Drie Vlaamse universiteiten brengen met een eredoctoraat hulde aan Francesca Albanese. De VN-rapporteur over Israël en Palestina trotseert sancties en kritiek, maar laat zich niet muilkorven. ‘Er is een verschil tussen spreken over mensenrechten en ze effectief verdedigen.’
Yannick Verberckmoes – De Morgen
1 april 2026
Leestijd: 9 min
‘De impact van de sancties is enorm. Ik word eigenlijk van de samenleving afgesloten’
“Dit eredoctoraat is een krachtig signaal van appreciatie en solidariteit”, zegt Albanese (49), die we spreken terwijl ze van Zwitserland naar Duitsland reist.
Albanese zorgt donderdag voor een primeur in het Vlaamse hoger onderwijs.
Nog nooit eerder reikten drie Vlaamse universiteiten – Antwerpen, Gent en Brussel – samen een eredoctoraat uit.
Ze huldigen daarmee de onverzettelijkheid waarmee Albanese zich aan haar werk wijdt. Maar voor haar critici neigen die onverzettelijkheid en haar stijl te veel naar activisme.
Israël noemt haar ronduit antisemitisch. Maar Albanese wijst erop dat ze nooit Joden viseert, wel het gedrag van de staat Israël.
“Ik denk dat het belangrijk is dat academici – ondanks de druk – aan de kant van het internationaal recht gaan staan”, zegt Albanese nog over het doctoraat.
“Uiteraard zijn er dan ook pro-Israëlische stemmen die de universiteiten in diskrediet proberen te brengen.”
Ook binnen de universiteiten kwam er kritiek van enkele academici.
“Ik heb erover gehoord. Ik vind het niet verbazend, maar ik maak me er ook geen zorgen over. Waar ik ook kom, zie ik dat er mensen zijn die de apartheid verdedigen.
“Weet je, dat is oké. In een democratie moet er ruimte zijn om van mening te verschillen. Ik merk alleen dat aanhangers van Israël die ruimte voor anderen vaak willen inperken.”
Wat bedoelt u dan precies met apartheid?
“Alles wat er in Israël en Palestina vandaag gebeurt, is terug te voeren op een regime van apartheid. Je hebt één groep die de andere volledig wil domineren. Dat is wat Israël eigenlijk al al heel lang doet met de Palestijnen.
“Het is overduidelijk dat Israël een settler-colonial project is, dat valt echt niet meer te ontkennen.
“Israël claimt het land waar Palestijnen op wonen en waar ze een internationaal erkend recht op zelfbeschikking hebben.
“Israël beroept zich op de Bijbel, maar zo’n claim is onaanvaardbaar onder internationaal recht. Het is gewoon onmogelijk.”
U hebt net een rapport gepubliceerd met de titel Torture and Genocide. Kunt u de inhoud ervan even toelichten?
“Wel, om te beginnen heeft de VN-commissie die onderzoekt of staten zich aan het VN-verdrag tegen foltering houden, enkele maanden geleden geconcludeerd dat het folteren van Palestijnse gevangenen een bewust beleid is van de Israëlische overheid.
“Door dat beleid zou Israël volgens een andere commissie artikel 2 van de Genocideconventie overtreden.
“In mijn rapport beschrijf ik hoe die martelpraktijken er precies uitzien. Het gaat over de slagen, de vernederingen, de botten, tanden en schedels die gebroken worden, dan zijn er ook nog de verkrachtingen van zowel mannen als vrouwen.
“Sinds oktober 2023 zijn er 18.000 Palestijnen gearresteerd, nog eens 4.000 zijn verdwenen.”
Wat is juist de link tussen foltering en genocide?
“Onder de term genocide verstaan we de intentionele vernietiging van een groep mensen. Het hangt samen met een etnische zuivering van een bepaald gebied. In dit geval slaat dat op wat er nog overblijft van het historische Palestina.
“Die misdaden tegen Palestijnen maken deel uit van dat grotere settler-colonial project.
“Het gaat over geweld tegen een inheemse bevolking. Israëliërs die er zich schuldig aan maken, komen er ongestraft mee weg.”
Vraagt u voor zo’n rapport Israël om een reactie?
“Ja natuurlijk. Alles wat ik schrijf – elk rapport, elke persverklaring – binnen mijn functie bij de VN, gaat eerst naar de Israëliërs voor een feitelijke check en voor een antwoord.
“Maar Israël heeft mij en mijn voorgangers altijd al genegeerd.
“Voor de genocide begon, hield de Israëlische overheid de schijn op van medewerking met sommige delen van de VN. Nu doet ze de moeite niet meer.”
U publiceerde onlangs ook een boek met menselijke verhalen uit Israël en Palestina, Wanneer de wereld slaapt. Waarom wilde u dat doen?
“Omdat zulke verhalen in officiële rapporten niet aan bod komen. Ook niet in die van mij.
“Het gevolg is dat Palestijnen vaak voorkomen als statistieken. Het gaat bijvoorbeeld over hoeveel doden er vallen bij bombardementen. Maar dan gaan we voorbij aan hun menselijkheid.
“Ik wilde niet meer bijdragen aan die ontmenselijking. De Palestijnen maken de zwaarste aanval mee die een volk kan doorstaan en tegelijk horen we hun verhalen vaak niet.”
In een hoofdstuk over de Israëlische Holocaust-expert Alon Confino schrijft u dat u zelf spijt hebt van enkele uitspraken die u in het verleden hebt gedaan.
“Ja, er zijn twee woorden, die ik twaalf jaar geleden heb gebruikt en die ik nu nooit meer op die manier samen zou zetten.
(In een lange Facebook-post over een Israëlisch offensief in Gaza en het gebrek aan reactie van het Westen, schreef Albanese dat de VS
en Europa gebukt gingen onder
de ‘Joodse lobby’).
“Maar ik heb al zo vaak uitleg gegeven bij die woorden. Het is niet nodig om dat steeds opnieuw doen.”
Sinds juli vorig jaar staat u op een Amerikaanse sanctielijst, wegens zogenaamde ‘lawfare’ tegen Israël en de VS. Welke impact hebben die sancties op uw leven?
“Die impact is enorm. Ik kan zelfs geen simpele overschrijving meer maken, waardoor ik eigenlijk van de samenleving word afgesloten.
“Ik kan geen online-aankopen doen, maar ook geen verzekering afsluiten, laat staan dat mijn bezoek aan de dokter nog wordt terugbetaald.
“Omdat ik geen bankrekening meer kan gebruiken, kan ik ook geen inkomsten ontvangen.
“Door die sancties kan elke Amerikaan die goederen of diensten aan mij levert vervolgd worden. Die persoon riskeert een celstraf tot twintig jaar en een boete van een miljoen dollar.
“Als gevolg daarvan hebben onderzoekers, maar ook anderen, hun samenwerking met mij stopgezet.
“Universiteiten waar ik zou gaan spreken, hebben die evenementen afgelast uit angst voor vergelding vanuit de VS.
“Georgetown University, waar ik meer dan tien jaar aan verbonden was als gastonderzoeker, heeft mijn aanstelling verbroken. Ik mag ook niet meer reizen naar de VS.
“Kijk, ik heb al veel bedreigingen gekregen. Maar die sancties zijn de meest tastbare poging om me het zwijgen op te leggen.”
In documenten van de rechtszaak waarmee u die sancties in de VS aanvecht, schrijft u dat deze maatregelen normaal gezien voorbehouden zijn voor terroristen.
“De Amerikaanse wetgeving zegt dat die sancties een zeer ernstige maatregel zijn, die bedoeld is voor personen die een uitzonderlijk gevaar vormen voor de VS.
“Denk aan grote drugstrafikanten of dictators die Amerikaanse burgers bedreigen.
“Maar nu zien we dat ook rechters en aanklagers van het Internationaal Strafhof (ICC), net als Palestijnse ngo’s, op die lijst zijn geplaatst.
“Wat heb ik met hen gemeen? We zetten ons allemaal in voor gerechtigheid en accountability.
“Hier zit een stevige paradox in. Want voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die door het ICC gezocht wordt voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, rollen de Verenigde Staten de rode loper uit.
“Dit is een triomf voor de wetteloosheid.”
We zien nu dat de VN volledig aan de zijlijn staan. Hoe kijkt u daarnaar?
“Ik zeg al twee jaar dat wat in Gaza begonnen is, niet in Gaza zou blijven.
“We zien dat er in het Midden-Oosten een regionale oorlog bezig is die steeds verder uitdijt.
“Sinds dit weekend zijn ook de Houthi’s in Jemen in de oorlog gestapt. De situatie geraakt volledigout of control.
“Hoe meer de VN aan de zijkant komen te staan, hoe duidelijker het wordt dat we de VN nodig hebben. Multilateralisme is nodig om de vrede te bewaren.”
Hebt u als VN-rapporteur soms het gevoel dat u in de woestijn staat te roepen?
“Niet echt, want ik word wel degelijk gehoord. Het probleem is dat sommige machthebbers er gewoon niets om geven. Zij volgen hun eigen agenda en negeren het internationale recht. Dat is nu heel duidelijk geworden.
“Er zijn trouwens heel wat lidstaten die graag willen dat wat ik voorstel, wordt uitgevoerd. Maar het probleem is dat er enkele bully’s in de kamer zitten.”
U bedoelt dan vooral de VS?
“Inderdaad. De Verenigde Staten leggen hun wil op aan andere landen. Maar ik heb het niet over hen alleen. Sommige Europese landen doen met hen mee.
“Uiteindelijk moeten we ook binnen de VN tot een mentaliteitswijziging komen, zodat alle landen er echt gehoord worden.”
Hebt u ooit gevreesd voor uw leven door deze job?
“Soms wel, omdat de mensen die niet blij zijn met mijn werk gevaarlijk kunnen zijn. Maar tegelijk denk ik: angst zou ons niet mogen leiden. Ik krijg ook veel steun. Het is geen gemakkelijk pad, maar ik heb het gevoel dat ik dit moet doen.”
Als mensenrechtenspecialist kunt u uw kennis in de praktijk brengen?
“Precies, dat is ook wat ik zeg als ik colleges geef aan universiteitsstudenten.
“Spreken over mensenrechten is één ding, ze verdedigen nog iets anders. Daar is engagement en opoffering voor nodig.
“Voor mij is dit een kwestie van coherent zijn.”
Wie is Francesca Albanese?
- Italiaanse juriste en mensenrechten advocate
- Geboren op 30 maart 1977 in Ariano Irpino, Italië
- Is getrouwd en heeft twee kinderen en woont sinds vorig jaar in Tunis
- Sinds 2022 speciaal rapporteur voor de Verenigde Naties voor de Palestijnse gebieden (in 2025 werd haar aanstelling verlengd)
- Woont en werkt in Tunesië, de Israëlische regering verbiedt haar om Israël en de Palestijnse gebieden te bezoeken
- Rapporteert om de 6 maanden over de situatie in de Palestijnse gebieden aan de Algemene Vergadering van de VN en de VN-Mensenrechtenraad
- Wordt zowel heel erg bewonderd als bekritiseerd. Voor de een klaagt ze mensenrechtenschendingen aan en geeft ze een stem aan wie onderdrukt wordt, anderen beschuldigen haar van antisemitisme
- Wikipedia
Eredoctoraat Francesca Albanese
Masterclass van Francesca Albanese
Lees ook
Overzicht
Lees alle berichten in deze categorieën
Bron: De Morgen