Alicja Gescinska
16 juni 2025
Leestijd: 4 min
Gewaardeerde PEN-sympathisant,
We mogen het gerust uniek en historisch noemen in de geschiedenis van PEN, en in de geschiedenis van de Belgische letteren.
Samen met onze collega’s van PEN Belgique francophone hebben we een open brief opgesteld om de federale regering aan te sporen meer inspanningen te leveren om de humanitaire crisis in Gaza te beëindigen.
Onze brief werd in enkele dagen tijd door meer dan vijfhonderd (!) schrijvers, journalisten, academici en literaire makers ondertekend. Zo sturen we samen een bijzonder krachtig signaal naar onze regering en naar de buitenwereld.
Want onze brief is allerminst onopgemerkt gebleven. Hij werd zowel in De Morgen als in Le Soir gepubliceerd, en ook op Al Jazeera was er uitgebreide aandacht voor.
Wanneer honderden schrijvers verenigd hun stem doen gelden, weerklinkt dat luid in de wereld.
Helaas weten we dat aan oorlog en bloedvergieten niet vanzelf een einde komt;
alle goede bedoelingen ten spijt.
Toch blijft het van het grootste belang om onze verontwaardiging te uiten over de wantoestanden in de wereld.
Ik schreef vorige week een column voor het blad Tertio over de betekenis van verontwaardiging en over de mensonterende ellende in Gaza, en deel graag met jullie een fragment.
Verontwaardiging
It’s a bit late.
In het indringende oeuvre van Martha Gellhorn is geen zin zo confronterend. Gellhorn was romancier en een van de belangrijkste oorlogsjournalisten van de vorige eeuw.
Ze bracht verslag uit van talloze conflicten:
de Spaanse Burgeroorlog, de Tweede Wereldoorlog (waar ze tussen de soldaten de landing in Normandië meemaakte), de Vietnamoorlog, de Zesdaagse oorlog,
noem maar op.
Haar verslagen, waarin ze veelal focust op het leven van gewone mensen in oorlogstijd, zijn tot op vandaag openbarende lectuur.
De kracht van Gellhorns schrijven zit in haar ingehouden en tegelijk onverbloemde verontwaardiging. Het kwaad in de wereld verdraagt geen getalm of getwijfel.
Het onrecht in de wereld moet ons tot in onze diepste vezels met verontwaardiging vullen.
Helaas leert de geschiedenis ons dit: de mens wordt in regel te laat wakker uit zijn morele sluimertoestand.
Op 7 mei 1945, de dag waarop de Duitsers zich overgaven, was Gellhorn in Dachau. Ze was totaal onvoorbereid op de horror die ze er aantrof. Ze omschreef het als
‘de perfecte cirkel van de hel’.
Het eerste wat ze zag was een trein des doods die opzij stond, nog buiten het kamp.
Duitse burgers, met zakdoek voor de mond, maakten op bevel van Amerikaanse soldaten de treinwagons leeg. De lijken werden opgestapeld; af en toe bleek iemand het transport overleefd te hebben.
Daarna liep ze door de poorten van het kamp.
Daar zag ze ‘ademende skeletten’, hysterische vrouwen die zich aan haar vastklampten.
Ze zag de foltercellen, het crematorium waar nog halfverbrande lijken lagen, de Nacht und Nebel-isoleercellen.
Ze ging naar de ziekenboeg, waar ze praatte met enkele Poolse dokters die gedwongen waren om de Duitse artsen te assisteren bij hun medische gruwelexperimenten.
Toen liep een lang skelet binnen.
Een van de enkele overlevenden die uit de wagons van de dodentrein waren gehaald.
Hij was jong en zei in het Pools dat de oorlog voorbij was.
‘Brawo’, applaudisseerde een van de Poolse dokters cynisch.
Gellhorn antwoordde dat het einde van de oorlog toch iets meer verdiende dan zo’n lauw ‘Brawo’.
Het antwoord dat ze te horen kreeg, was:
It’s a bit late.
Die woorden zijn altijd door Gellhorns hoofd blijven spoken. Ook zij had het gevoel dat ze te laat wakker was geworden voor het nazistische kwaad.
Al in 1933 had ze van Dachau gehoord,
van politieke gevangenen die gefolterd werden. Maar ze had de omvang van het kwaad onderschat. Dat heeft ze zichzelf nooit vergeven.
Wanneer Europa vandaag voorzichtig overweegt om sancties uit te spreken tegen Israël, vanwege zijn inhumane oorlogsvoering, wanneer onze regering na eindeloos debatteren een voorzichtig standpunt formuleert, wanneer al duizenden vrouwen en kinderen gedood zijn, en duizenden vrouwen en kinderen op de rand van de hongerdood staan, dan denk ik ook aan die woorden.
It’s a bit late.
Daarom is het zo belangrijk om niet te talmen, om onze verontwaardiging nu te uiten, om ons nu te blijven inzetten met PEN voor een wereld met meer vrijheid, verbinding en vrede.
In de moraal is later altijd te laat.
Vandaar dat mijn dankbaarheid groot is aan iedereen die onze open brief ondertekend heeft, en aan iedereen die onze werking steunt.
Met strijdbare groet,
Alicja
Lees ook
Klik op de hyperlink
en lees meer berichten van