In Trumps tweede termijn is het duidelijk dat de herziening van de waarheid staand beleid is van een slagvaardig regime, schrijft Ilja Leonard Pfeijffer. En hij ziet hoe Europa de grootste moeite heeft om daarmee om te gaan.
Ilja Leonard Pfeijffer – De Morgen
9 augustus 2025
Leestijd: 9 min
Stella had koorts. Daarvan was zijzelf althans overtuigd. Liefdevol, zoals ik soms kan zijn, legde ik een hand op haar voorhoofd, haar neus, haar wangen, en ik kon haar geruststellen. Naar mijn waarneming had zij niet eens verhoging.
Maar zij vertrouwde haar eigen zekerheid meer dan mijn handen en stuurde mij naar de apotheek om een koortsthermometer te kopen. Ik voldeed aan haar verzoek, uiteraard voldeed ik aan haar verzoek.
Toen ik weer thuis was, namen we volgens alle regels der kunst haar koorts op. De thermometer gaf de normale, gezonde lichaamstemperatuur aan. Volgens haar betrof het een meetfout.
Ik sloeg de thermometer af en herhaalde de meting. Wederom werd er geen koorts of verhoging aangetoond. Een derde poging leidde tot hetzelfde resultaat.
“Zie je wel”, zei ik. “Je hoeft je geen zorgen te maken.”
Stella concludeerde echter dat de thermometer defect was. Zij stuurde mij terug naar de apotheek om een nieuwe te halen.
Ik voldeed aan haar verzoek, uiteraard voldeed ik aan haar verzoek.
Ook de nieuwe thermometer weigerde bij herhaalde metingen een verhoogde lichaamstemperatuur aan te geven.
Op het gevaar af dat ik mijzelf als inschikkelijker en zorgzamer afschilder dan goed zou zijn voor mijn reputatie, geef ik toe dat ik op haar aandringen in een andere apotheek een derde thermometer heb aangeschaft, die identieke meetresultaten opleverde.
De conclusie die zij uit deze exercitie heeft getrokken, is dat zij tot op de dag van vandaag ervan is overtuigd dat zij op die dag koorts had en dat wij drie defecte koortsthermometers in huis hebben.
Omdat dit haar conclusie is, is dit in ons huishouden de officiële versie van de waarheid.
Bitter medicijn
De gedachtesprong van Stella naar Donald Trump, de 47ste en huidige president van de Verenigde Staten, is groter dan de afstand tussen de morgenster en de prins van de uiterste duisternis, maar ik volg het voorbeeld van Lucretius, die uitlegt dat hij in welluidende verzen schrijft, verfraaid met charmante metaforen, omdat hij de strategie volgt van de arts die de rand van de beker met honing insmeert om de patiënt te verleiden het bittere medicijn te drinken.
Hoewel Trump zichzelf in alle opzichten als “een uiterst stabiel genie” beschouwt en als de meest vooraanstaande deskundige op alle beleidsterreinen – ‘People don’t explain to me, I explain to them!’, schreef hij onlangs met een uitroepteken op de sociale media –, laat hij zich als zelfverklaard succesvol zakenman het meest van alles op zijn briljante economische inzichten voorstaan.
Afgelopen vrijdag 1 augustus publiceerde het gerenommeerde Bureau of Labor Statistics de werkgelegenheidscijfers over de voorafgaande maand, die een groei lieten zien die significant onder het gemiddelde van de afgelopen jaren lag.
Bovendien werden de werkgelegenheidscijfers voor mei en juni naar beneden bijgesteld.
Trumps reactie op deze objectieve indicaties voor zijn falende economische beleid was dat hij Erika McEntarfer, de directrice van het statistische bureau, op staande voet ontsloeg.
‘Leugenaar’
“Hij beval het betrouwbare en onafhankelijke overheidsinstituut om net zo’n grote leugenaar te worden als hij zelf is”, schreef Thomas Friedman in een vlammend artikel in The New York Times van 4 augustus.
Hij beschouwt deze aanslag op de waarheid als het gevaarlijkste dat deze president tot nu toe heeft ondernomen, en het op één na gevaarlijkste is volgens hem wat er daarna gebeurde, namelijk dat alle vooraanstaande medewerkers van Trump – ‘mensen die het in hun privézaken nooit en te nimmer in hun hoofd zouden halen om een ondergeschikte te ontslaan die hun tegenvallende financiële data levert’ – uit lafheid de rijen sloten en Trump in zijn besluit steunden.
Trumps minister van Werkgelegenheid, Lori Chavez-DeRemer, was op vrijdagochtend naar Bloomberg TV gegaan om te verklaren dat de werkgelegenheidscijfers, los van mogelijke interpretaties met betrekking tot het gemiddelde, een toename van het aantal banen lieten zien die positief te duiden was en dat dat de belangrijkste conclusie was.
Maar toen zij enkele uren later het nieuws over het ontslag van de directrice te horen kreeg, schreef zij op X dat zij het helemaal eens was met de beslissing van de president, omdat de werkgelegenheidscijfers te allen tijde eerlijk en accuraat dienen te zijn en niet voor politieke doeleinden gemanipuleerd mogen worden.
Dus de statistieken die ’s ochtends ‘positief’ waren, waren ’s middags vervalst.
Sharpiegate
De affaire doet mij aan Sharpiegate denken. Ik heb eerder uitgebreider over dit ongelooflijke verhaal geschreven, dat zich afspeelt tijdens Trumps eerste termijn, maar het is nuttig om het hier in herinnering te roepen.
In de nadagen van augustus 2019 ontwikkelde zich een tropische storm van grote omvang boven de Atlantische Oceaan, die Dorian werd genoemd.
Hij zette koers naar het Caraïbische gebied en de zuidoostkust van de Verenigde Staten. Terwijl meteorologen het precieze traject van de orkaan voorspelden, werden er rampscenario’s in het werk gesteld.
Op 1 september 2019 begon Trump zich publiekelijk te bemoeien met de voorbereidingen op Dorians landval.
Hij twitterde dat hij het waarschijnlijk achtte dat een aantal Amerikaanse staten, waaronder Alabama, harder zouden worden getroffen dan tot dan toe werd verwacht.
Die waarschuwing wekte verbazing, want geen enkele meteoroloog, inclusief het gezaghebbende National Hurricane Center, had voor Dorian een koers voorspeld die ook maar in de buurt van Alabama kwam.
Ze waren het er allemaal over eens dat de storm langs de Atlantische kust noordwaarts zou trekken, op een geruime afstand van de staat die door Trump was genoemd.
Niet veel later kwam de National Weather Service in Birmingham, Alabama, naar buiten met de officiële verklaring dat er geen reële kans bestond dat Dorian Alabama zou aandoen.
Trump had zich vergist.
Maar omdat hij in zijn eigen ogen “een uiterst stabiel genie” is, was dat voor hem een onmogelijkheid.
Op 2 september beschuldigde hij journalisten die zijn voorspelling in twijfel trokken van het verspreiden van nepnieuws.
Op 4 september organiseerde hij een officieel persmoment in de Oval Office van het Witte Huis met als doel aan te tonen dat hij gelijk had gehad.
Hij liet de officiële kaart zien van het voorspelde traject van Dorian die op 29 augustus was vervaardigd door het National Hurricane Center.
Dat traject ging ruim aan Alabama voorbij. Maar de kaart was met een viltstift gecorrigeerd en met de aldus met de hand aangepaste baan van de storm lag Alabama in het risicogebied.
Het werd al snel ontdekt dat het ging om een viltstift van het merk Sharpie, die in de kantoorboekhandel voor 3,91 euro te koop is.
Precies zo’n Sharpie-viltstift lag op het bureau van Trump in de Oval Office toen hij de gecorrigeerde kaart aan de wereld toonde.
De hashtag ‘Sharpiegate’ werd trending op Twitter.
De storm Dorian was inmiddels al noordwaarts weggetrokken, precies zoals de specialisten hadden voorspeld. Alabama was gespaard gebleven.
Maar nog steeds weigerde president Trump zich neer te leggen bij de conclusie dat hij een vergissing had begaan.
Politieke druk
Hoewel het Witte Huis op 5 september officieel toegaf dat de aanpassingen aan de weerkaart inderdaad waren gedaan met behulp van de Sharpie-viltstift die tijdens de presentatie op het presidentiële bureau had gelegen, herhaalde Trump zijn claim dat hij al die tijd gelijk had gehad.
De National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) vaardigde tot twee keer toe een expliciet verbod uit aan medewerkers van de National Weather Service om zich publiekelijk over het traject van Dorian te uiten en om de president tegen te spreken.
Op 1 september had deze zelfde NOAA nog verklaard dat Alabama geen risico liep, maar op 6 september publiceerde zij een verklaring waarin zij haar eigen verklaring van vijf dagen eerder weersprak.
Op 9 september kwam aan het licht dat deze opmerkelijke verandering van mening tot stand was gekomen onder de persoonlijke druk van de minister van Handel.
Hij had de directeur van de NOAA gebeld met de opdracht om de eerdere verklaring te herzien en Trump gelijk te geven.
De directeur weigerde aanvankelijk, maar toen de minister dreigde om hem en zijn wetenschappelijke staf op staande voet te ontslaan, ging hij overstag.
De storm was inmiddels al aan de oostkust van Canada voorbijgetrokken.
Narcistische geest
Zes jaar geleden kon Trumps krampachtige en vervormde verhouding tot de waarheid met enige goede wil nog worden geïnterpreteerd als een even lachwekkend als verontrustend symptoom van een narcistische geest.
Thans, aan het prille begin van Trumps tweede termijn, is het duidelijk dat de herziening van de waarheid staand beleid is van een slagvaardig regime.
Europa heeft de grootste moeite om hiermee om te gaan, hetgeen bijvoorbeeld blijkt uit de besprekingen over de Amerikaanse importheffingen die onlangs hebben plaatsgevonden.
Hoewel deze gebaseerd zijn op de misvatting dat een handelstekort problematisch zou zijn en op het waanidee dat zij de Amerikaanse economie ten goede zouden komen, dat geheel voorbijgaat aan het feit dat Amerikaanse consumenten ze uiteindelijk betalen, en hoewel zij derhalve alleen in de parallelle werkelijkheid van Trump rechtvaardiging vinden, achtte de Europese Unie zich ten onrechte gedwongen om zich te verlagen tot serieuze onderhandelingen over deze waanzin.
In plaats van te reageren vanuit de kracht van Europa, genadeloos terug te slaan met tegenheffingen die pijn doen en Trump zijn eigen economie kapot te laten maken, vernederde Von der Leyen zich door in het land van de brexit op het privéterrein van Trumps golfclub voor bizarre eisen te buigen en een nadelig akkoord te sluiten.
Het idee dat de rust op de internationale markt hiermee in ieder geval gewaarborgd was, was gebaseerd op de misvatting dat een akkoord voor Trump een overeenkomst is die moet worden nagekomen.
Die illusie werd wreed verstoord doordat Trump het akkoord binnen een week ter discussie stelde.
Wie om strategische redenen leugens accepteert, verliest de feiten als wapen.
In de wereld die de leugenaar schept, wint de leugenaar iedere veldslag.
De enige remedie tegen alternatieve waarheden is de waarheid.
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind andere berichten van
Bron: De Morgen