Donald Trump en gelijkgestemde wereldleiders nemen het niet zo nauw met regels en systemen van checks-and-balances. Dat lijkt soms een aantrekkelijk idee, schrijft Koen Schoors, maar de gevaren zijn vaak groter dan de mogelijke voordelen. ‘Schaf te veel regels af en voor je het weet zit je op het glijdende vlak van democratie naar autocratie.’
Koen Schoors – De Morgen
21 maart 2026
Leestijd: 8 min
In het begin van zijn tweede mandaat als Amerikaans president vond Donald Trump nog veel medestanders bij Vlaamse ondernemers.
Zij vinden dat hun ondernemerschap wordt verstikt door een te vette overheid, die een niet-aflatende stroom lokale, Vlaamse, Belgische en Europese regels op hen afvuurt.
Premier Bart De Wever gaf op 7 oktober 2025 nog uitdrukking aan dat gevoel in zijn openingscollege voor de vakgroep Politicologie van professor Carl Devos aan de UGent, door te verwijzen naar de boutade dat:
“De Verenigde Staten innoveren,
China repliceert en
Europa reguleert”.
Veel ondernemers vonden het Department of Government Efficiency (DOGE) en zijn radicale kettingzaagacties onder leiding van Elon Musk en diens zootje ongeregeld van jonge programmeurs best charmant.
En het was op een nerdy manier ook wel geinig dat DOGE was genoemd naar de notoir instabiele dogecoin, een cryptomunt die Musk ooit propageerde.
Een beetje onorthodox allemaal, maar velen vonden de stormram-aanpak wel iets hebben en vroegen zich watertandend af of Vlaanderen ook geen behoefte had aan een eigen DOGE.
Dat naïeve enthousiasme is ondertussen bekoeld.
DOGE bleek vooral een gerichte sloopkogel actie om overheidsbevoegdheden neer te halen die niet meer passen in de prioriteiten van de rouwdouwers die nu in de VS aan de macht zijn.
- Gezondheidsbeleid
- Ontwikkelingshulp
- Lidmaatschap van internationale organisaties
- Voedselhulp
- Klimaatbeleid
- Noodhulp bij natuurrampen
- Diversiteit…
Het moest allemaal op de schop ten bate van het herstel van de dodelijkheid van het voortaan baardeloze Amerikaanse leger.
Het gebeurde allemaal zo ondoordacht dat de overheid heel wat ontslagen werknemers algauw opnieuw moest aannemen omdat ze blijkbaar toch iets deden wat naderhand onmisbaar bleek te zijn.
Ondanks het onoordeelkundige snijwerk van DOGE en de draconische besparingen in de gezondheidszorg werd het structurele tekort alleen maar groter.
Koen Schoors
Ook het aberrante gedrag van Musk, die onder invloed van ketamine zelfs een nazigroet niet langer kon bedwingen, droeg niet bij aan de geloofwaardigheid van DOGE.
Het agentschap en zijn leider werden in ijltempo zo onpopulair dat de activiteiten van DOGE op een laag pitje werden gezet.
De hele DOGE episode van Musk straalde ook negatief af op zijn bedrijf Tesla, dat de absolute verkoop van wagens zag dalen in een sterk groeiende markt.
Musk trok zich al snel terug uit de politiek en richtte zich opnieuw op zijn ondernemingen.
Het vervelende is dat die radicale deregulering en ontvetting uiteindelijk geen enkel effect op het overheidstekort lijken te hebben gehad.
Ondanks het onoordeelkundige snijwerk van DOGE en de draconische besparingen in de gezondheidszorg werd het structurele tekort alleen maar groter.
Dat is vooral te wijten aan de enorme belastingverminderingen voor vooral rijke Amerikanen, de One Big Beautiful Bill die Trump door het Congres en de Senaat joeg.
Ook het groteske plan om het buitenland het gat in de Amerikaanse begroting te laten vullen met een chaotische lawine aan douane heffingen zette weinig zoden aan de dijk.
Het was sowieso al raar om te denken dat deze heffingen door het buitenland betaald zouden worden.
Douaneheffingen worden betaald door Amerikaanse importeurs, die ze grotendeels aan hun klanten doorrekenen. Ze zijn dus een consumptiebelasting die grotendeels ten laste komt van de Amerikaanse consument.
Trump lapte bij het invoeren van zijn geliefde douaneheffingen alle internationale en Amerikaanse regels aan zijn laars en volgde zijn buikgevoel.
Hierdoor ontstond rechtsonzekerheid en willekeur en de inkomsten vielen uiteindelijk tegen.
Kerfstok
Allicht moet de Amerikaanse overheid nu, na een uitspraak van het Hooggerechtshof, meer dan 100 miljard geïnde heffingen aan de importerende bedrijven terugbetalen.
Het uiteindelijke resultaat is dat het Amerikaanse begrotingstekort in 2025 niet minder dan 5,9 procent van het bbp bedroeg. Het ziet er voor 2026 nauwelijks beter uit.
Bij ongewijzigd beleid marcheert het tekort de komende decennia naar 7 procent van het bbp, met intresten op de overheidsschuld als de snelst stijgende uitgavencategorie.
Ook bij militaire agressie lapt Trump alle nationale en internationale regels aan zijn laars.
Hij volgt daarbij de blauwdruk van zijn goede vriend, de Russische president Vladimir Poetin.
De immigratiedienst ICE arresteert zonder rechtsgrond mensen met een kleurtje op straat en deporteert die naar gevangeniskampen (en soms meteen naar het buitenland).
Slechts een heel kleine minderheid van deze mensen heeft effectief iets op de kerfstok.
Trump stuurt zijn illegale deportatiemachine als een soort politieke represaille vooral op Democratische staten af.
Het straatprotest tegen deze illegale acties leidde ondertussen tot de gewelddadige repressie en de straatexecutie van drie Amerikaanse burgers door gemaskerde ICE agenten.
Dit niveau van overheidsgeweld tegen eigen burgers is de laatste decennia nog niet vertoond in de Verenigde Staten. Het lijkt Rusland wel.
Bij de zogenaamde ‘speciale militaire operatie’ in Venezuela kidnapten Amerikaanse troepen de Venezolaanse president Maduro, zonder de intentie om het regime te veranderen.
Het officiële beleid is het in stand houden van een marionettenregering en controle over de olierijkdommen.
‘Speciale militaire operatie’ is ook het eufemistische jargon dat Rusland hanteerde voor de invasie van Oekraïne.
Even ter herinnering: bij het begin van de invasie in februari 2022 was er een mislukte Russische poging om de Oekraïense president Zelensky te kidnappen of te vermoorden met als expliciete bedoeling om Janoekovitsj als Russische handpop weer in het Oekraïense presidentiële zadel te hijsen.
Na meer dan vier jaar oorlog en ruim meer dan een miljoen Russische slachtoffers houdt Rusland nog altijd vast aan de verbale fictie van een speciale militaire operatie.
We leven in een wereld van orwelliaanse newspeak, waar autoritaire leiders met propagandistische woorden de realiteit proberen te vormen.
Regels bieden een vorm van controle op wispelturig overheidsbeleid en ze vermijden de al te groteske stommiteiten die nu in het Witte Huis opgestapeld worden.
Koen Schoors
Nu noemt Trump de aanvallen op Iran soms een uitstap en soms een uitstap om een latere oorlog te vermijden, maar nooit een echte oorlog.
Hij vermijdt opnieuw het woord oorlog omdat een oorlogsverklaring, net als grootschalige en niet gemotiveerde importheffingen, volgens de Amerikaanse regels een goedkeuring van het Congres vragen.
Maar in plaats van die goedkeuring te vragen verraste hij het Congres, de Senaat en zijn eigen generaals door de onderhandelingen met Iran abrupt te onderbreken en het land aan te vallen, zonder duidelijke doelstelling of eindstrategie.
We weten ondertussen dat het voorwendsel voor die aanval nog minder geloofwaardig was dan het valse vermoeden van massavernietigingswapens dat president Bush junior gebruikte om de tweede Golfoorlog te verantwoorden.
Trump speelt cavalier seul en de hele wereld zit met de gebakken peren.
Blijkbaar was het plan om eerst het Iraanse leiderschap te doden, daarna nog wat bommen te gooien en dan gracieus de onvoorwaardelijke overgave van Iran te aanvaarden.
Het illegaal kidnappen of vermoorden van buitenlandse leiders is nu in Amerika bon ton geworden. Het is gedrag dat we van een schurkenstaat verwachten.
Dat het Iraanse regime ook andere landen in het Midden-Oosten in het vizier zou nemen, stond niet op de Amerikaanse radar.
Dat het Iraanse regime in overlevingsmodus ook de Straat van Hormuz zou kunnen afsluiten, iets wat elke geopolitieke tooganalist kon voorspellen, leek het Witte Huis echt te verrassen.
Elke kat in het nauw blaast, krabt en bijt om te overleven. Hoezo verrassing?
En nu zitten we met een illegale en uitzichtloze oorlog, een onstabiel Midden-Oosten, wereldwijde economische problemen, zonder enig uitzicht op regimeverandering voor het geplaagde Iraanse volk.
Alleen Rusland vaart er echt wel bij. De stijgende olieprijzen en het schorsen van de sancties zijn een levenslijn voor de stagnerende Russische economie. Zo financiert elke bom op Iran er ook een op Oekraïne.
Zonder gêne
Niet alle regels zijn fantastisch en soms zijn ze lastig of zelfs overbodig, maar anderzijds hebben veel regels zin.
Ze voorzien checks-and-balances, ze bieden een vorm van controle op wispelturig overheidsbeleid en ze vermijden de al te groteske stommiteiten die nu in het Witte Huis opgestapeld worden.
Europa moet zeker dereguleren en vereenvoudigen, maar laten we niet vergeten dat sommige regels er zijn voor redenen die we maar begrijpen nadat ze afgeschaft zijn.
Schaf te veel regels af en voor je het weet zit je op het glijdende vlak van democratie naar autocratie.
Pete Hegseth, de zelfverklaarde Amerikaanse minister van Oorlog, suggereerde recent zonder gêne zijn oplossing voor de illegale Amerikaanse oorlog in Iran: de grote nieuwszenders in de VS moeten er patriottischer over rapporteren.
Hij was zelfs zo vriendelijk een paar alternatieve headlines te suggereren.
De licentiecommissie dreigde er al mee dat zenders toch eens moesten nadenken over de nakende hernieuwing van hun zendlicentie.
En zo leidt het breken van sommige regels tot het uiteenvallen van een vrij en op regels gebaseerd systeem en tot de opkomst van een autocratische oligarchie.
Misschien toch maar eens goed nadenken vooraleer we het kind met het badwater weggooien.
Lees ook
Klik op de hyperlinks
en lees meer berichten
Bron: De Morgen