe te brengen.
“Wij zullen over honderd jaar nog steeds bestaan en hij niet.
“Zolang we Wikipedia blijven, zullen mensen van ons houden.
“Al het rumoer in de wereld en al die mensen die tekeergaan, dat is niet de realiteit. Het echte werk is echte menselijke kennis, echte discussies, echt worstelen met de moeilijke kwesties van onze tijd. Dat is eigenlijk super waardevol.
“Dus ik hoop dat Musk er nog eens naar kijkt en van gedacht verandert. Dat zou geweldig zijn. En in de tussentijd denk ik niet dat we ons er druk over moeten maken.”
Waarom denkt u dat het internet niet dezelfde weg is ingeslagen als Wikipedia – collegiaal, werken voor het algemeen belang, leuk, nerdy?
“Ik ben oud genoeg om te zijn opgegroeid met internet in het tijdperk van Usenet, een enorm virtueel prikbord – een beetje zoals Reddit vandaag, maar dan zonder controle en grotendeels niet te modereren.
“En het stond bekend als giftig. Ik denk dus dat sommige van deze dingen gewoon menselijke kwesties zijn. Maar nu leven we online, dus de impact is natuurlijk veel groter.”
U hebt er op een gegeven moment voor gekozen om van Wikipedia een non-profitorganisatie te maken en niet van het succes te profiteren. OpenAI begon als een opensourceproject voor het algemeen belang, een beetje zoals Wikipedia. Intussen is het een miljardenbedrijf. Wat denkt u van die verschuiving bij OpenAI, en meer in het algemeen, denkt u dat het geld echt iets heeft veranderd?
“Ik denk wel dat het op veel manieren een verschil heeft gemaakt.
“Er is niets mis met bedrijven die winst maken, maar zelfs als non-profitorganisatie moet je een bedrijfsmodel hebben, je moet bedenken hoe je de rekeningen zult betalen.
“Voor Wikipedia is dat niet zo erg. We hebben geen miljarden dollars nodig om te kunnen functioneren.
“De ontwikkeling van Wikipedia zou heel anders zijn als het bestuur uit investeerders zou bestaan die zich zorgen maken over winst.
“De meest succesvolle tweet die ik ooit heb geplaatst kwam nadat een journalist van de New York Post tegen Musk tweette:
‘Je zou Wikipedia gewoon moeten kopen’, toen hij aan het klagen was.
“Ik schreef gewoon: ‘Niet te koop.’
“Dat was erg populair, maar Wikipedia ís niet te koop.
“Ik zou mezelf graag voorstellen als de persoon die tegen Musk zou zeggen:
‘Nee, bedankt voor het bod van 30 miljard dollar’, als ik de hele boel zou bezitten.
“Maar zou ik dat ook echt doen?
“Dat zal niet gebeuren, want we zijn een liefdadigheidsinstelling en ik word niet betaald en het bestuur wordt niet betaald, en ik denk dat dat voor de onafhankelijkheid heel belangrijk is.
“We denken niet in die termen. We zijn daar niet eens in geïnteresseerd.”
Uw medeoprichter, Larry Sanger, gaf een interview aan Tucker Carlson dat aan de rechterzijde veel aandacht krijgt. In het verleden heeft hij Wikipedia ‘een van de effectiefste organen van establishmentpropaganda in de geschiedenis’ genoemd en hij is van mening dat Wikipedia progressief vooringenomen is. In dat interview en op zijn X-feed pleit hij voor wat hij hervormingen van de site noemt, waaronder ‘onthullen wie de leiders van Wikipedia zijn’ en ‘blacklists voor bronnen afschaffen’. Wat vindt u daarvan?
“Ik heb het niet gezien. Ik kan Tucker Carlson niet uitstaan.
“Ik kan dus niet ingaan op de details, maar het idee dat alles een even geldige bron is en dat het op de een of andere manier verkeerd is dat Wikipedia voorrang geeft aan de mainstream media en kwaliteitsdagbladen en -tijdschriften, is iets waar ik geen excuses voor kan maken.
“Een van mijn fundamentele overtuigingen is dat Wikipedia altijd moet openstaan voor kritiek en verandering.
“Dus als er kritiek komt dat Wikipedia op een bepaalde manier bevooroordeeld is en dat dit de tekortkomingen van het systeem zijn, moeten we dat serieus nemen.
“We moeten zeggen: ‘Oké, is er een manier om Wikipedia te verbeteren? Is onze mix van redacteuren goed?’
“Tegelijkertijd ontwerpen we alles voor de lange termijn, en de enige manier waarop we zo lang kunnen blijven bestaan, is niet door toe te geven aan de woedende menigte van het moment, maar door onze waarden en onze betrouwbaarheid te behouden.
“We blijven gewoon ons ding doen, en we zullen dat zo goed mogelijk doen.
“Ik weet niet wat we nog meer kunnen doen.”
© The New York Times
Overzicht
Lees alle berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen