De Amerikaan stevent af op een autocratie, blijkt uit het nieuwe Democracy Report van het V‑Dem‑instituut. ‘De snelheid van democratische achteruitgang in de Verenigde Staten is werkelijk ongezien.’
Ruben Vanderschueren – De Morgen
15 maart 2026
Leestijd: 3 min
V‑Dem, voluit Varieties of Democracy, is een internationaal onderzoeksproject dat de vinger aan de pols houdt van de wereldwijde democratie.
Het wordt geleid vanuit de Universiteit van Göteborg in Zweden en brengt jaarlijks zijn Democracy Report uit.
Vrije val
“Het meest verrassende resultaat is de omvang en snelheid van de democratische achteruitgang in de Verenigde Staten”, stelt dr. Marina Nord, onderzoeker bij het instituut.
Sinds Donald J. Trump opnieuw de scepter zwaait in het Witte Huis, neemt de democratiescore van het land een duik.
Volgens V‑Dem staat de Amerikaanse democratie vandaag op het niveau van 1965.
Dat is een symbolisch jaar, met onder meer:
- De Civil Rights Movement
- De burgerrechtenbeweging tegen rassensegregatie
- De Voting Rights Act die raciale discriminatie bij verkiezingen verbood
Tegenmacht onmachtig
In de afgelopen 25 jaar waren er slechts zes gevallen van een grotere en snellere democratische achteruitgang.
Vijf daarvan waren militaire staatsgrepen, en één was een zelfcoup, zoals in Tunesië.
Bij zo’n zelfcoup schakelt een democratisch verkozen leider na zijn machtsovername de democratische tegenmacht uit.
Hitler slaagde er bijvoorbeeld in om de Duitse democratie in 53 dagen te ontmantelen.
“Alleen zulke uitzonderlijke gebeurtenissen leidden tot een snellere democratische terugval dan wat we nu in de Verenigde Staten zien.”
Volgens het rapport komt dat onder meer door een verzwakking van de checks-and-balances: de onderlinge controle tussen de staatsmachten.
De mate waarin het Congres de president kan controleren is vorig jaar met meer dan een derde gedaald, het laagste niveau in meer dan honderd jaar.
“Dat is precies het mechanisme dat moet voorkomen dat een staat afglijdt naar tirannie”, benadrukt Nord.
De volgende test komt er snel aan: in november vinden de midterm‑verkiezingen plaats.
Als die niet vrij en eerlijk verlopen, bijvoorbeeld door intimidatie van kiezers of manipulatie van het proces, spreken onderzoekers van een democratische ineenstorting.
De Verenigde Staten kunnen dan als een electorale autocratie worden geclassificeerd.
Tektonische verschuivingen
In 2026, meldt het rapport, staat de wereldwijde democratie op het peil van de jaren zeventig.
De democratie staat al een aantal jaren onder druk, luidt het: slechts een kwart van de wereldbevolking leeft in een democratisch land.
Tien jaar geleden was dat nog meer dan de helft.
De rest van de wereld, goed voor zes miljard mensen, leeft daarentegen onder een vorm van autocratie: dat is een politiek systeem waarin de macht bij één leider of een kleine groep ligt.
Oppositie, pers en burgers krijgen er weinig tot geen ruimte om kritiek te uiten.
“Wat we vandaag zien, is mogelijk het uiteenvallen van het democratische tijdperk”, meent Nord.
“Wij proberen geen voorspellingen te doen, maar we maken momenteel tektonische verschuivingen mee.”
Het zijn vooral grote landen met een sterke economie en politieke invloed die vandaag autocratiseren.
“Dat zijn precies de landen die de toekomst van de wereldorde zullen bepalen.”
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen