Extreme ideeën zijn in een verbluffend tempo normaal geworden en de media spelen een cruciale rol in dat proces, schrijft Bieke Purnelle. Voor journalisten is het de vraag: hoe kan ik mijn principes en mijn functie combineren zonder aan een van die twee te verzaken?
Bieke Purnelle – De Standaard
2 april 2026
Leestijd: 5 min
Afgelopen week las ik een treffend stuk van NRC-journalist Lamyae Aharouay, die afscheid neemt van de politieke verslaggeving.
Ze is op, ze is er klaar mee. Tijd om te gaan.
Niet omdat ze zin heeft in wat anders, maar omdat de gestage opmars van extreemrechts haar de daver op het lijf jaagt:
“Hoe heerlijk moet het zijn om níet alle verschuivinkjes van dichtbij te aanschouwen, om níet de hele tijd te hoeven piekeren over wat in razend tempo normaal aan het worden is, over waar dat toe zou kunnen leiden.”
Ik herkende het deels.
De uitputting die je overvalt:
- Bij het lezen van de zoveelste abstracte analyse van de opgang van extreemrechts
- Bij het zoveelste filosofische debat over de vrijheid van meningsuiting
- Bij de zoveelste enerzijds-anderzijds terwijl fundamentele rechten bedreigd worden, alsof mensenrechten ook maar gewoon een mening zijn en hoe moeilijk het is om je daarin overeind te houden, jezelf te blijven te midden van al die verbijsterende aardverschuivingen
Wat is mijn rol?
Hoe kan ik mijn principes en mijn functie combineren zonder te verzaken aan een van die twee?
Het is een vraag die veel mensen bezighoudt. Het vraagt om schipperen, doet soms wankelen en lukt niet zonder nu en dan iets bitters door te slikken.
Voor wie in de vuurlinie ligt, zijn dat soort existentiële vragen nog pertinenter. Want wat loop je daar te doen, hoe kan je deel blijven uitmaken van een systeem dat jou veracht en opoffert?
Extreme ideeën zijn in een verbluffend tempo normaal geworden. Ideeën en wetgeving die haaks staan op fundamentele mensenrechten veroorzaken amper nog een rimpeling.
Solidariteit met wie geviseerd wordt, is zeldzaam en vaak halfslachtig.
Normalisering is een gif dat langzaam in onze aders druppelt en waarvan we pas achteraf kunnen vaststellen hoe ziek het ons maakt.
Politiek en media spelen een cruciale rol in dat proces. Zij rekken het kader op, verleggen de grenzen van wat we normaal en aanvaardbaar vinden, soms bewust, soms onbewust, maar nooit zonder gevolgen. Taal en discours staan centraal in die normalisering.
Eind februari schorste het Grondwettelijk Hof de wettelijke basis voor de weigering om opvang te verlenen aan mensen die eerder bescherming kregen in een andere Europese lidstaat.
Minister Van Bossuyt kondigde aan dat ze haar beleid gewoon verderzet. De kwestie werd geanalyseerd en besproken op basis van juridische argumenten.
Maar ten gronde gaat het over iets veel groters wat iedereen aanbelangt: de pijler van de democratische rechtsstaat.
Hoe kunnen we die rechtsstaat verdedigen als ministers die zelf steen voor steen afbreken?
En ligt er eigenlijk nog iemand wakker van?
© Sebastian Steveniers
Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens waarschuwde deze week in een nieuw rapport dat de rechtsstaat in België ernstig in gevaar is.
- Dwangsommen worden niet betaald
- Wetgeving wordt genegeerd
- Opvangplaatsen worden doelbewust schaars gehouden
- Lokale overheden hebben te veel beslissingsmacht
Meer dan 10.000 rechterlijke beslissingen verplichten de Belgische staat om verzoekers van internationale bescherming opvang te bieden zoals de wet voorschrijft.
De overheid legt die regels en besluiten zonder meer naast zich neer.
Een kwestie waarover rechters zich beklaagden in een open brief naar aanleiding van de verklaringen van minister Van Bossuyt, die openlijk stelde een resem rechterlijke beslissingen niet te zullen naleven.
Het past in een tendens waarvoor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens drie jaar geleden al waarschuwde, want elders gaat het niet veel beter.
Het aantal Europese landen dat ondermaats tot abominabel scoort op het vak mensenrechten is alarmerend.
Radicale ideeën zijn naar het centrum gerold en niemand die weet hoe we ze daar wegkrijgen.
Hoe media omgaan met deze realiteit is een belangrijke vraag.
- Hoe hierover te berichten?
- Is het traditionele en weinig verheffende enerzijds-anderzijdsverhaal passend en actueel?
- Is het zinvol en nuttig om ‘neutraal’ te blijven wanneer het over mensenrechten gaat?
- Beseffen we voldoende welke prijs sommige mensen daarvoor betalen?
Het dominante perspectief van de bezorgde autochtone burger heeft een migratieobsessie gecreëerd, waarbij migratie alleen nog maar in een negatief licht kan worden gezien, met een rigide migratiebeleid als resultaat.
Wetten en regels negeren, heet dan gewoon ‘een kwestie van gezond verstand’.
Niemand lijkt het verband te leggen tussen:
- Wat politici zeggen en doen
- Hoe media daarover berichten
- Hoe burgers daar vervolgens naar handelen
We hoeven nochtans niet ver te zoeken om te weten waar dat alles toe kan leiden.
Bij onze noorderburen ontaarden anti-immigratiebetogingen in geweld. Hitlergroeten en racistische retoriek worden oogluikend getolereerd.
De aandacht voor het onveiligheidsgevoel van de burger is omgekeerd evenredig met die voor het toenemende onveiligheidsgevoel van migranten, mensen van kleur, mensen met migratieroots.
In haar essay verwijst Lamyae Aharouay naar Berlin Diary van de Amerikaanse correspondent in Nazi-Duitsland William Shirer.
Hij beschrijft hoe de nazi’s haat en racisme sluipenderwijs wisten om te zetten in beleid,
en hoe iedereen, inclusief hijzelf, langzaam gewend raakte aan die evolutie.
Toen hij besefte waarin die zou eindigen, was het te laat.
Telkens als iemand stelt dat reactionaire politici de meest dominante stem van de afgelopen kwarteeuw zijn, denk ik aan zulke dingen.
En neen, onze wereld wordt niet exclusief bepaald door mensen met een rigide fixatie op hun eigen identiteit.
Europees Parlement kiest
voor harde uitwijzingen
Ook families met kinderen mogen opgesloten worden
Bieke Purnelle is freelanceschrijver en directeur van Rosa, kenniscentrum
voor gender en feminisme.
Lees ook
Klik op de hyperlink
en ontdek meer berichten
Bron: De Standaard