In de nieuwe ‘militaire crisistijd’ zal het Belgische leger straks mensen en materieel mogen opvorderen als dat nodig blijkt.
Een goede zaak?
Jeroen Van Horenbeek – De Morgen
7 mei 2026
Leestijd: 5 min
“Geneesheren, ingenieurs, apothekers, veeartsen, rivierloodsen, autovoerders, allerlei werklieden en -vrouwen, paarden, honden, muilezels, duiven en vee”, maar ook “gebouwen, allerlei inrichtingen met of zonder personeel en werkgerief, machines en vervoersmiddelen” plus onder meer “geneesmiddelen, brandstoffen, eetwaren, linnengoed, schoeisel en wapens”.
Weinig mensen weten het, maar in oorlogstijd mag het leger vandaag eigenlijk al zo ongeveer alles opeisen wat nodig is om het vaderland te verdedigen. Dat is voorzien in een bijna honderd jaar oude wet.
Toch wil het leger het anders. Dat komt omdat de bestaande wet uit 1927 juridisch en ook technologisch hopeloos achterhaald is.
Voor de uitwisseling van informatie zijn postduiven intussen vervangen door het internet, databanken en algoritmes.
Maar ook omdat de klassieke opdeling tussen vredes- en oorlogstijd wringt met de opkomst van hybride aanvalstactieken van landen zoals Rusland en Iran.
Hierbij is het net de bedoeling om iets onder de drempel van een ‘volwaardige’ oorlog te blijven en zo de tegenstander langzaam te ondermijnen.
Uitzonderlijk
De oplossing? Sinds zijn aantreden werkt defensieminister Theo Francken (N-VA) aan een nieuwe defensiecodex.
Daarin zullen de opdrachten van het leger voortaan volgens drie tijden worden geordend:
- de vredestijd
- een nieuwe militaire crisistijd
- en de oorlogstijd
Deze tussenstap moet ervoor zorgen dat de krijgsmacht beter kan omgaan met hedendaagse bedreigingen zoals hybride aanvallen en terreur.
Meteen worden ook de regels rond opvorderingen bijgewerkt.
En uitgebreid: straks zal het leger in de crisistijd al “uitzonderlijk” mensen en goederen kunnen opvorderen.
“We spreken vaak over artikel 5 van het NAVO-verdrag, maar je hebt evengoed artikel 3. Dit stelt dat lidstaten moeten investeren in hun eigen weerbaarheid. Dit past voor mij helemaal in dit verhaal”, zegt defensiespecialist Yf Reykers (Maastricht University).
“Je kan er niet omheen dat het leger vandaag juridisch gesproken geen vaste grond onder de voeten heeft (de opdrachten zijn nu enkel verankerd in de grondwet en een handvol extra wetten, red.).
“Het lijkt me een goede zaak dat men voor opheldering zorgt met de defensiecodex. Dat geeft toch veel meer zekerheid.”
Al benadrukt Reykers wel meteen het belang van een grondige oefening.
“Onwillekeurig denk je toch aan het doemscenario waarin we straks in ons land extreme of ondemocratische partijen aan de macht krijgen. Dan moet je ervoor zorgen dat zij deze defensiecodex niet kunnen misbruiken voor hun eigen agenda.
“Ik neem aan dat onder meer de Raad van State dit wel grondig zal bekijken. Wat mij al nuttig lijkt, is dat je van de uitroeping van de militaire crisistijd niet enkel een regeringszaak maakt, maar dat je dit vooraf minstens bespreekt met het parlement.”
Rilling
De goedkeuring van de defensiecodex wordt pas tegen de jaarwisseling verwacht.
Als het over opvorderingen van personen door het leger gaat, wordt in de voorlopige teksten “met name” gekeken naar IT’ers en cyber experten, verplegers, ingenieurs en technici, chauffeurs, tolken en crisisbeheerders.
Wat goederen betreft, komen onder meer energiecentrales, datacenters en “strategische” fabrieken ter sprake.
Bedrijven die betrokken worden, kunnen vooraf worden aangeduid. Sowieso zal iedereen die in nood moet bijspringen recht hebben op een “billijke” vergoeding.
Omgekeerd mag de krijgsmacht gemobiliseerde personen geen taak opleggen die “kennelijk onverenigbaar is met hun gezondheid of veiligheid”.
Het is dus voor alle duidelijkheid niet de bedoeling om mensen ‘naar het front’ te sturen. Bepaalde bevolkingsgroepen zoals minderjarigen en kwetsbare mensen kunnen “in geen geval” opgevorderd worden.
“Ik krijg hier toch rillingen van”, reageert Orry Van de Wauwer, directeur van Pax Christi.
Hij klaagt al langer de “snelle militarisering van onze samenleving” aan.
“Iedereen begrijpt dat een wet van 1927 moet bijgewerkt worden, maar hier gebeurt veel meer.
“Voor ons legerbudget is the sky al langer the limit. Nu blijkt dit ook juridisch het geval.
“Als ik lees dat ‘een ernstige verstoring van de publieke orde’ al kan volstaan om die crisistijd uit te roepen, dan ben ik daar toch angstig over. Zo’n formulering lijkt me heel gemakkelijk naar eigen goeddunken in te vullen.”
Politie
Van de Wauwer verwijst nog naar een ander deel van de defensiecodex. Daarin wordt, voor het eerst, vastgelegd welke politietaken militairen wanneer mogen opnemen.
Soldaten die op straat patrouilleren moeten vandaag vooral terugvallen op hun recht op zelfverdediging.
“Het leger heeft voor mij een heel duidelijke opdracht: de bescherming van het land en zijn bevolking. Binnen de eigen grenzen kan dit noodhulp bij rampen inhouden.
“Maar voor mij horen politietaken zoals op straat mensen staande houden daar niet bij. Zo ontstaat een nieuw normaal dat we niet willen.”
De regering zal militairen onder meer de bevoegdheid geven om de identiteit van mensen te controleren, hen te fouilleren en tijdelijk aan te houden wanneer zij instaan voor de bescherming van gevoelige plekken zoals ambassades en kerncentrales.
Ook voor de “ondersteuning” van de politie op straat wordt dit mogelijk als dat nodig blijkt.
Sinds maart bewaakt de krijgsmacht zo de Joodse sites in België, en in Brussel wordt in metrostations gepatrouilleerd.
Minister Theo Francken geeft voorlopig geen commentaar.
Lees ook
Bron: De Morgen