Tom Hannes heeft het moeilijk om zen te blijven in het licht van al wat er gaande is. Gelukkig is je verzetten óók zen.
Tom Hannes – De Standaard
12 juni 2025
Leestijd: 5 min
Tom Hannes
Auteur en filosofisch onderzoeker
Technische Universiteit Eindhoven
Ik geef het toe. Af en toe bezwijk ik aan het vermoeden dat achter het beleid van onze politici een gitzwart, cynisch wereldbeeld schuilt.
Onlangs was er nog de ronkende uitspraak van minister-president Matthias Diependaele (N-VA) dat hij weigert om deel te nemen aan de race to the bottom.
Dat klinkt moedig. Resistent. Optimistisch. Activistisch zelfs. Tot je leest wat hij daarmee bedoelde.
- Zijn verzet tegen de race to the bottom was geen oproep om de steeds sneller slinkende biodiversiteit te redden.
- Het was geen ferme uitspraak dat, als we nog langer wachten, er niemand meer leeft in Gaza.
- Hij had het ook niet over de kloof tussen arm en rijk, die sinds twintig jaar weer groter wordt, waardoor steeds meer mensen in armoede belanden.
- Het ging hem niet over het wegkwijnen van openbaar vervoer die naam waardig.
- Het ging niet over hoe onze manier van werken en leven steeds meer mensen een burn-out oplevert.
Daar ging het hem allemaal niet over.
De race to the bottom waartegen hij moedig in opstand kwam, was het beknibbelen op de woonbonus voor parlementsleden.
Ze hadden immers onlangs nog 8 procent van hun loon afgestaan. Ze zitten nu op zo’n 20.000 euro per maand. Dat is diep genoeg gezakt, vindt Diependaele.
Dan moet een woonbonusje van amper duizend euro kunnen. Stop dus met zeuren en ga ergens anders de communist uithangen.
Thank God for the rich
Hoe kan die uitspraak van Diependaele niet steken bij de groeiende groep mensen voor wie dat woonbonusje ongeveer gelijkstaat met hun hele maandinkomen?
Hoe kan het niet steken als ook premier Bart De Wever (N-VA) bij elke vraag of opmerking over de besparingen kregelig opmerkt dat iedereen de begroting op orde wil, maar niemand ervoor wil betalen?
Vooral omdat in die broodnodige besparingen de rijksten telkens weer gespaard worden.
Margaret Thatchers schietgebedje “Thank God for the rich” is in Vlaanderen de opvolger van het weesgegroetje geworden.
Conservatisme heeft dan toch niet zoveel te maken met conserveren.
Dat devote geloof in de goedertierenheid en de almacht van de rijksten gaat gepaard met het al even naarstig gepraktiseerde misprijzen voor wie er niet zo warmpjes inzit.
Denk aan de race to the bottom in de werken van barmhartigheid, zoals werklozen ondersteunen. Vooral vijftigers blijken de pineut te zijn. Het vonnis ligt vooraf vast: niet actief genoeg.
Lui. Zwak. Schrappen, dus.
Weg ook met het onderzoek waaruit blijkt dat het vaak om mensen gaat die keihard gewerkt hebben, maar onder tonnen zorgen bedolven zijn geraakt.
Op de sukkel zijn is voor sukkels.
- Je had maar geen pech moeten hebben.
- Je had het allemaal maar moeten aankunnen.
- Je had maar geen vijftiger moeten worden.
Alsof op het politieke morele kompas in sierlijke letters staat gegraveerd “Get rich or get lost”.
Leuk voor wie een flink loon bijeengeraapt heeft. Of dat gelukt is door hard te werken, omdat mama en papa rijk waren, omdat je een bullshitjob hebt volgehouden, omdat je partijkas goed gespijsd is, of omdat je je eigen bonussen hebt weten te redden, dat maakt niet uit.
Rijk is rijk is goed gedaan. Arm is arm is eigen schuld.
Blijven ademen
In mijn donkerste momenten vraag ik me af hoelang het nog duurt voor een tsunami van zelfmoorden de oudere bevolking overspoelt.
- Omdat ze steeds meer móéten doen en steeds minder de kans krijgen om iets te kúnnen doen.
- Omdat het weerbare geloof van een jonge mens niet meer op te brengen is.
- Omdat we liever een avondje liggen te netflixen dan bij elkaar te komen om te zien hoe we ons kunnen verzetten tegen de gang van zaken.
Als ik in die stemming verkeer, is er altijd wel iemand die me zegt: “Blijven ademen, zen blijven.”
Dat weet ik. Ik heb dertig jaar tussen de zenboeddhisten doorgebracht. Ik mediteer ook bijna dagelijks – diep concentreren op de ademhaling om even helemaal weg te zijn van alle zorgen.
Heerlijk. Helend ook. Ik zou niet meer zonder willen.
Maar dat is maar één vorm van zen zijn.
Een tweede vorm vraagt dat we ons bekwamen in het durven kijken naar wat er zich afspeelt, hoe erg het ook is. Om niet te bezwijken aan de verleiding om ons in te kapselen in ons afleidingsparadijsje, tot het onze beurt is om geschrapt te worden.
Een derde vorm van zen zijn is geëngageerd, activistisch zelfs.
Dat kan verrassen. Want activisme is lastig, kritisch, met de voeten in de modder, met kans op vergissingen.
Er moet kennis verzameld worden en om de haverklap moeten meningen en strategieën bijgesteld worden. Lastige dingen, allemaal.
Zonder die aspecten is zen zijn niet zo anders dan netflixen en denken dat je het anders aanpakt.
Engagement is ook geen garantie op succes. Maar je doet wel iets. Wat het ook is. En dat doet goed.
En je leert anderen kennen die gelijkaardige zorgen hebben. Wie ze ook zijn. En dat doet ook goed.
Het kan een begin van een verandering zijn. Het is zelfs de enige mogelijkheid tot verandering.
Het enige begin tegen de race to the bottom.
Omschrijving
Er trekt een gigantische klimaatverschuiving over onze Aarde, maar toch reageren we traag en ontoereikend op de vele alarmerende berichten van wetenschappers.
Hoe komt dat?
Tom Hannes toont hoe we verlamd worden door stokoude, achterhaalde filosofische ideeën. Ideeën die zingeving ergens anders zoeken dan hier, in het dunne, levensvatbare laagje rond de Aarde.
Gewapend met zijn oude liefde,
het zenboeddhisme, en een handvol klassieke en moderne schilderijen, biedt hij een alternatieve zingeving aan.
Een die ons oproept tot actie en die begint met de evidentie zelve:
‘U bevindt zich hier’.
Lees ook
Bron: De Standaard