Israël wordt niet ter verantwoording geroepen voor zijn acties in Gaza. Zowel het land zelf als de individuen en naties die deze straffeloosheid mogelijk maken, plukken daar straks wellicht enkel de vruchten van. Omer Bartov is professor Holocaust- en genocidestudies aan Brown University.
Omer Bartov – De Morgen
4 augustus 2026
Leestijd: 11 min
Hoe eindigen genocides?
In de meeste gevallen zijn er twee opties:
- Ofwel bereiken de daders hun doel
- Ofwel grijpt een militaire troepenmacht in en volgt er verantwoording
In 1904 begon het keizerlijke Duitse leger een campagne die de Herero en Nama in het toenmalige Duits-Zuidwest-Afrika, het huidige Namibië, bijna volledig uitroeide.
Dat gebeurde via dodelijke verdrijvingen naar de woestijn, opsluiting in werkkampen en koelbloedige moord. Niemand greep in.
In 1915 vermoordde het Ottomaanse Rijk grote aantallen Armeniërs door hen uit het hart van Anatolië te verdrijven of hen met dodenmarsen de dood in te jagen.
Zwakke pogingen om voormalige Ottomaanse staatshoofden ter verantwoording te roepen, werden snel gestaakt. Tot op de dag van vandaag ontkent Turkije deze genocide.
Daarentegen, omdat het naziregime in de Tweede Wereldoorlog het onderspit dolf, werden de genocide op de Joden en andere massamisdaden berecht in Neurenberg.
Andere genocides die eveneens eindigden met de militaire nederlaag van de daders, zoals in Cambodja in 1979, in Rwanda in 1994 en in Bosnië in 1995, leidden allemaal tot een of andere vorm van afrekening, hoe laat en onvolledig ook.
Ontkennen wat er was gebeurd, werd daardoor onmogelijk.
Bij eerdere genocides die “slaagden” door toenmalige straffeloosheid of een gebrek aan latere verantwoording, bleef de daderstaat profiteren van zijn criminele acties.
Het bedenken en vastleggen van het concept genocide na de Tweede Wereldoorlog moest precies voorkomen dat deze dynamiek van straffeloosheid en winstbejag zou voortduren.
Wegkomen met moord
Wat zich in Gaza afspeelt, waar Israël voor het Internationaal Gerechtshof wordt beschuldigd van genocide na de Hamas-aanvallen van 7 oktober, lijkt een nieuwe toekomst voor deze misdaad in te luiden.
- Het is een toekomst waarin andere naties of leiders de prikkel kunnen voelen om een genocidaal beleid te voeren. Ze weten immers dat ze niet alleen wegkomen met moord, maar er zelfs garen bij kunnen spinnen.
- Het is een toekomst waarin landen en internationale organisaties die zich ooit inzetten om genocide te stoppen en te bestraffen, nu misschien een vrijgeleide geven voor een herhaling ervan.
Sinds het huidige staakt-het-vuren in Gaza op 10 oktober inging en de Veiligheidsraad op 17 november het twintigpuntenplan van president Trump goedkeurde, zijn meer dan duizend Palestijnse burgers gedood door Israëlische aanvallen.
Het leger controleert nu bijna 70 procent van de Strook.
Twee miljoen Palestijnen, die voorheen in een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld woonden, zitten nu opgesloten in een derde daarvan. Ze proberen te overleven in verwoeste gebieden zonder de meest elementaire humanitaire infrastructuur.
Na het staakt-het-vuren en de uitwisseling van Israëlische gijzelaars tegen Palestijnse gevangenen begon midden januari de tweede fase van Trumps plan.
Die is gericht op de volledige demilitarisering en heropbouw van de Strook, beheerd door een tijdelijk technocratisch Palestijns orgaan. Het toezicht op dat proces ligt bij een internationale Vredesraad, voorgezeten door Trump.
Op lange termijn spreekt de regering-Trump over het creëren van een futuristisch “Nieuw Gaza”, een miljardenproject. Naar verluidt plant ze ook de bouw van een grote militaire en personeelsbasis voor multinationale troepen.
Dit zal de Palestijnen in Gaza onvermijdelijk degraderen tot bouwvakkers en dienstverleners voor de rijken die hun voormalige land bewonen.
Hoe zijn we hier beland?
De Israëlische politieke en militaire leiding voerde een operatie uit in Gaza die aan minstens 70.000 mensen het leven kostte, zoals het Israëlische leger inmiddels toegeeft.
De meesten van hen waren burgers.
Bijna 200.000 mensen raakten gewond. Daarnaast stierven grote aantallen onrechtstreeks door de totale verwoesting van medische voorzieningen, woningen en infrastructuur, en door een gebrek aan voedsel en schoon water.
Zoals ik in juli 2025 al schreef: als genocide-expert ben ik van mening dat dit een doelbewuste poging was om de Palestijnen in Gaza geheel of gedeeltelijk te vernietigen.
De operatie voldeed daarmee aan de strenge criteria van de definitie van deze misdaad in het Genocideverdrag van 1948.
De kans is klein dat Israël ter verantwoording wordt geroepen voor zijn acties.
Het Internationaal Strafhof vaardigde arrestatiebevelen uit tegen premier Benjamin Netanyahu en zijn voormalige minister van Defensie Yoav Gallant wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
Ook een Hamas-functionaris stond op die lijst, maar die bleek intussen gedood. De Verenigde Staten hebben geprobeerd het hof te ondermijnen.
Netanyahu bezocht herhaaldelijk het Witte Huis, naar verluidt onder meer om Trump ervan te overtuigen een aanval op Iran te lanceren.
Het Internationaal Gerechtshof, waar Zuid-Afrika een afzonderlijke zaak tegen Israël aanspande, zou Israël op termijn schuldig kunnen bevinden aan genocide.
De gevolgen van zo’n uitspraak blijven echter onduidelijk zolang Israël de steun geniet van de VS in de VN-Veiligheidsraad, de uitvoerende arm van het Gerechtshof.
Goudmijn
Israëlische leiders zullen dus waarschijnlijk hun straf ontlopen.
Tenzij een nieuwe Israëlische regering, die hen niet in eigen land wil berechten maar wel de internationale reputatie van de natie wil herstellen, hen op een gegeven moment uitlevert aan het Strafhof.
Die kans is bijzonder klein.
Het twintigpuntenplan van Trump omzeilt immers feitelijk elke mogelijke verantwoording of bestraffing voor de daders van deze misdaad door alle betrokkenen een stralende toekomst te beloven.
Waarom zou je oude beschuldigingen oprakelen als er een fantastische nieuwe wereld in de steigers staat?
Oproepen om een schijn van normaliteit voor de Palestijnen te herstellen, zullen vermoedelijk op weinig sympathie kunnen rekenen zolang Israël en zijn bondgenoten druk bezig zijn met de bouw van een ideale stad.
Waarom zou je oude beschuldigingen oprakelen als er een fantastische nieuwe wereld in de steigers staat?
Het klopt dat Israël kampt met een toenemend wereldwijd isolement en groeiende afkeuring bij Amerikanen over het hele politieke spectrum.
Maar de gepolijste plannen voor een nieuw Gaza kunnen die trend net verzachten of zelfs omkeren.
Ze moeten het afgeleide publiek in een turbulente wereld ervan overtuigen dat de Gaza-kwestie naar ieders tevredenheid is opgelost.
Als de versie van het Trump-plan ooit werkelijkheid wordt, betekent dit dat de Amerikaanse overheid of Amerikaanse zakenlui in naam van die overheid de pacht- en bouwrechten verkopen op land dat van de oorspronkelijke bewoners is onteigend.
De waarde van dat land zal naar verwachting pijlsnel de hoogte in schieten.
Een verzameling vastgoedmagnaten, onder wie mogelijk Jared Kushner, Steve Witkoff en Trump zelf, zou op die manier een financiële goudmijn aanboren voor bedrijven en investeerders.
Zo transformeert de vernietiging van de Strook in een internationale investeringsopportuniteit.
De kustlijn wordt straks gedomineerd door peperduur vastgoed: torens voor gemengd gebruik, gericht op buitenlandse kopers en toerisme, wat de ontwikkelaars vette winsten oplevert.
De Palestijnen zelf worden intussen vrijwel zeker uit de woningmarkt geprijsd op wat ooit hun eigen land was.
Het plan zal niet alleen de geschiedenis en de samenleving van Gaza nagenoeg uitwissen, maar het gebied ook omvormen tot een vrijemarkteconomie voor buitenlandse bedrijven die, in de woorden van Kushner, “geweldige investeringskansen” krijgen aangeboden.
De bouw van Trumps zogenaamde Rivièra hangt af van Saudi-Arabië en de Golfstaten.
Zij moeten enorme bedragen op tafel leggen in ruil voor de belofte van nog hechtere strategische en economische banden met de Verenigde Staten.
Voorlopig tonen Saudi-Arabië, Qatar, Turkije, Egypte en Indonesië al interesse door toe te treden tot Trumps Vredesraad.
Terwijl die raad de controle consolideert en Gaza wordt herontwikkeld, zet Israël een volgende stap richting zijn langetermijndoel: het vernietigen van de Palestijnse hoop op een einde aan de Israëlische bezetting van hun gebieden.
Lucratief
Ook andere naties zullen profiteren door Israël niet ter verantwoording te roepen.
Duitsland is na de VS de grootste wapenleverancier van Israël en tekende grote contracten voor de aankoop van Israëlische militaire technologie.
Berlijn verdedigt zich momenteel voor het Internationaal Gerechtshof tegen beschuldigingen van Nicaragua.
Dat land stelt dat Duitsland genocide in Gaza faciliteert door Israël te financieren en de hulp aan de VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA stop te zetten.
Duitsland heeft er dus alle politieke en economische belang bij om de kwestie van tafel te vegen, al ontkent het de aantijgingen.
Het Verenigd Koninkrijk zou zijn militaire bases op Cyprus hebben gebruikt om Israël te steunen en werkt hard aan het verbeteren van de banden met de VS.
Frankrijk probeert dan weer zijn politieke invloed in de Levant te behouden en wil de genocidekwestie in Gaza achter zich laten.
Volgens president Emmanuel Macron zal dat oordeel “te zijner tijd door historici” worden geveld.
Ook Israël plukt de vruchten.
Hoewel sommige Europese regeringen wapendeals annuleerden en Israëlische defensiebedrijven sanctioneerden als reactie op het geweld in Gaza , draait de Israëlische wapenindustrie op volle toeren.
De Israëlische wapenexport steeg vorig jaar met 30 procent ten opzichte van 2024, tot een recordbedrag van 19,2 miljard dollar, zo meldt de Israëlische financiële nieuwssite Calcalist.
Dat de wapensystemen in Gaza op het slagveld zijn getest, fungeert daarbij als een verkoopargument.
Met andere woorden: verwoesting aanrichten is lucratief.
Voorlopig stelt Israëls straffeloosheid zijn Joodse burgers in staat om de genocide te blijven negeren.
De gevolgen daarvan zijn niet min:
- Een verdere afbrokkeling van de Israëlische ethiek en moraal
- De erosie van de rechtsstaat
- Intern politiegeweld tegen zowel Palestijnse als Joodse staatsburgers
- De ondermijning van wat er nog rest van de Israëlische democratie
De Gazaanse slachtoffers van de Israëlische acties wordt niet alleen elke vorm van rechtvaardigheid en genoegdoening ontzegd, en ze zullen ook moeten blijven overleven in barre omstandigheden.
Dat doen ze onder militair toezicht en met bijzonder beperkte toekomstperspectieven.
Sinds minister van Defensie Israel Katz afgelopen juli naar verluidt aankondigde dat Israël een “humanitaire stad” plande in het zuiden van de Gazastrook, zijn de omstandigheden op het terrein alleen maar verslechterd.
Het is best denkbaar dat Trumps plan wordt gefaciliteerd door een internationale troepenmacht.
Met de hulp van Palestijns veiligheidspersoneel en het Israëlische leger zouden zij de bevolking opsluiten in dergelijke steden.
De Gazanen mogen die steden dan enkel nog verlaten om te gaan werken voor de rijke inwoners van het zogeheten Nieuw Gaza.
In de uitgestrekte delen van de Strook die onder Israëlische controle blijven, zullen waarschijnlijk nieuwe, bloeiende Joodse nederzettingen uit de grond rijzen.
Trump verklaarde al dat de Vredesraad achter deze transformatie op termijn zal samenwerken met de Verenigde Naties, maar velen vrezen dat dit het wereldorgaan net zal ondermijnen.
Een van de gevolgen van deze verschuiving in de naoorlogse orde is de uitholling van het internationaal humanitair recht en van de twee internationale rechtbanken die werden opgericht om dat te bewaken.
Zo blijft de hoop om Israëlische beleidsmakers voor de rechter te brengen niet meer dan een utopie.
Bovendien geeft het andere landen het signaal dat ook voor hen de deur naar straffeloosheid openstaat.
Buitengewoon precedent
Sommigen zullen beweren dat de zaak-Gaza uniek is, omdat Israël een uitzonderlijke internationale positie geniet.
Die positie dankt het land aan de hechte alliantie met de Verenigde Staten en het beroep op de erfenis van de Holocaust.
Misschien kunnen andere staten niet rekenen op beloningen en worden ze wel degelijk gestraft voor genocide.
Toch creëert wat we vandaag zien een buitengewoon precedent.
Het kan het hele uitgangspunt van genocide als een strafbaar feit onder het internationale recht van na de Tweede Wereldoorlog volledig ondergraven.
Sommige landen beschouwen genocide straks misschien als een legitiem en lucratief verlengstuk van politiek
Als de plannen die voor Gaza op tafel liggen groen licht krijgen, beschouwen sommige landen genocide straks misschien als een legitiem en lucratief verlengstuk van politiek met andere middelen.
Landen die zelf op een of andere manier baat hebben gehad bij genocide, zullen minstens terughoudender zijn om toekomstige daders ter verantwoording te roepen.
Raphael Lemkin, de man die de term in 1944 bedacht en vier jaar later streed voor de goedkeuring van het Genocideverdrag, hoopte exact dit scenario te voorkomen.
Toch zou dit weleens de toekomst van genocide kunnen zijn.
© 2026 The New York Times Company
Lees ook
Klik op de hyperlinks en lees veel meer
berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen