Hittegolven en bosbranden maken er het leven ondraaglijk, stormen veroorzaken overstromingen en slaan stranden weg, en overtoerisme doet de ketel helemaal overkoken: de traditionele zuiderse vakantie staat onder druk.
‘Het is een hel.’
Jason Horowitz – De Morgen
16 juli 2025
Leestijd: 7 min
Nog niet zo lang geleden bouwden gezinnen die naar de kust van Montgat bij Barcelona kwamen zandkastelen, speelden ze spelletjes en luierden ze op het brede zandstrand dat het toonbeeld was van de Europese zomer vakantie. Maar nu is er op sommige plekken nauwelijks nog ruimte om een handdoek neer te leggen.
“Van hier tot daar”, zegt Sofia Mella, 19, terwijl ze ver de zee in wijst, “was alles zand.”
Door de klimaatverandering veranderen delen van Europa in een verloren zomerparadijs.
In Spanje, Italië, Griekenland, Frankrijk en daarbuiten veranderen zandverslindende stormen, de stijgende zeespiegel, verstikkende temperaturen, dodelijke overstromingen en verschrikkelijke bosbranden jaar na jaar enkele van de meest begeerde vakantie bestemmingen van het continent in ellendige plekken om te ontvluchten.
Terwijl Zuid-Europeanen dromen van fjorden, lijken de traditionele hotspots en vaste waarden van reisbureaus niet meer zo aantrekkelijk.
Vorige week, terwijl de temperaturen in een groot deel van Europa daalden, waarschuwden experts en overheden dat de volgende hittegolf niet lang op zich zou laten wachten.
Een gevaar voor kwetsbare lokale bewoners, en een realitycheck voor toeristen die zich afvragen waar ze aan begonnen zijn.
Zelfs activisten die hun steden willen bevrijden van de plaag van het overtoerisme, zien geen lichtpuntje in de barre omstandigheden.
“Het is een hel”, zegt Daniel Pardo Rivacoba, inwoner van Barcelona en woordvoerder van een groep die strijdt tegen overtoerisme en de vliegreizen die klimaatverandering in de hand werken.
Hij ziet de brandende zon niet als een bondgenoot om de toeristen weg te houden, maar als een gemeenschappelijke vijand die hen allemaal zal doen smelten.
Vorig jaar ging de groep van Pardo Rivacoba viraal met demonstraties tegen overtoerisme, waarbij toeristen met waterpistolen werden besproeid.
Dit jaar was het volgens hem zo heet dat “we de waterpistolen op onszelf hebben gebruikt”.
Op het hele continent was juni de wreedste maand. Tot nu toe. In Rome bewogen toeristen zich langs de bezienswaardigheden alsof ze ronddraaiden in een magnetron. Operazangers in Verona vielen flauw in hun kostuums.
Maar Spanje is de minst leuke zonbestemming geworden. In de zuidwestelijke stad El Granado steeg het kwik tot bijna 46 graden, een nationaal record voor juni.
En er waren nog meer sombere cijfers. Vorig jaar kwamen bij overstromingen in Valencia meer dan tweehonderd mensen om het leven.
Dit jaar zeggen deskundigen dat het aantal sterfgevallen, vooral onder kwetsbaren en ouderen, sterk is gestegen door de hoge temperaturen.
De klimaatverandering verandert ook het Spaanse landschap, waaronder het strand van Montgat, waar steeds frequentere stormen een groot deel van het zand hebben weggespoeld.
“Elke keer we er komen, is er minder zand”, zegt Susanna Martínez, 40, die al tien jaar met haar familie naar het strand van Montgat komt.
Woestijnvorming
Barcelona, slechts enkele kilometers verderop, heeft de afgelopen vijf jaar 30.000 vierkante meter zand verloren.
Marina d’Or, buiten Valencia, verder naar het zuiden, werd door projectontwikkelaars en gezinnen in heel Spanje gezien als badplaats bij uitstek. Nu hebben stormen ook een deel van de stranden weggespoeld.
Experts schatten dat er in het hele land honderdduizenden vierkante meters strand verloren zijn gegaan en waarschuwen voor woestijnvorming.
Spanje weet dat het een probleem heeft. Terwijl elders in Europa rechtse partijen zich verzetten tegen de milieuregels van de Green Deal, heeft de progressieve regering van Spanje een ecologische transitie omarmd.
“Het grootste risico waar de mensheid vandaag de dag mee te maken heeft, is ongetwijfeld klimaatverandering”, aldus Sira Rego, minister in de regering van Pedro Sánchez.
Volgens haar is reageren op die veranderingen de “prioriteit op het gebied van veiligheid” van het land.
De regering, trots op haar goed draaiende economie, wil honderden miljarden euro’s aan investeringen in duurzame energie aantrekken om honderdduizenden nieuwe groene banen te creëren.
Ze wil investeren in temperatuurvoorspelling om hittegolven te zien aankomen, en in de opleiding van zorgpersoneel dat meer hittegerelateerde aandoeningen zal moeten behandelen.
Ook wil men de energie-efficiëntie verhogen en de uitstoot van broeikasgassen verminderen.
Op lokaal niveau proberen steden als Barcelona ook de schade van de klimaat verandering te beperken.
Laia Bonet, de eerste onderburgemeester van de stad, verantwoordelijk voor ecologie en stadsplanning, zegt dat Barcelona “bijzonder kwetsbaar is voor de gevolgen van de klimaatverandering”, en dat de stad werkt aan maatregelen om het hoofd te bieden aan een warmere stad met een hogere zeespiegel en eroderende stranden.
De prioriteit van de stad is volgens haar het beschermen van kwetsbare inwoners met honderden klimaatopvangcentra.
Maar er wordt ook 1,8 miljard euro geïnvesteerd om gebouwen groener te maken, groene ruimtes uit te breiden, tweehonderd schaduwconstructies te plaatsen en een deel van de bestrating te vervangen door aarde om regenwater beter op te vangen en te hergebruiken.
De stad gebruikt ook zand dat is teruggewonnen uit bouwprojecten om haar stranden te helpen behouden.
Deze stranden zijn een geliefde openbare ruimte voor de lokale bevolking om af te koelen, maar ook een bescherming tegen stormvloeden en een cruciaal element in de identiteit van de stad als toeristische bestemming.
Ongeveer 15 procent van de economie van Barcelona is afhankelijk van toerisme.
Braadpan van Europa
Bonet zegt dat de klimaatverandering de stad heeft gedwongen om anders na te denken over het probleem van het overtoerisme en beleid uit te stippelen dat beide problemen aanpakt.
“Dit zijn vooruitstrevende beleidsmaatregelen die steden kunnen implementeren als tegengif”, zegt ze.
In Sevilla, de Zuid-Spaanse stad die wel eens “de braadpan van Europa” wordt genoemd, hangen nonnen al lang witte gordijnen in hun kloostergangen om de zon buiten te houden.
Maar sinds kort bedekt de stad ook de smalle straatjes met witte lakens, die als luifels over de daken worden gespannen.
In sommige delen van de stad wordt een oud systeem van ondergrondse kanalen gebruikt om koelere lucht naar de oppervlakte te brengen, terwijl een ander project regenwater naar schaduwrijke openbare ruimtes pompt, die vaak worden gekoeld door nevel installaties.
De stad begon hittegolven zelfs namen te geven om ze tastbaarder te maken.
Dat is belangrijk, zeggen deskundigen, omdat mensen hittegolven vaak vergeten zodra ze voorbij zijn.
Wetenschappers hebben recent dan ook snelle schattingen gemaakt dat de hittegolf het dodental in de getroffen regio’s mogelijk verdrievoudigd heeft.
Het doel, zegt een van hen, is om de aandacht te vestigen op de gevaren van extreme hitte op het moment dat de mensen die hitte echt voelen.
In plaats van hun gedrag aan te passen, hebben veel Zuid-Europeanen die lijden onder de zinderende hittegolven hun toevlucht genomen tot vluchtplannen.
In Barcelona fantaseren drie oudere Spaanse vrouwen in de schaduw van de kathedraal over het bewolkte Galicië in het noorden.
En Romeinen met een ruim reisbudget kijken verlangend naar vochtige, koele, vaak over het hoofd geziene landen.
“Het zou zomaar kunnen dat als het te warm wordt, mensen naar België komen”, zegt Ann Verdonck, 45, uit de buurt van Antwerpen, die met haar gezin op vakantie was in Barcelona.
Daar vond ze vorige maand de temperaturen ondraaglijk.
“En dan krijgen wij te veel mensen.”
Maar volgens activist Pardo Rivacoba zal extreme hitte het overtoerisme niet doen verdwijnen, omdat de toeristische sector zo cynisch is.
Als de zomers te heet worden, vreest hij dat de sector zou proberen om de schoolvakanties te verplaatsen naar koelere maanden waarin gezinnen kunnen reizen.
“De toeristische sector”, zegt hij, “is bereid om letterlijk elk stukje van de kalender in brand te steken.”
Toch beschouwen sommige inwoners de hitte als een verademing na de verstikkende massa’s toeristen.
“Als het zo heet wordt, kan ik tenminste langs de Sagrada Familia lopen”, zei Mercedes López, 67, een inwoner van Barcelona die vlak bij de beroemde en beruchte trekpleister van Antoni Gaudí woont.
Maar ze zegt ook dat een verwoeste toeristenindustrie alleen maar economische ellende zal veroorzaken. En met extreme hitte zullen de lokale bewoners bovendien proberen te vertrekken.
“Als deze hitte aanhoudt,” zegt ze, “zullen we naar Noorwegen of Finland moeten verhuizen.”
Haar vriendin Consol Serra, 74, vindt dat geen duurzame oplossing:
“Als wij nu die hitte kennen, zal die uiteindelijk ook daar aankomen.”
Lees ook
Lees andere berichten in deze categorie
Bron: De Morgen