“Kwaadaardig narcisme.” Die diagnose zal weinigen verbazen. Maar er is meer aan de hand, zeggen experts: frontotemporale dementie, die remmingen doet wegvallen. “De Trump van vandaag is de beste die we nog zullen meemaken.”
Steven De Foer – De Standaard
3 april 2026
Leestijd: 17 min
“Hoeveel beleefde manieren zijn er om te zeggen dat de president van de VS zijn verstand heeft verloren?”
Susan B. Glasser is niet de minst gerespecteerde stem in de media, dus toen zij haar analyse in The New Yorker met die zin eindigde, was dat een signaal.
Een andere intellectuele klepper, Timothy Garton Ash, schreef op Substack een stuk met als titel ‘Is he crazy?’.
Zelfs in de conservatieve krant The Wall Street Journal schreef de Republikeinse strateeg Karl Rove over Trumps “rammelende optredens” en “neerwaartse spiraal”.
Ook in zijn eerste termijn werd vaak gezegd dat Trump krankzinnig is. Aan de toog, of in progressieve podcasts.
Maar het aanvoelen dat iemand bizar gedrag vertoont is één ding, de president krankzinnig verklaren is een ander. Wat zegt dat immers over het Amerikaanse volk, dat hem een tweede keer als leider koos?
De jongste maanden lijkt die schroom te tanen. Trumps Mad King-gedrag noopt ertoe.
- Soms is zijn vreemde gedrag triviaal, zoals wanneer hij in toespraken eindeloos uitweidt over een nieuw woord dat hij pas ontdekt heeft, “groceries” (boodschappen).
- Soms is het verontrustend agressief, zoals toen hij zeer grof reageerde op de dood van de regisseur Rob Reiner en die van topambtenaar Robert Mueller III.
Maar Trumps uitlatingen over zijn beoogde annexatie van Groenland deden pas echt monden openvallen.
Op de top van wereldleiders in Davos praatte hij vier keer over IJsland in plaats van Groenland.
“Groenland ís een grote hoop ijs”, reageerde zijn woordvoerster Karoline Leavitt op kritische vragen.
Maar het breekpunt was voor velen Trumps brief aan de Noorse premier, waarin hij schreef dat hij Groenland wilde hebben omdat ze hem de Nobelprijs zo schandelijk hadden misgund.
Ook het volk is ongerust. Volgens 61 procent van de Amerikanen (en 30 procent van de Republikeinen) is Trump met de jaren mentaal onstabiel geworden en die peiling dateert van voor de start van de oorlog tegen Iran.
De ene dag zeggen dat de onderhandelingen geweldig lopen en de volgende dat je Iran naar het stenen tijdperk gaat bombarderen, dat lijkt niet het werk van “a very stable genius”, zoals hij zichzelf noemt.
Niettemin is klinisch psycholoog John Gartner gematigd tevreden met deze evolutie.
Van de vele medische experts die waarschuwen voor de gevaren van een president als Trump, is hij de bekendste.
“We leven al tien jaar in het sprookje De nieuwe kleren van de keizer”, zegt Gartner in een Zoomgesprek.
“Elke dag zien we Trumps morele verdorvenheid, zijn persoonlijkheidsstoornis en zijn cognitieve achteruitgang. En toch moeten deskundigen in de geestelijke-gezondheidszorg zwijgen over wat ze zien, en worden journalisten de mond gesnoerd door hun bazen.”
“You know he’s nuts”
Gartner spreekt uit ondervinding. “Ik ben drie keer geïnterviewd door The Washington Post.
“Telkens heeft de hoofdredactie de publicatie tegengehouden, op basis van de Goldwater rule.”
Barry Goldwater was de Republikeinse presidentskandidaat in 1964, en rechtser en radicaler dan al zijn voorgangers. Zijn extremisme maakte hem een makkelijk mikpunt van spot voor de campagne van de Democraat Lyndon B. Johnson.
Goldwaters slogan ‘In your heart you know he’s right’ werd gecounterd met het dodelijk geestige ‘In your guts you know he’s nuts’.
Goldwater werd verpletterd bij de verkiezingen, maar hij won wel een proces wegens laster tegen een tijdschrift dat een dubieuze enquête onder psychiaters had gepubliceerd waarin hij “emotioneel onstabiel” werd verklaard.
Daarop vaardigde de ethische commissie van de American Psychiatric Association de Goldwater rule uit: het werd voortaan als onethisch beschouwd uitspraken te doen over de mentale toestand van publieke figuren zonder hen zelf te hebben onderzocht.
“Ik heb het laatste nog levende lid van die commissie geïnterviewd”, zegt Gartner.
“Die man zei: we schaamden ons, vreesden dat ons hele beroep in opspraak kwam vanwege de commotie rond die veel te speculatieve enquête. Maar het was nooit onze bedoeling om een spreekverbod op te leggen aan psychiaters die hun diagnose wél onderbouwen.”
In de loop der jaren is de psychiatrische praktijk flink geëvolueerd, zegt Gartner. Zo is in de jaren 80 het diagnostisch handboek aangepast.
“Diagnoses moeten altijd gebeuren op basis van waarneembaar gedrag, maar het is niet verplicht om de patiënt te ontmoeten. Op basis van onderzoeken, dossiergegevens, anamnese, informatie van andere artsen of zelfs ouders kunnen we ook een diagnose stellen.”
“Waarom zouden publieke figuren het voorrecht hebben dat we geen professionele uitspraken mogen doen over hun geestelijke toestand zonder ze te onderzoeken?
“Uitgerekend over hen – en bij uitstek over Trump – is er zo veel informatie beschikbaar. Ik observeer meer gedrag van Trump dan van al mijn patiënten bij elkaar.”
In Trumps eerste termijn besprak de psychiatrische gilde of de Goldwater rule gezien de bijzondere omstandigheden niet versoepeld moest worden.
“De regel werd integendeel nog aangescherpt”, zucht Gartner.
“Het hoofd van de ethische commissie zei: als we dat niet doen, straft Trump ons door de derdebetalersregeling aan te passen. Niemand had in de gaten dat er een journalist van The New Yorker aanwezig was.”
Gartner betreurt dat de professionele boodschap dat Trump gestoord is, zo afgeblokt wordt.
“Terwijl de meeste mensen beseffen dat het zo is.”
Fundamenteel destructief
De drang om de noodklok te luiden voelde hij al in 2015, toen Trump in de politiek stapte.
“In mijn jonge jaren studeerde ik bij Otto Kernberg, wereldberoemd op het terrein van kwaadaardig narcisme.
“Dat is een specifieke diagnose die na WO II werd geïntroduceerd om het psychologische profiel van Adolf Hitler en andere leiders zoals hij te verklaren.
“Ik ken de componenten van die diagnose. Toen ik Trump bezig zag, dacht ik: mijn God, dit is het, maar nu in het echt.”
De persoonlijkheidsstoornissen die van iemand een kwaadaardige narcist maken, zijn:
- Verregaand narcisme en grootheidswaan
- Een totaal gebrek aan empathie
- Een paranoïde neiging om zich constant benadeeld te voelen door mensen die het oneens met je zijn
- Psychopathie – het onophoudelijk liegen, bedriegen, stelen en anderen uitbuiten zonder wroeging
- En ten slotte een sadistisch genoegen om chaos te zaaien en tegenstanders te vernederen
Voorbeelden van die karaktertrekken zijn legio in Trumps gedrag:
- Dwangmatig liegen
- Seksueel misbruik
- Ongeëvenaard graaigedrag
- Nodeloos kwetsen
- Enzovoort…
“Mensen als Trump zijn fundamenteel destructief”, concludeert Gartner.
“Er is geen grens aan de pijn die ze bereid zijn te veroorzaken.
“Ze scheppen er plezier in, zoals Robert Duvall in Apocalypse now:
“I love the smell of napalm in the morning.”
De oorlog tegen Iran kwam voor Gartner niet als een verrassing: hij waarschuwde al jaren dat Trump op het oorlogspad zou gaan.
“Veel mensen spraken me tegen: Trump werd verkozen als een isolationist, hij mat zich een imago als vredestichter aan.
“Maar die Nobelprijs voor de Vrede ambieerde hij louter omdat Obama er één had.
“Hij noemt zich ongegeneerd de beste president in de geschiedenis, George Washington en Abraham Lincoln inbegrepen.
“Grootheidswaan gekoppeld aan een zucht naar macht en vernietiging, dat moest vroeg of laat resulteren in oorlog.
“In Iran, Nigeria, Ecuador, Venezuela, straks wellicht Cuba.
“Vernietigen, kwetsen, domineren behoren tot zijn DNA, nu is het een verslaving geworden.”
Al in 2017 schoot Gartner in actie. Via een onlinepetitie verzamelde hij handtekeningen voor een oproep om Trump af te zetten op basis van het 25ste amendement.
“Op een bijeenkomst van faculteitsleden van Yale werd dat druk besproken, en daaruit is het initiatief Duty to Warn ontstaan.
“Er bestaat een ethisch principe in ons beroep: als een patiënt zegt dat hij iemand kwaad gaat doen, heb je als arts de plicht om die persoon te waarschuwen.
“Wij vinden dat ook van toepassing als wij als experten vaststellen dat de gehele bevolking gevaar loopt, zonder dat in te zien.
“We organiseerden conferenties, een Facebookgroep, een Twitteraccount met op het toppunt 500.000 volgers, brachten het boek The dangerous case of Donald Trump uit.
“Maar toen Biden president werd, trokken wij onze uniformen uit. Ik ging verder met mijn praktijk en het schrijven van een boek over psilocybinetherapie.”
Hij sprong terug in het zadel toen in de media steeds meer werd gepraat over de mentale achteruitgang van Biden, en nauwelijks over die van Trump.
“Toen dacht ik: hier wordt wel heel hard met twee maten en gewichten gewogen, straks doet het de verkiezingen nog kantelen. En dat gebeurde.”
Slepend been
Een andere klokkenluider is Adam James, een kinesist die al vijftien jaar in de thuiszorg werkt met patiënten met dementie.
“James wijst in zijn presentaties op sociale media op Trumps manier van lopen, en specifiek het bewegingspatroon van zijn rechterbeen.
“Het lijkt alsof het vanuit de heup wordt meegetrokken in een halve cirkel, om te voorkomen dat het luie been over de grond sleept.”
Volgens James gaat het om een aanpassing aan een zwakte aan de rechterzijde, te wijten aan een beroerte – “waarschijnlijk afgelopen september, toen hij enkele dagen verdween”.
“Maar hij wijt de zonderlinge manier van lopen ook aan frontotemporale dementie – het best te zien op videobeelden van Trump op de rode loper met Vladimir Poetin: hij stapt niet recht, maar slingert sterk van links naar rechts.
Het is een patroon dat James herkent uit zijn praktijk.
“Dementie verkleint het vermogen van de hersenen om visuele prikkels te verwerken.
“Dat gaat vaak gepaard met een glazige, lege blik, maar ook met die zwakte aan de rechterkant.
“Dat zijn duidelijke symptomen van een progressieve ziekte waarvoor geen genezing bestaat, omdat er neuronen afsterven en je hersenweefsel systematisch krimpt.”
En toch rept het Witte Huis er niet over, en pocht Trump over zijn “formidabele fysieke conditie, veel beter dan die van Barack Obama ooit was”.
Trump voedt de twijfels met bevreemdende uitspraken. Zo zei hij onlangs dat hij een MRI gekregen had, maar kon hij zich niet herinneren van welk deel van het lichaam.
“Hij praat ook vaak over cognitieve tests waarop hij uitzonderlijk hoog zou hebben gescoord”, zegt James.
“Hij doet alsof het om een intelligentietest gaat, maar we weten uit medische rapporten dat het gaat om de moca-test (Montreal Cognitive Assessment, red.) waarmee de evolutie van dementie wordt gecontroleerd.
“Zijn omgeving is echter vastbesloten om te doen alsof er niets aan de hand is.”
Logorrhea
John Gartner, die jaren doceerde aan Johns Hopkins, een medische opleiding van wereldfaam, bevestigt die analyse.
“Uit narcisme begint Trump steeds over die tests, en beweert dat ‘domme’ Democraten als Jasmine Crockett of Alexandria Ocasio-Cortez het nooit zo goed zouden doen als hij.
“In werkelijkheid is die test een dementiescreening: een kort, eenvoudig onderzoekje om te controleren of je dieren en vormen herkent en woorden of korte zinnen kunt herhalen.
“Als je niet een nagenoeg perfecte score haalt, zijn je hersenen ernstig aangetast.”
Wat Gartner het meest verontrust, is dat de jongste test en de bijbehorende MRI al zes maanden na de vorige werd afgenomen.
“Dat betekent dat zijn artsen ernstige tekenen van dementie vermoeden.”
Trump zelf zei dat hij een hele reeks tests had gekregen, “steeds moeilijkere, wel vier uur lang”.
Gartner vermoedt dat Trump een diepgaande neuropsychologische testbatterij heeft ondergaan omdat hij gezakt was voor de moca.
“Dat is de enige plausibele verklaring. Trump heeft onbedoeld het spel verraden. Hij kan zijn mond niet houden, ook niet als dat in zijn belang zou zijn.”
The New Yorker berekende dat Trump in het eerste jaar van deze ambtstermijn 2,5 keer meer woorden sprak dan in het eerste jaar van zijn eerste termijn.
Het blad spreekt van logorrhea, een diarree van woorden: een psychiatrisch en neurologisch symptoom dat zich uit in pathologisch excessieve, vaak incoherente praatzucht.
“Bij frontotemporale dementie worden de frontale hersenkwabben aangetast”, legt Gartner uit.
“Die kwabben houden ons gedrag beschaafd, ze remmen onze dierlijke impulsen af en geven ons het vermogen tot rationeel denken en begrijpen.
“Luister naar Trumps woorden, die klinken met de week onzinniger. En het ergste aan mensen met frontotemporale dementie is hun gedrag: ze worden volledig ongeremd en agressief.
“In een verpleeghuis worden zulke patiënten platgespoten met antipsychotica, omdat ze onhandelbaar zijn.
“Bovendien vrees ik dat Trump hypermanisch is: als hij ’s nachts op gang komt, tweet hij soms wel 200 berichten, de hele nacht door. Dat is geen normaal gedrag.
“Hij heeft die onstuitbare gedrevenheid op bepaalde momenten altijd gehad, maar nu gaan zijn hersenen onmiskenbaar achteruit. Het maakt zijn gedrag primitiever, verwarder, weerzinwekkender.
“Hij is nooit erg vriendelijk geweest tegen de pers, maar tegen een vrouwelijke verslaggever “stil, varkentje” zeggen, dat deed hij vroeger niet.”
Gepolijste zinnen
In zijn eerste termijn werd Trump wel nog in toom gehouden door een aantal mensen in zijn regering die hem zijn kwalijkste impulsen uit het hoofd praatten.
Gartner ziet dat verschil ook:
“Vandaag wordt deze man met een kwaadaardige persoonlijkheid omringd door ja-knikkers.
“Hij heeft hen geselecteerd op hun gebrek aan expertise – met Pete Hegseth werd zelfs op de redactie van Fox News gelachen – en hun absolute trouw aan hem.
“Een deel van hen zijn ware gelovigen, sommigen lijden wellicht zelf aan psychopathieën.
“Anderen zijn platte opportunisten, maar wat ze gemeen hebben is dat ze niet zullen ingrijpen, wat hij ook doet.
“De slechtste mens op aarde verliest in ijltempo zijn cognitieve vermogens en remmingen, en niemand houdt hem tegen: het is de perfecte storm, en het is verontrustend dat niet meer mensen dat risico voor de natie en de wereld erkennen.”
Het kan nog onheilspellender.
“Ik zeg tegen iedereen: de Trump van vandaag is de beste Trump die je ooit nog zult zien. Morgen zal hij nog slechter zijn.
“Omdat dementie een ziekte is die steeds erger wordt, tot ze je doodt. Snelle achteruitgang is een basiskenmerk.
“Trump was nooit een genie, maar hij was vroeger toch slimmer dan veel mensen vandaag beseffen.
“Luister naar oude interviews met hem uit de jaren 80. Hij kon een punt maken, hij was coherent, hij sprak in gepolijste zinnen.
“Vandaag heeft hij zelfs moeite om zijn woorden af te maken. Iedereen lacht zich een kriek als ze in een latenightshow een compilatie maken van alle woorden die Trump niet correct kan uitspreken.
“Maar het is niet om te lachen, het is een geestesstoornis.”
“Het weefsel”
En dan is er Trumps onvermogen om bij één onderwerp te blijven. Hij schiet los associërend de vreemdste kanten uit, in een voortdurend gebrabbel en gemijmer. Hijzelf is trots op zijn stijl: hij noemt het “the weave” (het weefsel).
Gartner grinnikt.
“Trump vermerkt alles, zelfs zijn problemen. Van een dementietest maakt hij een fabuleuze IQ-test, aan zijn pijnlijke afdwalen geeft hij een zweem van genialiteit door het “het weefsel” te noemen. Terwijl hij gewoon niet meer weet waarover hij het heeft.
“De meeste Amerikanen beseffen niet hoe erg het is. Ze zien clips of fragmenten waarin Trump iets opruiends of vermakelijks zegt.
“Alleen journalisten moeten anderhalf uur naar zijn geklets luisteren en nog wat coherentie trachten te halen uit die chaos.
“Mensen met dementie herinneren zich midden in een zin opeens iets uit hun verleden of iets waarin ze geïnteresseerd zijn, en dwalen af. Voor ons is dat zeer herkenbaar.”
Net zoals het liegen. Meer dan 30.000 keer in zijn eerste termijn, hielden factcheckers van The Washington Post bij, en het werd jaarlijks erger.
“Zoals alle psychopaten is Trump altijd een aartsleugenaar geweest”, zegt Gartner.
“Maar vroeger ging het vooral om politieke leugens, zoals ‘de benzineprijs is nog nooit zo laag geweest’.
“Vandaag gaat het veel vaker over confabulatie, ook wel ‘eerlijk liegen’ genoemd. Dat is wanneer mensen valse herinneringen hebben die ze voor echt houden.
“Ze vertellen je anekdotes die aantoonbaar nooit gebeurd zijn, verzinsels waarin ze zelf zijn gaan geloven.
“Zo vertelt Trump graag dat zijn oom nog heeft lesgegeven aan de Unabomber (een terrorist uit de jaren 80, red.), terwijl dat feitelijk onmogelijk is.
“Of dat hij als kind honkbal speelde in Cunningham Park in Queens, en zijn moeder hem aanmoedigde om professional te worden, maar dat zijn aandacht werd getrokken door het psychiatrisch ziekenhuis van Creedmoor dat hij zag liggen vanaf dat veld.
“Daar klopt niets van. Zijn moeder was wreed en hard en keek niet naar hem om, dat ziekenhuis ligt kilometers van dat park verwijderd. Alleen mensen met dementie confabuleren in die mate.”
Gartner vindt het zijn plicht om te waarschuwen – net zoals het jongetje in het sprookje dat roept dat de keizer helemaal geen kleren aanheeft. En hij zet graag sceptici op hun plaats.
Dat iedere man van bijna tachtig weleens indut op een ongepast moment?
“Natuurlijk, maar niet voortdurend tijdens belangrijke vergaderingen, en zeker niet in de beklaagdenbank tijdens een strafproces waarin over jouw toekomst wordt beslist.”
Of dat mensen van zijn leeftijd wel vaker even niet op een naam kunnen komen?
“Ook begrijpelijk, maar bij Trump gaat het veel verder.
“Onlangs sprak hij, na een onderhandeling over de shutdown met de twee Democratische fractieleiders in het Congres, over Hakeem Jeffries als ‘een aardige man’.
“Hij dacht dat hij hem net voor het eerst had ontmoet. De nummer twee van de Democratische Partij, met wie hij voortdurend te maken heeft.
“Dat is een teken van snel toenemende dementie. Maar deze man heeft de nucleaire codes.”
Ultieme lakeien
Het 25ste amendement inroepen als het nóg erger wordt?
“Ik weet zeker dat dat nooit zal gebeuren”, zegt Gartner.
“Omdat de mensen rond hem de ultieme lakeien zijn. Ze buitelen over elkaar heen om te zien wie zich het meest kan onderwerpen voor hun god. Dus wie gaat hem tegenhouden?”
Nu Trump steeds dieper wegzakt in de peilingen, beginnen enkele Republikeinse Congresleden hem wel tegen te spreken in sommige dossiers, maar talrijk zijn ze nog niet.
Gartner gelooft niet dat het er ooit voldoende zullen zijn om Trump te impeachen of af te zetten. Zelfs niet als zijn gedrag nog stuitender wordt.
“Omdat het geen dappere mensen zijn, en ze weten dat Trump wraakzuchtig is.
“Ze beseffen dat een kerngroep van pakweg 30 à 35% van de Amerikanen hun idool zal blijven volgen, zelfs als hij kinderen neerschiet op 5th Avenue. Dat maakt iedereen bang voor hem, want hij kan die basis tegen zijn tegenstanders opjutten.”
Zelf is Gartner er ook niet echt gerust op. Zeker sinds Trump hem aanviel als “een onteerde dokter die aan Trump Derangement Syndrome lijdt”.
De dokter verduidelijkt dat “TDS” een verzinsel is van Trumpfans.
Lachend: “In plaats van een obsessie lijkt het waarschuwen voor Trump mij juist een teken van geestelijke gezondheid.
“Maar sommige vakgenoten roeren zich niet meer, uit angst voor de gevolgen: een aanslag door een Trumpfan, of een doelwit worden van Justitie.
“Mijn vrouw zou willen dat ik minder interviews doe. Maar het is oké, ik denk niet dat ze Belgische kranten leest.”
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Standaard