Nee, de 2.000 hittedoden en zo’n 3.000 hectare van de Hoge Venen die in de as zijn gelegd, zijn geen brute pech. ‘Ons beleid neemt de klimaatcrisis al jaren niet serieus. Dit is deels het resultaat van een generatie politieke nalatigheid’, zegt Hans Bruyninckx, voormalig hoofd van het Europees Milieuagentschap (EMA).
Barbara Debusschere – De Morgen
22 augustus 2026
Leestijd: 12 min
“Ik ben onthutst maar niet verrast”, zegt Hans Bruyninckx (62), die tien jaar het EMA leidde en professor milieubeleid is aan de UAntwerpen.
Het is de ochtend na het weekend waarin grote delen van de Hoge Venen in vlammen zijn opgegaan en waarin The New York Times ons land heeft beschreven als het Europese land dat het slechtst is voorbereid op de hitte.
“Wat nu gebeurt, voorspellen klimaatwetenschappers al zeker twintig jaar.
En ons zwak klimaatbeleid biedt overduidelijk onvoldoende antwoord.”
Het is geen toeval dat de gezondheidsdiensten tijdens de zware hittegolf kraakten en onze diensten de brand op de Hoge Venen niet aankunnen?
“Nee. Wanneer heeft u voor het laatst nog eens een sterke, coherente strategische visie gehoord voor klimaatbeleid, met een bijhorend budget en concrete doelen?
“Er zijn wel positieve inspanningen en overheidsteksten die bol staan van goede voornemens. Maar wat daadwerkelijk wordt uitgevoerd, is erg versnipperd en veel te beperkt.”
De oversterfte in juni lag bij ons op 48 procent, in Nederland op 13 procent. De brand in de Hoge Venen legt bloot dat ons blusmateriaal niet voldoet. Is er sprake van nalatigheid?
“Voor een stuk. Maar de nalatigheid zit in wat er de voorbije 25 jaar niet is gebeurd.
“Bij de generatie politici en economisch verantwoordelijken, die dachten dat we er met klimaatbeleid ‘light’ wel zouden komen, of die denken dat de wetten van de fysica niet meer gelden wanneer ze wegkijken van het probleem. Niet dus.
“Als maatschappij betalen we voor kennis, maar politici nemen die veel te weinig serieus.
“De stilte van politici deze zomer verbaast mij niet.
Over de klimaatcrisis hebben zij bitter weinig te zeggen.”Hans Bruyninckx
“In die zin verbaast de stilte van politici deze zomer mij niet. Over de klimaatcrisis hebben zij bitter weinig te zeggen.
“Ik schrik soms van hoe weinig geïnformeerd sommigen zijn. Blijkbaar lezen zelfs medewerkers de samenvattingen van de VN-klimaatrapporten of de rapporten van het EMA niet eens. Of wordt er alleen geluisterd naar de slogans uit het eigen kamp.”
Kan u een voorbeeld geven?
“Bij het verzet tegen de natuurherstelwet zei Sammy Mahdi (cd&v-voorzitter, red.) dat die wet een aanslag zou zijn op onze economie en competitiviteit. Maar dat is helemaal nergens op gebaseerd.
“Een grote Europese analyse toont aan dat investeren in ecosystemen een grote maatschappelijke meeropbrengst betekent, onder andere omdat we ons zo beschermen tegen de zeer kostelijke klimaatschade.
“Soms heb ik de indruk dat we geleid worden door politieke influencers die maar wat bazelen om te scoren.”
Klimaatbeleid moet voor hen vooral haalbaar en betaalbaar zijn?
“Van die slogan krijg ik intellectueel eczeem. (lacht)
“Als je dan vraagt op basis van welke cijfers ze stellen dat een maatregel niet betaalbaar is, blijkt die bewering op weinig financiële en economische analyse te berusten, laat staan op een maatschappelijke kosten-batenanalyse.
“Klimaateconomen wijzen er al jaren op dat geen klimaatbeleid veel duurder uitvalt dan sterk klimaatbeleid.
“We zijn nu beland in een fase van risicobestrijding en klimaatschade waaraan stevige prijskaartjes vasthangen. Dat terwijl investeringen in vergroening op termijn economische voordelen opleveren.
“Maar wij geven het geld liever drie keer uit:
- via fossiele subsidies
- aan versnipperd klimaatbeleid
- en nu ook aan klimaatschade
“Die dooddoener van ‘haalbaar en betaalbaar’ is een belediging voor wie dit debat serieus wil voeren. Maar ja, het niveau van het klimaatdebat is bedroevend laag.”
In welke zin?
“De oorverdovende politieke stilte deze zomer is problematisch. Maar er zijn wel berichtjes op sociale media die polariseren, de schuld verschuiven of afleiden van de essentie.
“Neem de discussies over airco’s of de stellingoorlog over groei versus degrowth.
“Dat is van een intellectuele schraalheid die niet te beschrijven valt. Met dat soort onzin gaan we het echt niet halen.
“De nodige kennis voor sterk onderbouwd beleid is er. Maar polariseren loont politiek blijkbaar meer.”
Hoe dan wel? Wat zou ons land nu direct moeten doen?
“Er is eerst een politiek mea culpa nodig. Dat is een bijna onmogelijke horde voor politici, maar we hebben leiders nodig die kunnen toegeven:
‘We hebben dit zwaar onderschat.
Dit raakt de hele samenleving,
we maken er een topprioriteit van.’
“Maak vervolgens grondige risicoanalyses op alle niveaus en kom met systemische oplossingen.
“Voer ‘no-regretmaatregelen’ in zoals ontharden, vergroenen, renoveren op wijkniveau, efficiëntere samenwerking tussen de versnipperde overheden en beleid op basis van veel betere maatschappelijke kosten-batenanalyses.
“Leg langetermijndoelen en financiering vast en verplicht rapportage. En wees niet naïef.
“De maatschappij klimaatproof maken lukt niet in twee, drie jaar. Dat duurt een generatie. Daarom is het tragisch dat we een generatie verloren zijn om te doen wat nodig is.”
Meerdere zaken die u opnoemt gebeuren toch al?
“Ja, maar gefragmenteerd en zonder politieke prioriteit.
“Er is zo lang gewacht met sterk klimaatbeleid, dat het pad nu heel smal en steil wordt. We moeten opschalen en versnellen, maar er is de laatste jaren vooral afgeremd omdat men dacht dat men er wel zou komen met ‘adaptatie light’.
“Tegelwippen is bijvoorbeeld positief, maar ondertussen blijven we grootschalig verharden.”
Sterk klimaatbeleid is duur en België heeft een zwaar begrotingstekort.
“Dat laatste is een feit. Maar dan zou je verwachten dat we de Europese middelen uit het emissiehandelssysteem (ETS) beter benutten.
“Die paar honderd miljoen per jaar bleven nu lang geblokkeerd omdat onze politieke niveaus niet overeenkomen. En aan middelen voor milieuschadelijke subsidies is ondertussen blijkbaar geen tekort.”
Maar we kunnen onze industrie, die worstelt met de klimaatregels, toch niet kapot laten gaan?
“Ook ik wil een performante industrie die voor goede jobs zorgt. Maar als je het volledige plaatje ziet, wordt duidelijk dat we alles wat fossiel is op den duur moeten uitfaseren en vervangen door toekomstbestendige industrie. Zo is het altijd gegaan.
“In de Wagenmakersstraat in Antwerpen zijn ook geen wagenmakers meer, zonder dat de samenleving instortte.
“We hebben een investeringsagenda nodig – een soort marshallplan – om weg te bewegen van fossiele subsidies en groene industrie te laten groeien.
“ECB-voorzitter Christine Lagarde spreekt over een drastische heroriëntatie van 10 procent van de economie. En we moeten onze industrie beschermen tegen degenen die zich niet houden aan wereldwijde klimaat- en milieuafspraken.”
Langetermijndenken en plannen is lastig in de huidige politieke context.
“Het is de enige manier om deze dreiging het hoofd te bieden. En het is niet alsof het nooit eerder is gebeurd.
“Hadden we na de Tweede Wereldoorlog onze sociale zekerheid uitgebouwd zoals we nu klimaatbeleid voeren, dan bestond ze niet.
“Je moet samenwerken en aan systeemdenken doen, en dat is toen wel gelukt. Waar gaan we samen naartoe? Dat is compleet weg nu.
“Wel zijn er polarisatie, wederzijdse beschuldigingen en de boodschap aan de burger: ‘Trek uw plan’.”
Hoe problematisch is het feit dat klimaat een splijtzwam in een cultuuroorlog is geworden?
“Zeer problematisch, want daardoor is er geen kwalitatief debat. En het zit diep.
“Het klimaatprobleem past echt niet in het wereldbeeld van sommigen. Zij houden vast aan de illusie dat wij boven de natuur staan en haar altijd kunnen beheersen.
“Dat wij onlosmakelijk verbonden zijn met de natuurlijke systemen en die wisselwerking maar beperkt kunnen controleren, is voor hen onaanvaardbaar.”
Het komt nu wel allemaal erg dichtbij. Zou dat geen mentaliteitswijziging veroorzaken?
“Daar ben ik nog niet zo zeker van. Heel wat mensen zitten te wachten tot het weer herfst is, in de hoop dat het wel zal overwaaien.
“Maar we zitten nog “maar” op de helft van de voorspelde wereldwijde opwarming. De gevolgen zullen alleen maar toenemen.”
“Ik hoop natuurlijk dat de zware gevolgen nu iets in beweging brengen.
“Cruciale domeinen in onze economie zoals transport, energie, landbouw en gezondheidszorg lopen schade op. Denk aan het industriële transport dat niet meer langs sommige rivieren kan en energiecentrales die moeten afschakelen.
“Dan zou toch moeten doordringen hoe fragiel onze economie is en hoezeer ze afhangt van ecosystemen.
“We staan voor het grootste experiment in de menselijke beschaving: stabiele samenlevingen laten functioneren op basis van steeds turbulentere natuurlijke systemen.
“Maar wetenschappers die dat al lang zeggen worden weggezet als alarmisten, cultuur pessimisten.
“Of als te soft omdat we met ‘de natuur’ bezig zijn of omdat we de mening niet delen dat we hier wel uitgroeien en alles met technologie zullen oplossen.
“Ik ben een grote voorstander van groene technologie en we zijn daarin ook absolute top. Maar in een maatschappelijke omwenteling moet je ook de samenleving meenemen.”
Het technologisch verhaal is onvolledig?
“Inderdaad. Er is gelukkig een grote doorbraak in steeds goedkopere hernieuwbare energie.
“Maar de vraag is niet of dat goed is. De vraag is of het voldoende is om de CO₂-uitstoot genoeg te reduceren.
“Op wereldschaal daalt ze nog altijd niet. Is de hernieuwbare energie de fossiele energie wel echt aan het verdringen of voegen we gewoon energie toe?
“Hoe faseren we sneller uit? En hoe zit het met de sociale verdeling?”
Europa is verantwoordelijk voor 5,9 procent van de uitstoot. Moeten wij zoveel moeite blijven doen?
“Europa is erin geslaagd zijn uitstoot te doen dalen terwijl de economie bleef groeien. En als andere landen hun deel van het werk niet doen, dragen wij daar de gevolgen van.
“Maar dat wil niet zeggen dat wij dan maar beter afremmen.
“Want klimaatbeleid beschermt ons tegen de klimaatimpact op het snelst opwarmende continent en zet ons op weg naar de technologie en de klimaatrobuuste samenleving van de toekomst.”
“Dat 27 landen daarvoor samenwerken is uniek. Maar die samenwerking staat onder druk. Internationaal moeten we die voortrekkersrol blijven spelen. Alleen zo is vooruitgang mogelijk.”
“We warmen twee keer zo snel op als de andere continenten, maar we zijn rijk, hebben veel wetenschappelijke kennis en werken democratisch samen. Die voordelen zetten we veel te weinig in om de klimaatcrisis aan te pakken.”
Hans Bruyninckx
Paradoxaal is het wel: de beste leerling in de klimaatklas wordt het hardst getroffen?
“Ja. Maar Europa zit tegelijkertijd in een heel slechte en in een heel goede positie.
“We warmen twee keer zo snel op als de andere continenten, maar we zijn een continent met een gematigd klimaat, we zijn rijk, hebben veel wetenschappelijke kennis en werken democratisch samen.
“Die voordelen zetten we veel te weinig in om de klimaatcrisis aan te pakken.”
Kan België leren van andere landen?
“Er is niet één voorbeeldland, maar we kunnen veel leren van elkaar.
“Scandinavië scoort op waterbeheer en wijkrenovatie, publiek-private innovatie, samenwerking en overheidsefficiëntie. Duitsland op technologie en Oostenrijk op vergroening van het voedselsysteem.”
Nederlands onderzoek toont dat klimaat ook zo’n lastig thema is voor het beleid omdat er een grote kloof is in overtuigingen tussen theoretisch en praktisch geschoolden.
“We onderschatten hoezeer het klimaatprobleem een sociale uitdaging en een verdelingskwestie is.
“Het beleid is vooral gericht op technologische aanpassingen: warmtepompen, elektrisch rijden, isolatie, thuisbatterijen. Dat is voor wie het kan betalen.
“Mocht het uitgangspunt telkens zijn wat de impact op de lagere inkomens is, dan zou men misschien andere maatregelen treffen en andere financieringsmodellen bedenken.”
“Frans onderzoek toont aan dat de laagste inkomens niet meekunnen met klimaatbeleid, of ze dat nu willen of niet.
“Dan moeten we niet verbaasd zijn dat mensen zich afzetten tegen dat beleid.
“In essentie gaat het klimaatprobleem over waarden, normen en sociale ethiek: hoe verhouden we ons tot toekomstige generaties en de rest van de wereld, en hoe verdelen we kosten en baten?”
Wat zou u zeggen aan mensen die zich in deze helse zomer wanhopig voelen?
(denkt na) “Ik zie dat als professor bij sommige studenten en vind dat niet makkelijk.
“Ik begrijp dat mensen pessimistisch zijn, want er is zoveel tijd verloren gegaan. Daarom is het nu alleen maar moeilijker geworden om het tij te keren.
“Dat is geen prettige boodschap. En daardoor kun je gaan denken dat je zelf niets kunt doen en dat het futiel is je eigen gedrag aan te passen. Maar het is niet futiel.
“Wel is het zo dat wie aan de knoppen zit onvergelijkbaar veel meer kan bereiken dan de gewone burger.
“De vraag is of die verantwoordelijken hun rol opnemen. Die vraag is sinds deze zomer dwingender dan ooit.”
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen