Omar El Akkad schreef wellicht het invloedrijkste boek over Gaza van het jaar. One day, everyone will have always been against this is een pijnlijk, maar sterk relaas over wat de auteur de morele zelfvernietiging van het hypocriete liberale Westen noemt.
“Ik geloof niet dat er westerse politici zijn die de massamoord echt willen stoppen.”
Koen Vidal – De Standaard
4 september 2025
Leestijd: 15 minuten
“Rouwen om een familielid of boos worden, het lukt me niet meer”
Omar El Akkad
“Op een dag, wanneer het veilig is,
wanneer iets bij zijn naam noemen geen persoonlijk nadeel kan opleveren, wanneer het te laat is om iemand verantwoordelijk te houden, zal iedereen hier altijd tegen zijn geweest.”
Op 25 oktober 2023 stuurde de Egyptisch-Canadese schrijver Omar El Akkad die tweet de wereld in, met daarbij een video van een platgebombardeerde wijk in Gaza.
De gelauwerde schrijver van een roman over een nieuwe Amerikaanse burgeroorlog – American war – en een boek over migratie – What strange paradise – was wel wat aandacht gewend, maar de reacties op die tweet waren overweldigend.
El Akkad raakte duidelijk een gevoelige snaar.
En zo begon ook een stormachtig schrijfproces dat een jaar later zou leiden tot het boek One day, everyone will have always been against this.
Daarin staan enkele verbale bliksemschichten over het morele failliet van het Westen, die bij veel lezers hard aankwamen, maar wel op massale instemming konden rekenen.
Het boek werd een internationale bestseller.
El Akkad, die nu in de Amerikaanse staat Oregon woont, wilde het relaas brengen van de morele zelfvernietiging van de liberale wereld.
“Dit is een verslag van een breuk, een afscheid van het idee dat de beleefde, westerse liberaal ooit ergens voor stond.
“Wat er vandaag in Gaza gebeurt, zal worden herinnerd als de periode waarin miljoenen mensen naar het Westen keken, naar de op regels gebaseerde orde, de kern van het moderne liberalisme en het kapitalistische systeem dat het dient, en zeiden:
‘Hiermee wil ik niets te maken hebben.’”
Meisje op rolschaatsen
Het boek begint met een scène waarin El Akkad zijn laptop haastig dichtklapt op het moment dat zijn dochter naar hem toe komt.
Hij wil haar de beelden besparen van een meisje in Gaza dat om hulp smeekt alvorens ze door een Israëlische sniper wordt vermoord.
Bijna twee jaar later is het geweld in Gaza nog steeds extreem, de livestream aan gruwel video’s houdt niet op.
Onlangs waren er nog de beelden van de dubbele aanval op het Nasserziekenhuis in Khan Younis waarbij meer dan twintig mensen om het leven kwamen, onder wie vijf journalisten en veel dokters en verplegers.
Een hospitaal, burgers, journalisten, verplegers, twee raketten die kort op elkaar op dezelfde plaats inslaan: kwaadaardiger kan haast niet, zegt ook El Akkad.
De schrijver probeert te vatten wat zo’n langdurige stroom van horrorbeelden doet met zijn brein, en met dat van veel andere mensen.
“Twee dagen geleden is de oom van mijn moeder gestorven. Hij was zo’n beetje de patriarch van onze familie: iemand die heel geliefd was en veel liefde gaf. Hij was het levende geheugen van onze familie en bovendien de boezemvriend van mijn vader, die vijftien jaar geleden is gestorven.
“Ik vertel dit, omdat ik in de rouw ben, maar merk dat mijn vermogen om te rouwen verstoord is op een manier die ik nog niet volledig begrijp.
“Het onophoudelijke en alomvattende verdriet over Gaza heeft me emotioneel veranderd en, vrees ik, niet ten goede.
“Er zit zoveel verdriet in mij. Zoveel woede.
Ik merk het ook aan mijn stem.
“Luid spreken, of boos worden: het lukt me niet meer. Ik kan alleen nog maar met een stille, egale stem praten.”
In uw boek beschrijft u hoe u met dat verdriet en die woede regelmatig in het struikgewas achter in de tuin verdwijnt. Om het toch op een of andere manier een plaats te geven. Lukt dat?
“Ik wil absoluut niet de indruk wekken dat ik degene ben die hier het meest afziet. Er vallen geen bommen op mijn huis in het veilige Oregon. Maar ik ga niet ontkennen dat de emotionele tol van wat in Gaza gebeurt groot is. Ik voel meer dan alleen verdriet en woede.
“Ik weet niet meer hoe ik in deze wereld moet staan.
“Een wereld waar dagelijks het onmenselijke gebeurt en waar ikzelf een veilig leven leid met redelijk banale beslommeringen.”
“Op een ochtend deed ik mijn laptop open en ik zag het beeld van een vermoord Palestijns meisje.
“Ze had rolschaatsen aan!
“Dat betekent dat een Israëlische soldaat dat meisje zag rolschaatsen en dacht dat het een goede zaak was om haar te vermoorden.
“Als je die gedachte als mens, met een min of meer functionerend geweten, helemaal tot je zou laten doordringen, zou je eigenlijk niet meer in staat mógen zijn om nog normaal te functioneren.
“En toch gaan wij door met ons leven.”
“Misschien is dat wel een fundamenteel element van deze genocide en van historische gruweldaden in het algemeen: het is een bewuste poging om het geweld zo grotesk en extreem te maken dat onze geest niet meer in staat is om het te vatten, en het dan maar catalogeert als een afstandelijk, abstract gegeven.
“Maar dat is het natuurlijk niet.
“Dat meisje met haar rolschaatsen was een kind, met relaties, verlangens, een heel innerlijk leven.
“Dat we haar dood van ons af kunnen zetten, veroorzaakt een diepe onzekerheid bij mij.
“Geloof ik nog in andere mensen en in onze verplichtingen tegenover elkaar?”
Denkt u dat veel mensen dat gevoel van reddeloosheid delen?
“Mijn antwoord is een beetje schizofreen. Want sinds februari ben ik met het boek op wereldtournee en de mensen die ik tijdens mijn lezingen ontmoet, zijn diep geëngageerd. Zij kijken niet weg en velen van hen zijn ook erg dapper in de manier waarop ze zich verzetten.
“Maar tegelijk is er natuurlijk de rest van mijn leven. Ik woon in de diep conservatieve staat Oregon, waar je ongestoord kunt doen alsof Gaza niet bestaat.
“Wanneer ik daar het onderwerp ter sprake breng, stoot ik telkens op een muur van ergernis.”
Vanwaar die ergernis?
“Wellicht bedreigt Gaza het wereldbeeld van veel Amerikanen. Want je vraagt die mensen niet alleen om solidariteit te tonen met mensen aan de andere kant van de planeet, je vraagt hun ook om het ideaalbeeld van Amerika dat ze voor zichzelf hebben gecreëerd, te herdenken.
“Alleen al de opmerking dat hun belastinggeld gebruikt wordt voor de productie van bommen die Palestijnen doden, komt over als een onverteerbare belediging.”
Dat collectieve wegkijken van veel westerlingen en westerse regeringen bracht u tot een harde conclusie: het idee van de verlichte rechtsstaat met zijn mooie principes over mensenrechten is hol en hypocriet.
“Ik maak hier wel een onderscheid tussen het institutionele en het individuele.
“Ik heb inderdaad alle vertrouwen verloren in de zogenaamde bakens van de westerse beschaving:
- Het politieke leven
- Het economische
- Het culturele
- De journalistiek
- Noem maar op
“Geen van die ‘krachten’ brengt de wil op om de genocide in Gaza te stoppen.
“Tegelijk heb ik een diepe bewondering voor de mensen die zich wél verzetten.
“Het meest impactvolle verzet tegen de gruwel komt momenteel van een groep mensen die op bootjes naar Gaza vaart om er de Israëlische blokkade voor humanitaire hulp te doorbreken.
“En van de activisten die zich vastketenen aan de poorten van de wapenfabrieken waar de bommen voor Gaza worden gemaakt.”
“Maar het feit dat een handvol dappere activisten die enorme strijd alleen moet voeren, is niet normaal.
“In een wereld waar de mensenrechten een beetje oprecht zouden worden gerespecteerd, zou de liberale staat die strijd moeten aanvoeren.
“Eigenlijk zou er al lang een militaire interventiemacht in Gaza moeten zijn die tegemoetkomt aan het beginsel in het internationaal recht dat je een burgerbevolking in nood moet beschermen.
“Wat we nu zien, is een flagrante afwijzing van de fundamentele rechten die onze politici telkens weer opnieuw met luide stem verdedigen.”
“Tijdens vroegere journalistieke opdrachten in Afghanistan en in de gevangenis van Guantanamo Bay was ik getuige van grove mensenrechtenschendingen. Maar ik dacht toen nog dat het louter over zware tekortkomingen van het systeem ging, om uitzonderingen. Cracks in the system.
“Sinds Gaza ben ik van gedachten veranderd: wat we zien is een failliet van het systeem.”
Op welk moment kwam u tot die conclusie?
“Er zijn veel momenten.
“Bij elke nieuwe gruweldaad in Gaza denk ik: dit is de gamechanger, nu gaat het Westen tussenkomen om Palestijnse burgerlevens te redden.
“De eerste keer dat Israëlische militairen ziekenhuizen bombardeerden, had zo’n gamechanger moeten zijn.
“Nog zo’n moment: het audiofragment van de vijfjarige Hind Rajab die vanuit de wagen om hulp smeekte en vervolgens werd vermoord, net als haar familieleden en de toegesnelde ambulanciers.
“Het beeld van de in twee stukken uit elkaar gerukte baby.
“Het beeld van het doodgeschoten meisje met daarnaast haar huilende broertje.
“Vorige week was er de aanval op het Nasserziekenhuis, en ongetwijfeld voltrekt er zich een gruweltafereel tijdens dit gesprek.
“Als we in een wereld zouden leven met een minimum aan menselijke waardigheid, waren het allemaal rode lijnen.
“Maar in zo’n wereld leven we niet. We leven in een wereld waar geen plafond meer is voor geweld.
“Uiteindelijk gaat het hier om een koloniaal systeem, waarin een bepaalde groep zich superieur voelt tegenover een andere, en waarbij ongebreideld geweld tegen die tweede groep toegestaan wordt.
“Ook in Gaza zal het geweld ongeremd voortgaan, tot het zichzelf opeet.”
Wat bedoelt u daarmee: geweld dat zichzelf opeet?
“De Israëlische bezetting van Palestina is een verhaal dat al meer dan 75 jaar duurt.
“Het gaat om een systeem dat altijd maar meer wil, dat geen logisch eindpunt heeft.
- Meer grondgebied
- Meer water
- Meer grondstoffen
“En uiteindelijk worden ook de geschiedenis, de verhalen van een volk en de waarheid gestolen.
“Elk systeem dat daarop is ingesteld, kan niet anders dan zo functioneren:
- Steeds meer afpakken
- Steeds meer opeten
- Tot er niets meer is
“Je zou verwachten dat de rest van de wereld daardoor in shock raakt en gepast reageert. Maar er gebeurt niets.”
Heeft dat vooral te maken met het feit dat Israël de hoofdrolspeler is in dit verhaal?
“Ik leef in een land waarvan de leiders vrijwel onmiddellijk een einde kunnen maken aan de genocide in Gaza.
“Waarom gebeurt dat niet?
“Is het omdat de Amerikaanse leiders geloof hechten aan de propagandistische fantasie dat Israël de enige democratie van het Midden-Oosten zou zijn?
“Geloven ze echt dat het Israëlische leger ‘het meest morele leger ter wereld’ is?
“Misschien wel.
“In de Amerikaanse regering zetelen vurige supporters van Israël, die heilig geloven dat de expansie van de Israëlische staat nodig is voor de wederkomst van Christus.
“Maar tegelijk zijn er onder de regeringsleden ook ranzige antisemieten die geloven dat de wereld geleid wordt door een geheime kabbala van Joodse miljardairs.”
“Dat alles ligt buiten elke rationele dimensie.
“Wat al die mensen wel met elkaar delen, is dat ze de principes van het kolonialisme volgen.
“Het idee dat je straffeloos land mag afpakken van een oorspronkelijke bevolking, dat je dat volk vervolgens in een openluchtgevangenis mag opsluiten en willekeurig mag beslissen welke goederen hen bereiken en welke niet.
“De principes die destijds golden voor de inheemse bevolking van het Amerikaanse continent, gelden nu voor de Palestijnen.
“Het gaat zelfs zover dat die ‘onderhorigen’ straffeloos als ‘wilden’ en ‘submenselijk’ afgeschilderd mogen worden en onderworpen aan grillig geweld, tot en met massale moordpartijen.
“Het narratief van kolonialisme verandert nooit.
“En er zit altijd een argument bij van:
‘Ja, maar dit geweld is te rechtvaardigen.
Deze keer is er een speciale reden om dit te doen.’”
Zijn het ‘die speciale redenen’ die in Gaza de straffeloosheid verklaren?
“Meer dan dat: ze rechtvaardigen het vergeten.
“Binnen enkele jaren zal veel van wat zich nu in Gaza afspeelt door de rest van de wereld vergeten zijn.
“Ik merk het nu al tijdens lezingen waarin ik het onder andere over de Amerikaanse invasie in Irak heb: een illegale oorlog die het leven kostte aan een miljoen Irakezen.
“Veel mensen kijken me dan aan alsof ik het over iets heb dat zich driehonderd jaar geleden afspeelde. ‘Waarover begin jij nu nog?’
“Dat vergeten, dat is nog het allerergste.
“Een afschuwelijke en controversiële periode wordt bij elkaar gepakt en in een vergeetput gedumpt.
“Want het leven moet toch voortgaan:
- We moeten onze rekeningen betalen
- Onze e-mails beantwoorden
- Onze Amazon-pakjes bestellen
Zijn er voordelen aan die vergeetput?
“Daarover ben ik nu al een hele tijd aan het nadenken.
“Aan de ene kant maakt die vergeetput het mogelijk om geen moreel oordeel te hoeven vellen over het verleden. Het is voorbij en vergeten. We kunnen rustig doorgaan met ons leven.
“Tegelijk krijgen machtige beslissingsnemers daardoor de kans om hun verantwoordelijkheid af te schudden en aan frauduleuze morele reiniging te doen.
“Het bevrijdt politici van de verplichting om te handelen op het moment dat zulke misdaden gepleegd worden.
“Jaren na de genocide in Gaza zullen er ongetwijfeld staatslieden hun diepe medeleven betuigen.
“En er zullen ook prachtige romans verschijnen over wat er gebeurd is. Veilig na de feiten.”
De afgelopen maanden was u op boektournee in Europa. Wordt er hier op een andere manier naar Gaza gekeken dan in de VS?
“Absoluut.
“In de VS vraagt niemand me iets over de rol van de Arabische landen. In Europa krijg ik daarover voortdurend vragen.
“Het perspectief van de gesprekken en van de publieksvragen is duidelijk breder.
“In Europa ontmoet ik mensen die weten dat de Arabische wereld bestaat en die Palestina op de kaart kunnen situeren. Zulke mensen kom ik thuis in Oregon zelden tegen.
“De Amerikaanse onwetendheid over de rest van de wereld creëert een enorm comfort niveau om niets te doen.
“Bovendien hebben veel Amerikanen het gevoel dat ze in het machtigste land van de planeet leven. Dat beperkt de verbeeldingskracht om iets beters te bedenken.
“Of het nu gaat over Gaza, de Irak-oorlog, schietpartijen in Amerikaanse scholen, belabberde gezondheidszorg: discussies daarover worden geremd door de overtuiging dat er op deze wereld geen betere natie is dan de VS.
“Dan denk ik: ga toch eens twee weken naar Zweden, ofzo.”
Hoewel Europa erg verdeeld is over Gaza, neemt het aantal landen die Palestina willen erkennen toe: Spanje, Ierland, Frankrijk, Slovenië, … en sinds deze week ook België. Hoe belangrijk is dat volgens u?
“Ik kan niet geloven dat al die politieke leiders deze zomer tot een soort moreel ontwaken zijn gekomen.
“Noem me gerust een cynicus, maar volgens mij handelden ze op dat moment vanuit hun instinct tot zelfbehoud.
“Ze keken door het raam en zagen dat de pro-Palestinabetogingen almaar groter werden en de woede en frustratie bij de burgers steeds intenser.
“Dat alles werd te groot om te negeren.
“Ik denk niet dat al die leiders op dit moment iets substantieels willen veranderen. Hun plechtige verklaringen zijn holler dan hol.
“Ze beloven Palestina in een verre toekomst te erkennen onder voorwaarden die geen enkel zichzelf respecterend volk kan aanvaarden.”
“En toch is er ook iets belangrijks gebeurd dat een beetje optimistisch stemt.
“We waren getuige van de kracht van betogers, van mensen die de situatie in Gaza niet langer duldden.
“Ze zijn erin geslaagd om de politiek een beetje in de richting van rechtvaardigheid te duwen.
“Hopelijk is dit het begin van een beweging die het huidige systeem van geweld en straffeloosheid kan doorbreken. Wie weet.”
“De cynicus in mij zegt dat er niets zal veranderen en dat de Gaza-massamoord niet zal stoppen.
“Maar de optimist in mij ziet hoe zelfs in de VS de publieke opinie aan het veranderen is.
“Zo ontstaat een glimp van hoop.
“Of die optimistische kracht zich zal doorzetten? Geen idee.
“Er zijn dagen dat ik als cynicus wakker word en er zijn dagen dat ik toch een beetje als optimist uit bed stap. Ook dat is totaal onvoorspelbaar.”
Met dank aan Bozar, Brussel, waar Omar El Akkad te gast was voor Meet the writer.
Omar El Akkad (1982) is een Egyptisch-Canadese journalist en schrijver.
Hij werkte als verslaggever in conflictgebieden zoals Afghanistan, bij Guantanamo Bay en tijdens de Arabische Lente in Egypte.
Hij schreef het bekroonde
What strange paradise.
In februari verscheen
One day, everyone will have always been against this.
Lees ook
Overzicht
Lees meer berichten in deze categorieën
Bron: De Standaard