Tinneke Beeckman – Niets is onmogelijk in de geopolitiek

Blijven de VS Israël voor eeuwig onvoorwaardelijk steunen? Daar kun je niet zomaar van uitgaan, schrijft Tinneke Beeckman.

Tinneke Beeckman – De Standaard

18 juni 2025

Leestijd: 4 min

“Dat is onmogelijk”, antwoordde een Israëlische commentator op een vraag van een journalist.

Hij was een oud-medewerker van premier Benjamin Netanyahu, en de journalist had gesuggereerd dat Israël de Amerikaanse ondersteuning volop nodig had bij de aanval op Iran.

“Dat is onmogelijk, dat die volle steun ooit zou wegvallen”, klonk het.

Een expert buitenlandse politiek ben ik niet en profetische gaven heb ik evenmin. Maar de zekerheid van die opmerking trof me.

Kun je ‘onmogelijk’ wel gebruiken voor politieke of historische situaties? Kun je zeker weten hoe situaties zich op de langere termijn ontwikkelen? En als je een optie negeert, omdat je die onmogelijk acht, beïnvloedt die omissie dan je inschatting van de werkelijkheid?

Ik herinner me levendig recente ‘onmogelijke’ omwentelingen; gebeurtenissen die niet gewoon onwaarschijnlijk, maar radicaal uitgesloten leken.

Er was de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989. Jarenlang leek de scheiding tussen West- en Oost-Duitsland onwrikbaar, maar in enkele maanden tijd waren ze verenigd.
Er was het einde van de Zuid-Afrikaanse apartheid, nadat Nelson Mandela in 1990 was vrijgelaten.
Een andere verrassing was het Brexit-referendum in juni 2016. Totdat alle stemmen geteld waren, heerste de overtuiging dat het Remain-kamp zou zegevieren. Waarom zou het ook niet? Europese leiders geloofden al decennia dat de landen van de Europese Unie steeds verder zouden integreren.
En een laatste voorbeeldje: in november van datzelfde jaar won Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen van Hillary Clinton. Ook die overwinning leek maandenlang ondenkbaar.

De historische lijst ‘onvoorstelbare wendingen’ is nog veel langer. De Amerikaanse historica Barbara Tuchman boog zich daarover, onder andere in haar boeken The guns of august en The march of folly.

Dat het onmogelijke toch gebeurt, komt volgens Tuchman niet door externe factoren of door zuiver toeval.

Ze wijst op de opeenstapeling van grote en kleine vergissingen, die elkaar versterken tot de omslag onafwendbaar wordt.

Die fouten vallen in drie groepen te verdelen:

De inschatting van de situatie
De persoonlijke gebreken van leiders
Zijdelingse factoren, die onbelangrijk lijken, maar enorme gevolgen kunnen hebben.

Wie de stand van zaken interpreteert vanuit een dogmatisch standpunt, vergroot de kans op misvattingen.

Tuchman geeft talloze voorbeelden van leiders die ideologische of religieuze zuiverheid nastreven en immuun zijn voor zelfkritiek.

Ze voelen zich superieur omdat ze denken te handelen in naam van een hoger, verheven doel.

Ze demoniseren het perspectief van de tegenstander en negeren pragmatische oplossingen. Zo kan het conflict snel escaleren.

Als dat gebeurt, treedt ‘moral blindness’ op: destructieve, humanitaire gevolgen worden ontkend.

Daarnaast spelen persoonlijke tekortkomingen mee. Leiders die al langere tijd aan de macht zijn, kunnen denken dat ze exceptioneel of onfeilbaar zijn.

Ze miskennen aanwijzingen dat hun aanpak verkeerd is; ze ontkennen de realiteit die zich voor hun ogen afspeelt.

Erg ambitieuze politici durven ook extreme risico’s te nemen, omdat die op de korte termijn lonend kunnen zijn. De nadelen van die keuzes worden pas op de langere termijn merkbaar, en ze treffen vooral anderen – militairen en burgers. Zo raken ze verstrikt in een hopeloze toestand.

Leiders moeten daarom regelmatig rekenschap afleggen over hun beleid. Anders zijn ze geneigd om steeds arroganter op te treden. Zeker wanneer ze niet door kritische tegenstemmen worden omringd.

En er zijn indirecte factoren, die niet meteen met de crisis of het conflict te maken hebben, maar die het verloop wel beïnvloeden.

Misverstanden rond communicatie, een veranderende publieke opinie, allianties die overschat worden, economische of technologische ontwikkelingen die onderschat worden.

Voorlopig zijn er sterke aanwijzingen dat de Amerikaanse hulp aan Israël onvoorwaardelijk blijft.

Beide landen hebben een ‘speciale band’ door decennialange politieke, economische en militaire samenwerking.

Ze hebben deels gelijklopende regionale belangen. Enkele invloedrijke pro-Israëlische denktanks, zoals AIPAC, beïnvloeden zowel de Democratische als de Republikeinse partij.

Tegelijk zijn er verschuivingen, die langdurige gevolgen kunnen hebben, bijvoorbeeld wat de publieke opinie betreft.

In Amerika zijn veel jonge, progressieve kiezers kritisch voor Israëls meedogenloze geweld tegen de Palestijnse bevolking in Gaza.

Die kritische houding speelde de Democratische Partij al parten bij de vorige verkiezingen.

Aan de rechterzijde willen Trumps aanhangers niet dat de president dure buitenlandse oorlogen opstart.

Vice-president J.D. Vance verkoos een diplomatieke oplossing voor Iran, Trumps voormalige huisideoloog Steve Bannon en de invloedrijke commentator Tucker Carlson veroordeelden de Amerikaanse betrokkenheid bij de Israëlische aanval op Iran.

Hoe het afloopt, is onvoorspelbaar.

Eén ding leert de geschiedenis wel. Als een politicus denkt dat een optie ‘onmogelijk’ is, wordt hij wellicht ietwat blind en hardhorig.

Ironisch genoeg maakt precies die omissie het schijnbaar onmogelijke een beetje waarschijnlijker.

Tinneke Beeckman is filosofe en schrijfster.
Haar column verschijnt tweewekelijks op donderdag.