Valerie Van Peel gooit over de ‘verhoogde tegemoetkoming’ zoveel zaken op een hoop dat je nauwelijks zin van onzin kunt onderscheiden. Misschien is dat net de bedoeling, schrijft Wim Van Lancker.
Wim Van Lancker – De Standaard
28 april 2026
Leestijd: 5 min
Onder politieke hoogspanning gaan mensen al eens kort door de bocht, dat is bekend. Maar in de zoektocht naar nieuwe besparingen maakte N-VA-voorzitter Valerie Van Peel het deze week wel erg bont.
In Het Laatste Nieuws opende ze de aanval op het systeem van de verhoogde tegemoetkoming met de bewering dat de helft van de rechthebbenden er eigenlijk geen recht op heeft, dat de vorige federale regering de categorieën heeft verbreed waardoor 300.000 extra mensen er recht op zouden hebben, en dat zelfstandigen in de rijkste straat van Antwerpen voor maar 1 euro naar de dokter kunnen.
Met als klapstuk: de automatische toekenning door de ziekenfondsen moet stoppen; wie een verhoogde tegemoetkoming wil, moet ze zelf maar aanvragen. Simpel, toch?
Van Peel gooit hier zoveel zaken op een hoop dat het haast onmogelijk wordt om de zin van de onzin te onderscheiden.
Misschien is dat net haar bedoeling. Maar de verhoogde tegemoetkoming is te belangrijk om haar te laten slachtofferen op het altaar van de besparingen.
Momenteel heeft 20,7 procent van de bevolking een verhoogde tegemoetkoming. Dat zijn mensen die minder moeten betalen voor hun gezondheidskosten, bij de huisarts, voor medicatie of bij ziekenhuisopnames.
In 2019 was dat nog 18,7 procent. Er is dus inderdaad een stijging van het aantal rechthebbenden op de verhoogde tegemoetkoming.
Volgens Van Peel is dat een indicatie dat er iets niet pluis is, want het armoederisico is gedaald tot 10,5 procent van de bevolking. Dat is maar de helft van de groep met een verhoogde tegemoetkoming. Daar valt dus te besparen.
Kontdraaierij
Wacht even. Zei Bart De Wever (N-VA) niet in deze krant (DS 14 februari) dat hij niet geloofde dat de armoede onder de vorige federale regering was gedaald?
Niet geloven in die daling, maar ze wel gebruiken als argument om te besparen op de verhoogde tegemoetkoming, dat is een knap staaltje van intellectuele kontdraaierij.
Maar laten we dat argument even ernstig nemen.
De armoede zit op het laagste niveau sinds de metingen dankzij de beleidsmaatregelen van de regering-De Croo, die onder andere de sociale bescherming versterkte.
Maatregelen die door de huidige regering weer zijn afgebouwd.
Als de armoede daardoor weer stijgt, zal Van Peel dan pleiten om snel meer mensen een verhoogde tegemoetkoming toe te kennen?
Zo bouw je geen betrouwbaar systeem van sociale bescherming.
De verhoogde tegemoetkoming heeft een belangrijke preventieve werking. Wie gezondheidszorg uitstelt om financiële redenen, dreigt sneller in de armoede te belanden.
Die tegemoetkoming is geen maatregel om alleen maar mensen in armoede te helpen, ze is een maatregel die armoede mee moet helpen te voorkomen.
Het is dus niet de bedoeling dat het aantal mensen met een verhoogde tegemoetkoming de armoedecijfers volgt. Maar dat verklaart de stijging nog niet.
Is het cliëntelisme van de ziekenfondsen dan de oorzaak?
De verhoogde tegemoetkoming wordt op twee manieren toegekend: automatisch, op basis van de statuten van bepaalde rechthebbenden, of op basis van een aanmelding bij de ziekenfondsen, die dan een inkomenstoets uitvoeren om na te gaan of mensen wel degelijk een laag inkomen hebben.
Financieel kwetsbaar
Een eerste reden voor de stijging is heel eenvoudig.
De inkomensgrenzen die bepalen of je recht hebt op een verhoogde tegemoetkoming worden aangepast aan de levensduurte, maar soms ook bijkomend verhoogd.
Elke keer hebben dan wat meer mensen er recht op, op basis van hun inkomen. Dat was al lang vóór de regering-De Croo het geval.
In 2022 zagen we een sterke stijging van de inkomensgrenzen, de energiecrisis leidde toen tot hoge inflatie.
Het is dus niet de schuld van de ziekenfondsen.
Wat dan met de zelfstandigen? Bij hen zien we een stijging van het aantal toekenningen, voornamelijk bij zelfstandigen aan wie het recht automatisch wordt toegekend.
Dat betekent gewoon dat het moet gaan om mensen met een leefloon, de inkomensgarantie voor ouderen, of tegemoetkoming voor personen met een handicap. Statuten waarvoor al een uitgebreide inkomenstoets is gebeurd.
Dat meer zelfstandigen recht hebben op de verhoogde tegemoetkoming op basis van de automatische toekenning, wil gewoon zeggen dat meer zelfstandigen financieel kwetsbaar zijn. Die mensen extra ondersteunen is exact waar de verhoogde tegemoetkoming voor bedoeld is.
Wat dan met de “verbrede categorieën” van de regering-De Croo?
In 2024 werd inderdaad beslist om alleenstaanden met een specifiek statuut van ziekte, werkloosheid of invaliditeit het recht automatisch toe te kennen op basis van de gekende inkomensinformatie.
Die mensen moeten dus niet langer een aanvraagprocedure doormaken. Dat gaat niet om 300.000 mensen, maar om 59.000 mensen.
Vermogenstoets
Dat er een politieke en maatschappelijk debat gevoerd moet worden over de reikwijdte van het systeem van de verhoogde tegemoetkoming, daar ben ik het mee eens. Maar de automatische toekenning is niet de vijand.
Uit onderzoek van de UAntwerpen in 2019 bleek dat erg veel mensen de verhoogde tegemoetkoming waarop ze recht hadden, niet aanvroegen. Dankzij een meer automatische rechtentoekenning wordt dat probleem stelselmatig verholpen.
Het is inderdaad niet fair dat zelfstandigen die zichzelf een laag loon uitkeren een verhoogde tegemoetkoming krijgen.
Als je dat probleem wilt oplossen, dan moet je een vermogenstoets invoeren. Ook die kun je automatiseren.
Overigens zal de beperking van de werkloosheid in de tijd het aantal verhoogde tegemoetkomingen fors doen toenemen.
Dat is niet omdat er te gemakkelijk wordt toegekend, maar omdat er meer mensen in het leefloon worden geduwd.
Het probleem is niet de verhoogde tegemoetkoming, het probleem zijn de keuzes die de politiek maakt.
Wim Van Lancker
Professor sociaal werk en sociaal beleid (KU Leuven).
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Standaard