De Nederlandse schrijver Joris Luyendijk stopte na dertig jaar met de journalistiek om fulltime geld in te zamelen voor het leger van Oekraïne. Fel en strijdvaardig schopt hij ons de luie zetel uit. ‘Onze vrijheid staat op het spel. Waar zitten jullie, Belgen?’
Annemie Bulte – De Morgen/Humo
13 juli 2026
Leestijd: 24 min
‘Dat Oekraïne nog in vrijheid leeft is te danken aan de Noren, de Polen, de Duitsers en de Nederlanders. Níét aan jullie. Wanneer gaan jullie politieke leiders uitleggen dat er een acuut gevaar is?’
Joris Luyendijk
We zien Joris Luyendijk in zijn nieuwe rol als activist aan het werk op een maandagavond in Den Haag: voor een zaaltje van zo’n 250 mensen praat hij over de ‘Dubbele dreiging’ – Trump en Poetin – en hoe we deze unieke kans als Europa moeten grijpen om eindelijk volwassen te worden en onder de Amerikaanse klauw uit te komen.
Op het podium naast hem prijkt een zwart raketvormig toestel met rode top, het ding waar het vanavond om draait.
Een interceptordrone, ontwikkeld door de Nederlandse start-up Straya, die de vliegende gevechtsrobotten van de Russen uit de lucht moet halen aan het Oekraïense front.
Het vurige pleidooi slaat aan: in de zaal gaan tientallen telefoons vlotjes de lucht in om de grote QR-code op het scherm te scannen en geld te doneren. De teller eindigt die avond op 15.000 euro, en zal later nog oplopen tot 17.000 euro.
Luyendijk: “Dat zijn maar liefst zes stuks!”
Het was spectaculair om te zien hoe in de loop van de avond almaar meer armen de lucht in gingen om te doneren.
“Ja, dat systeem met die QR-code is nieuw, en blijkt heel efficiënt om mensen impulsdonaties te ontlokken, een beetje zoals het snoeprek aan de winkelkassa.
“Vroeger moest je mensen een papiertje mee naar huis geven en dan beslisten ze thuis of ze een overschrijving wilden doen. Die moesten ze in een enveloppe stoppen en ermee naar de brievenbus lopen. Nu houden ze een telefoon omhoog en leidt die QR-code hen rechtstreeks naar de bankapp, waar ze het geld ter plekke overmaken.
“Je ziet in real time dat bedrag oplopen op het scherm: dat is een heel andere dynamiek.
“Je kunt dus mensen op zo’n avond niet alleen informeren over de toestand in de wereld, je geeft ze ook de mogelijkheid om iets ten goede te veranderen.”
Commercieel slim gezien.
“Behalve dat het geld natuurlijk niet naar mij gaat – ik doe die avonden gratis – maar naar mensen die mijn en jouw vrijheid bevechten. Dat is wat die soldaten in Oekraïne doen.”
Tegelijk vond ik het bevreemdend: je geeft als burger geld voor militair materieel dat normaal door de overheid wordt gekocht.
“Dat is een typische opmerking voor iemand die niet ziet dat we vandaag niet meer in vredestijd leven.
“Word eens wakker: wij zijn al lang in oorlog met Rusland. Ook België wordt dagelijks in het vizier genomen met cyberaanvallen, beïnvloeding, trollenfabrieken, schaduwvloten en allerlei andere Russische shit.
“Het front van onze oorlog ligt in Oekraïne, en als we daar verliezen, komt het onze kant uit.
“Ik ben dus eerder verbaasd als mensen níét geven.”
Doe je veel van dit soort fundraising?
“Zo veel ik kan, voor allerlei doelen. Wij brengen de spullen naar de soldaten aan het front, en zij zijn daar heel dankbaar voor, omdat het Oekraïense ministerie van Defensie gewoon van alles te kort heeft: generatoren, Starlink-schotels, auto’s, tourniquets om slagaders af te binden…
“Toen ik er vorige keer was, heb ik een busje volgeladen met aardappelpuree die net over datum was, maar wel nog goed eetbaar. Aan het front zijn ze daar heel blij mee. Dan ga je dus een paar honderd pakken aardappelpuree uitladen voor die stoere Oekraïense soldaten.
Bron Koen Bauters
“Ze komen daarvoor uit hun ondergrondse posities in de kill zone, een strook van 60 kilometer aan het front waar alles wat beweegt onmiddellijk wordt neergemaaid.
“Meestal spreek ik met hen af in tankstations. Het eerste wat ze daar opzoeken, is het porselein: de toiletten, die er altijd brandschoon zijn, omdat ze weten dat de soldaten er komen.
“We halen ook geld op voor journalisten, zodat die een dronedetector op hun auto kunnen zetten. En ik heb een actie lopen voor medische hulp aan zwangere vrouwen wier man aan het front zit en die niet naar het ziekenhuis kunnen.
“Daar zijn we gestart met 2.000 euro, en we hebben nu al 220.000 euro. Daarmee kunnen we 10.000 vrouwen per jaar helpen.”
Zamelen jullie ook geld in voor kamikazedrones?
“Nee, dat zou ik ook niet doen. Er is aan alles tekort, maar ik voel me natuurlijk prettiger bij het idee dat ik dingen doe die levens redden of verlichten, niet beëindigen.
“De interceptordrone die je op het podium zag, is ontwikkeld door een Oekraïner, Vlad, die in Nederland die start-up is begonnen.
“Hij bouwt de drones hier met Oekraïense data van het front. Dat kan ons dan weer helpen om onze defensie-industrie te ontwikkelen, want op dat vlak zitten we hier met een gigantisch gat.
“Jullie ook, trouwens. De haven van Antwerpen weet niet wat ze moet doen als daar vanavond een busje opengaat en er twintig Russische drones uit komen die de haven bombarderen. Daar hebben jullie niets tegen in huis, en wij evenmin.
“We moeten die dingen zelf gaan bouwen, en dat kun je alleen als je ze ook in een oorlogssituatie kunt testen.
“Dat gebeurt nu bijvoorbeeld met die Straya’s: die worden as we speak afgeschoten en getest aan het front. Deze week zullen we horen of ze werken.”
Hoe vinden jullie in dat immense land je weg? Hoe weet je wat ze in Oekraïne nodig hebben?
“Er is een heel netwerk van vrijwilligers die directe contacten hebben met het leger.
“Ik ben eens naar Oekraïne meegegaan met een Nederlandse activiste, Sytske de Boer, die daar al sinds het begin van de oorlog als een soort dispatcher werkt, om hulpgoederen en materiaal voor het leger te verdelen. De eenheden bellen of appen haar om te zeggen wat ze nodig hebben, bijvoorbeeld een 4×4.
“Zij werkt niet voor het ministerie van Defensie, maar koopt met giften uit Amerika en Europa spullen in voor de eenheden.
“Maar niet ondoordacht: ze wil weten waar iets precies voor moet dienen, en of het misschien ook kan met iets eenvoudigers.
“Zo heb je tientallen vrijwilligers: Schotten, Letten, ontzettend veel Denen, Duitsers, Polen… Zuid-Europeanen veel minder. Ook relatief weinig Belgen.”
Hoe komt dat, denk je?
“Vertel jij het me maar. Waar zijn jullie? Het is ook júllie vrijheid die hier op het spel staat.”
Waar leef je van, sinds je geen journalist meer bent?
“Ik leef nog steeds van mijn lezingen over mijn laatste boek, De zeven vinkjes uit 2022. Maar dat deed ik voordien al, want de journalistiek betaalt zo onvoorstelbaar slecht.
“Dat geeft me de kans om de rest van mijn tijd in die avonden te steken. Ik probeer ook druk uit te oefenen op politici, en ik praat veel met diplomaten, mensen van de NAVO en inlichtingendiensten.
“Af en toe ga ik met een konvooi naar Oekraïne. Op 10 juli vertrek ik weer.”
Aan de galg
Je was één van de prominentste journalisten van Nederland. Wat heeft je doen beslissen om dat leven achter je te laten?
“Trump II. Tot dan dacht ik altijd: wij zijn een satelliet van Amerika, we moeten de VS erg veel geld geven en wapens bij hen kopen, en in ruil daarvoor beschermen ze ons.
“Maar toen kwam Trump terug, een echte gek, en die schopte ons zijn invloedssfeer uit. Op dat moment besefte ik: hij gaat dus ook Oekraïne in de steek laten.
“Oekraïne heeft in 1994 zijn kernwapens opgegeven omdat de Amerikanen hadden beloofd hen te beschermen. Maar Trump blies dat gewoon op, waardoor Poetin in Oekraïne de vrije hand kreeg en ook onze veiligheid niet meer gegarandeerd was.
“Amerika heeft ons verraden, heb ik toen geschreven. Dat was net nadat Trump de baas was geworden nog een controversieel idee.
“Toen Trump de bestormers van het Capitool vrijliet, wist ik het wel zeker: de rechtsstaat gaat eraan. Onze veiligheid is niet langer gegarandeerd.
“Stel je voor dat jullie parlement wordt bestormd door mensen die Theo Francken proberen op te hangen – je moet er niet aan denken – en de mensen die dat op een haar na klaarspelen, worden daarna vrijgelaten.
“Wat zou je conclusie zijn over de Belgische staat? Dat die kapot is. Dat is nu het geval in Amerika.
“Oekraïne kan dus vallen, besefte ik. En dan schuift de grens van Rusland op tot aan de Poolse grens, en krijgen ze er 40 miljoen mensen bij.
“En al dat graan, en al die tech, en het beste leger van Europa.
“Dan zijn we gewoon ontzettend zwaar de pineut, want Poetin gaat daar natuurlijk niet stoppen. Hij gaat dat hele land leegplunderen, en daarna is het de beurt aan de Baltische staten, en dan aan Finland…
“Ik wilde niet machteloos aan de zijlijn blijven staan. Ik denk dat ik mijn land meer kan dienen in deze nieuwe rol.”
Als oorlogsactivist?
“Als verdedigingsactivist.”
Wel een grote ommekeer, na dertig jaar journalistiek.
“Misschien creëert het ook een schokeffect bij mensen.
“Ik besefte meteen ook dat dit een unieke kans was voor Europa om eindelijk vanonder het Amerikaanse juk vandaan te komen. Om onze eigen toekomst vorm te geven, zonder dat we elk moment kunnen worden meegesleurd in allerlei gestoorde Amerikaanse avonturen in het Midden-Oosten.
“Daarvoor moeten we onze eigen Europese defensie bouwen, maar dat kunnen we nu niet, want we liggen helemaal aan het infuus van de Amerikaanse technologie. Ze kunnen ons ieder moment uitzetten. Dus moeten we ook technologisch onafhankelijk worden.
“Facebook en WhatsApp moeten Europa uit, de hele santenkraam. Ze maken onze Europese democratieën kapot.
“Elon Musk steunt openlijk extreemrechts en intervenieert in het democratische proces.
“Dat hele socialemedialandschap trekt onze democratie aan stukken. De algoritmes dragen de afschuwelijkste waarden uit en vergiftigen de hoofden van onze jeugd. Wij moeten daarvan af.”
Trump heeft ons wel wakker geschud, zei je.
(knikt) “We moeten nu vooral niet weer in slaap vallen, want een tweede kans komt er niet.
“Dat Oekraïne nog in vrijheid leeft, is te danken aan de Noren, de Denen, de Zweden, de Finnen, de Balten, de Polen, de Duitsers en aan ons. Niet aan jullie. In dat opzicht parasiteren jullie in België op onze steun aan Oekraïne.
“Wij hebben al 21 miljard gegeven, terwijl jullie overheidssteun blijft steken op 4,5 miljard. Wanneer gaan jullie politieke leiders uitleggen dat er een acuut gevaar is? En waar zijn jullie met de media?
“Ik zeg weleens dat we ons in deze contreien gedragen als hobbydieren in een kinderboerderij, die denken dat er geen roofdieren bestaan. En jullie zijn nog ergere hobbydieren dan wij.”
Er verschijnen bij ons elke dag artikels over Oekraïne. Talkshows geven er zoveel aandacht aan dat ze het verwijt krijgen dat ze de oorlogsretoriek aanzwengelen. Maar het is waar dat er na vier jaar ook een soort ‘Oekraïnemoeheid’ heerst.
“Er zal in 1939 ook wel een ‘Duitslandmoeheid’ zijn geweest.
“Jullie zijn als land twee keer totaal omgeploegd omdat jullie het slagveld werden in de wereldoorlogen. En wat is jullie reactie? In een hoekje gaan zitten en hopen dat het niet weer gebeurt.
“Jullie eigen veiligheid staat op het spel! Maar het is alsof je tegen een hangbuikzwijn in de kinderboerderij moet vertellen over de wolf.
“‘De wolf? Die leeft bij ons niet’, zegt dat zwijn dan. ‘Er is wolfmoeheid.’ – ‘Hoor je de wolf dan niet?’ – ‘Ja, maar er is wolfmoeheid. Wij zijn met iets anders bezig.’ – ‘Maar de wolf komt dadelijk hiernaartoe en die bijt jou dan dood.’ – ‘Wat is dood? Wat is bijten?’”
Vond jij het verzet van Belgisch premier De Wever om de bevroren Russische tegoeden vrij te geven voor Oekraïne bijvoorbeeld niet terecht?
“Dat kon ik wel goed begrijpen. Je kunt zulke dingen als klein land niet op die manier doen, want dan word je gewoon eruit gepikt.
“Bovendien was ik er sowieso tegen dat we die tegoeden gebruiken, want daarmee ondermijnen we de status van de euro als reservemunt.
“Andere landen gaan dan denken: ho, onder bepaalde omstandigheden kunnen dus ook onze tegoeden worden bevroren en weggegeven.
“Ik vind dat we dit uit eigen zak moeten betalen.”
Onze regering is drukdoende met de zoveelste ronde besparingen, en dat veroorzaakt al veel onrust en protest. Moet er dan nog meer geld naar defensie gaan?
“‘Het leven is al zo duur’, zeggen ze dan. Wacht tot Oekraïne valt en de Russen aan de Poolse grens staan, dan wordt het leven nog duurder. Of aan de Duitse grens. Of de Belgische grens. Wanneer kom je in actie?
“Het geld klotst tegen de plinten op in Europa. Alleen als je nog nooit buiten Europa bent geweest, denk je dat je het hier zwaar hebt.
“Als je jezelf vergelijkt met mensen van jouw sociale klasse op een ander continent, dan is het altijd minder. We hebben geld genoeg om dit te doen.
“Vlaanderen is schatrijk. Jullie zijn in Vlaanderen per hoofd rijker dan wij, maar er gebeurt veel minder dan in Nederland.
“Als iedereen zich in Europa had opgesteld als België, werd Oekraïne op dit moment helemaal kapot geplunderd. Dat gingen de Russen daar tekeer zoals ze nu al doen in de bezette gebieden.
“Kinderen gekidnapt, vrouwen verkracht, mannen geëxecuteerd…
“Omdat jullie je luie zetel niet uitkomen!”
Veel mensen zijn bezig met hun eigen besognes en hopen dat het uiteindelijk wel goed komt.
“En lezen die dit? Wat zegt dat over de kwaliteit van de journalistiek op dit moment als die mensen dat nog steeds doen?
“Wat zegt dat dan over de kwaliteit van de mensen die werken in de informatie voorziening?”
Uiteraard niet onze lezers, maar… Zit je mij nu uit te lachen?
“Een beetje.”
Waarom?
“Omdat ik dit gesprek twee keer per week heb, in steeds nieuwe varianten.
“Bij elke podcast en bij elk interview probeer ik de camera te draaien en te zeggen: jullie dragen te weinig urgentie uit. Terwijl het huis in brand staat.
“Er is maar één reactie mogelijk op die mededeling: ‘Hoe gaan we blussen?’ Maar die hoor ik bijna nooit.
“Meestal krijg ik een tegenvraag als: ‘Is het wel een brand? We moeten sceptisch blijven. Veel mensen denken dat het geen brand is.’”
Pippi Langkous
Misschien verandert dat als je iets vertelt over je trips naar Oekraïne. Hoe ben je daar de eerste keer terechtgekomen?
“Het was Tommy Wieringa die me meevroeg.
“Ik kon mee met een hulpkonvooi van zijn organisatie Protect Ukraine. Dat was voor mij een echte eyeopener.
“Hoe heb ik dit kunnen missen, vroeg ik me af. Dit zijn echt Europeanen, met alles wat wij in Europa kennen.
“De mensen hebben er het leven van jou en mij, alleen voel je de indirecte gevolgen van de oorlog wel. Kinderen die les krijgen in een metrostation, of mensen die de nacht doorbrengen in de schuilkelder…
“Het is geen oorlogszone zoals Syrië of Gaza. Die raketten komen neer in een gebied van 2.500 vierkante kilometer, het is een immens land.”
Je kon je meer identificeren met de Oekraïners dan met de mensen uit Gaza, vertelde je.
“Ja, daar schrok ik zelf wel van, want je wilt niet discrimineren in je solidariteit.
“Toch voelde ik onmiddellijk een sterkere culturele verbondenheid met Oekraïners.
“Hun uitingen van rouw zijn bijvoorbeeld net zoals hier, ingetogen. Mensen trekken krom van verdriet. Dat is heel anders dan in Gaza, waar ze het lijk van hun zusje meedragen, in de lucht schieten en zeggen: ‘We slachten de Joden af in hun bed.’
“Die dingen zag ik daar toen ik correspondent was voor het Midden-Oosten. Ik wist wel dat dat hun manier was om hun verdriet te uiten, maar ik kon moeilijk compassie opbrengen voor mensen die dat soort slogans riepen.
“Als iemand in Oekraïne zijn zusje verliest, wordt dat meisje begraven met christelijke rites, met klassieke muziek, in graven met dezelfde beeldtaal als bij ons. Dat staat veel dichter bij mij.
“Bovendien vechten die mensen voor mijn vrijheid. In Gaza gaat het over hun vrijheid.”
In Reizen Waes: terug naar Oekraïne zag je dat er elke ochtend om 9 uur in het hele land een minuut stilte wordt gehouden voor de gesneuvelden.
(knikt) “Heel indrukwekkend is dat, iedere dag. Maar nog intenser is het als je midden in een begrafenis van iemand van het front bent. Dan wordt de hele stad stilgelegd. Dat is zo ontzettend ontroerend.
“Ook omdat het zo onnodig is. Je hebt het grootste land op aarde, Rusland, dat zegt: ‘Ik moet absoluut ook nog Oekraïne hebben, want dat land is een bedreiging.’
“Dan kijk ik verbaasd rond: hoe zijn deze mensen een bedreiging? De Oekraïners hebben niet een soort 7 oktober in Rusland gepleegd.
“Eén man doet dit. Één man doopt 100.000 gezinnen voor altijd in diepe rouw. Dat maakt me zo boos.
“Hoe kan de mensheid figuren voortbrengen als Netanyahu, Trump, Xi, Erdogan, Orbán, Poetin… Gadverdamme.”
Hoe is het leven aan het front?
“Ik heb dagen gepraat met de mensen die vanuit de ondergrondse dronelabs opereren. Over hoe Poetin de Russische soldaten aan het front gewoon de gehaktmolen in stuurt.
“Er vallen 30.000 doden per maand aan Russische kant, hun lichamen worden soms zelfs niet opgeruimd, zodat de families geen compensatie kunnen vragen en de zwerfhonden er zich tegoed aan doen.
“De dronelabs worden vaak geleid door hoogbegaafde autisten.
“In Nederland zitten die mensen bijna allemaal thuis, want het onderwijssysteem kan niks met hen, ze zijn veel te slim en veel te anders. Ginds runnen ze een dronelab, omdat ze ontzettend goed zijn.
“In duizenden kleine garages in Oekraïne zitten mensen aan nieuwe drones te knutselen, met onderdelen van AliExpress of met 3D-printers. Ze kunnen hun drones uittesten met live feedback van aan het front.
“Als jij als NAVO-soldaat aan je eigen materiaal prutst, word je meteen het leger uit geschopt.
“Daar is het eerste wat ze doen een wapen uit elkaar halen. Heel innovatief, maar jammer genoeg ook heel kleinschalig.
“Er zitten ook veel vrouwen in de kill zone. Dat zijn heel goede dronepiloten. Vrouwen blijken uitstekende killers, nu spierkracht niet meer meespeelt.”
Omdat ze goed kunnen gamen?
(knikt) “Ze kunnen zich sterk concentreren en hebben een heel goede hand-oogcoördinatie.
“Ik heb er drie gesproken, allemaal jonge meisjes.
“‘Je moet je als dronepiloot helemaal focussen op je doelwit,’ vertelden ze, ‘maar tegelijk voortdurend alle andere factoren in het oog houden: hoe is het weer? Hoe staat de wind? Welke data krijg ik binnen van de andere eenheden?’
“Daar zijn ze beter in dan de mannen.
“Waar de vrouwen aan het front als eerste aan moeten wennen, is dat ze niet meer in de bosjes naar het toilet kunnen gaan, anders zijn ze dood. In de kill zone kun je niet naar boven.
“Ik heb lang gepraat met een meisje van 21, een wiskundestudente.
“Wacht, ik toon je een foto – ik moet wel voorzichtig blijven, want ze verwachten dat de Russen binnenkort software met gezichtsherkenning gaan inzetten op de drones.
(Haalt zijn telefoon boven)
“Kijk, een gothic versie van Pippi Langkous, met lange rode vlechten en piercings in het gezicht. Zij heeft al duizenden mensen gedood.
“Zij bestuurt de kamikazedrones in de kill zone met de camera. Zij ziet de laatste seconden van die mensen, de doodsangst in hun ogen, net voor het scherm op zwart gaat.”
Wat doet het met dat meisje om al die mannen bijna in de ogen te kijken, net voor ze hen doodt?
“Ik vroeg het haar, en haar reactie was: ‘Die mannen komen mijn familie vermoorden. Als ik ze niet doodmaak, is mijn familie dood.’
“Je kunt in het heetst van een oorlog niet reflecteren.
“Het is ook zo dystopisch allemaal. Ik praatte met een team dat zich toelegt op electronic jamming: zij proberen de koers van Russische drones te verstoren met elektronische middelen.
“Als een Russische drone op weg is naar de Oekraïners, kijkt de piloot via een camera mee met de drone.
“Dat signaal kunnen de Oekraïners afvangen, zodat ze mee kunnen kijken. Als je jezelf in beeld ziet, is dat dus de laatste seconde van je leven.
“Een Oekraïense jammer vertelde me hoe ze die drones op hun kameraden zien afkomen. Soms lukt het hen om die drone zo te jammen dat hij een andere kant op gaat en in een weiland verdwijnt.
“En die kameraden zelf hebben geen idee. Ze komen ’s avonds terug en zeggen: ‘Het was een rustige dag.’
“Maar soms lukt het niet, en dan zien ze hun kameraden de lucht in gaan.”
De video’s van die kamikazedrones zijn ijzingwekkend, net omdat het een videogame lijkt, waarbij je een mannetje opjaagt in het bos, struikelend over takken en zich verschuilend achter bomen, tot het scherm op zwart gaat.
(hoofdschuddend) “Dat ik ooit in een wereld zou terechtkomen waarin ik pleit voor de productie van die dingen is voor mij wel echt bewijs dat je niet in de toekomst kunt plannen.
“Als je me tien jaar geleden had gezegd: ‘Joris, je gaat ’s morgens naar de sportschool en daarna ga je pleiten voor meer defensie-uitgaven, met name voor autonoom vliegende gevechtsrobots’ – want dat zijn drones –, dan had ik echt geantwoord: ‘Dat slaat helemaal nergens op. Dat zou ik nooit doen. Ik zit aan de linkerkant. Ik ben progressief. Ik vind juist dat we minder in defensie moeten steken.’
“Maar vandaag kan ik gewoon niet anders. Als ik alles optel, denk ik: we moeten dit nu doen. Maar het is zo’n draai, zo’n ommekeer.
“Dat contact met die soldaten vind ik onvergetelijk. Je komt die spullen brengen en dan praat je een beetje en op een gegeven moment steken ze die hand uit: ‘Dank je wel. Je had ook op het strand kunnen gaan liggen, maar je bent hierheen gekomen.’”
Als je zo’n konvooi met materiaal bezorgt, hoe zorgen jullie er dan voor dat het niet in de zakken van de verkeerde mensen verdwijnt?
“Je kunt contracten gaan opstellen, maar dat werkt niet in oorlogstijd, dus moet je iets anders hebben. Het geloof, bijvoorbeeld.
“Ik ben eens meegegaan met een groep jonge vrijwilligers uit onze streng protestantse Biblebelt. Die werken al vier jaar samen met een zekere Oksana, en zeggen: zij is eerlijk, dat weten we. Dat is betrouwbaarder dan een contract.”
Nu niet weer boos worden, maar Oekraïne was voor de oorlog het corruptste land ter wereld.
“O, maar het is nog steeds corrupt. Iedereen klaagt er enorm over. Er is ook veel chaos en incompetentie bij de ministeries.
“Daarom vind ik ook niet dat Oekraïne versneld bij de EU moet, want ze moeten eerst hun hele rechtspraak nog hervormen en het wetboek herschrijven. Als we ze nu al bij de EU halen, gaan ze dat echt niet doen.”
Gedwongen deal
De kansen voor Oekraïne lijken te keren, berichten de media. De noodtoestand is uitgeroepen op de Krim, Poetin lijkt in het nauw te raken… Voel jij optimisme bij je Oekraïense contacten?
“De mensen met wie ik contact heb, hopen op niks. Hoop is gevaarlijk, want als het tegenvalt, krijg je een nog veel hardere klap. Ze proberen van dag tot dag te overleven.
“Ik zie dat optimisme in de media ook, maar ik kan het moeilijk inschatten.
“Waar de Oekraïners vooral bang voor zijn, is dat Trump nog voor de midterms een deal gaat forceren. Als hij denkt dat hij die deal nodig heeft, zal hij die hun proberen op te leggen.
“Daarom is het heel belangrijk dat Trump denkt dat Oekraïne aan het winnen is. Dat is ook heel goed voor de Oekraïense defensie-industrie, want als ze winnen, is dat dankzij hun geweldige drones, die Trump ook koopt, en de Arabieren.
“Maar of het echt zo goed gaat, kan ik niet zeggen.”
Poetin heeft anders wel voor het eerst op de staatstelevisie toegegeven dat Oekraïne voor problemen zorgt.
“Maar waarom zou een dictator de waarheid spreken? Het kan een truc zijn. Het is een door en door onbetrouwbaar regime. Daarom vind ik de houding van de Oekraïners veel logischer: ‘Eerst zien, dan geloven.’”
Wat zie jij als mogelijk scenario?
“Ik hou me ver van voorspellingen. De oorlog is sinds de invasie compleet veranderd.
“In het begin ging het over tanks, gepantserde voertuigen en helikopters, nu gaat het helemaal over iets waar we toen zelfs nog geen woorden voor hadden.
“Er zijn te veel variabelen om je aan toekomst scenario’s te wagen. Ik weet een ding zeker: als het front valt en de Russen stoten door tot aan de Poolse grens, is dat de grootst denkbare ramp voor Europa.”
Geloof je dat er een vredesakkoord kan komen?
“Wat voor vredesakkoord? Reculer pour mieux détruire?
“Wat Oekraïne niet moet hebben, is een akkoord waarbij Poetin de kans krijgt om zijn hele leger weer aan te zuiveren, heel veel olie en gas te verkopen en daarna gewoon aan de volgende ronde te beginnen.”
Hoe groot schat je de kans dat Poetin een kernwapen gebruikt?
“We zijn er al eens heel dicht bij geweest, heb ik begrepen uit gesprekken met ingewijden.
“In november 2022 zaten zo’n 20.000 Russische soldaten met heel veel materiaal klem in Oekraïne, dat op het punt stond die troepen massaal krijgsgevangen te nemen.
“Toen heeft Poetin alles in gereedheid gebracht om tactische kernwapens te gebruiken. Gelukkig is er voordien wel gebeld met Xi, met Parijs en Londen en Washington.
“Xi zei: dat ga je niet doen, want dan wordt de Europese markt een puinhoop en dat kunnen we niet gebruiken.
“De Amerikanen hebben gezegd: als je dat doet, vernietigen wij met NAVO-materiaal alles wat je in Oekraïne hebt. Alles wat Russisch is in Oekraïne, maken we kapot.
“Toen heeft Poetin beslist om het toch niet te doen. Maar het heeft dus niet zoveel gescheeld.
“Die man is niet vatbaar voor vredesgesprekken. Het enige dat bij Poetin werkt, is afschrikking.”
Tot slot: waar zie je jezelf over vijf jaar?
“Een standbeeld in Kiev? (grijnst)
“Naast Bart de Wever, die na lezing van dit artikel beseft dat zijn historische rol – zijn Shakespeare-fantasie – echt wel in het verschiet ligt, maar dat daar ander beleid bij hoort?
“Die beseft dat hij zijn formidabele retorische gaven en zijn sprankelende intelligentie beter zou inzetten voor wat Churchill destijds, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, deed.
“Want ook in Engeland was de sfeer toen: kunnen we het niet op een akkoordje met Hitler gooien?
“Churchill was de enige die zag dat dat geen goed idee was.
“Ja, zet dat maar in de kop boven het stuk: ‘Bart De Wever moet zijn innerlijke Churchill vinden.’”
© Humo
Lees ook
Lees ook
Klik op de hyperlink en lees veel meer
berichten in deze categorie
Bron: De Morgen/Humo