Econoom en Nobelprijswinnaar Joseph E. Stiglitz fileert de rampzalige gevolgen van de oorlog die de Amerikaanse president Donald Trump in Iran heeft ontketend. Terwijl de dodentol in het Midden-Oosten oploopt en de wereldeconomie wankelt onder een oprukkende stagflatie, betalen we een torenhoge prijs voor het structurele falen van een uitgeholde democratie.
Joseph E. Stiglitz – De Morgen
6 mei 2026
Leestijd: 6 min
Vergissen is menselijk, schreef de Engelse dichter Alexander Pope ooit. Iedereen maakt weleens een fout, maar sommigen zijn er aanzienlijk gevoeliger voor dan anderen.
Precies daarvoor dient een democratie. Beslissingen met een enorme impact moeten net een grondig debat doorstaan, mét de nodige controlemechanismen.
De geschiedenis van autoritaire en absolute leiders puilt uit van figuren wier blunders fataal bleken, niet alleen voor henzelf, maar evengoed voor de samenlevingen die ze bestuurden.
Geen enkele beslissing is zo cruciaal als het ontketenen van een oorlog tegen een ander land. Toch hebben de Verenigde Staten precies dat gedaan, zonder zich ook maar een tel te bekommeren om het eigen systeem van checks and balances en weloverwogen debat.
Net als de vorsten van weleer wordt Amerika’s leugenachtige, impulsieve president Donald Trump op geen enkele manier ingetoomd door het parlement. Hij is omringd door ja-knikkers die hem uitsluitend vertellen wat hij wil horen.
De desastreuze gevolgen tekenen zich intussen haarscherp af. Amerika is opnieuw verwikkeld in een oorlog in het Midden-Oosten, die al duizenden levens heeft geëist, overwegend burgers, en waarbij nagenoeg zeker meerdere oorlogsmisdaden zijn gepleegd.
Jaren zeventig
Niemand weet hoelang de oorlog met Iran zal duren, hoeveel oorlogsmisdaden er nog zullen volgen of hoeveel onschuldige slachtoffers er nog zullen vallen.
Amerikanen lijken intussen zo afgestompt door Trumps schendingen van de mensenrechten en de rechtsstaat, en zo murw geslagen door de constante stroom aan alarmerend nieuws, dat protest vrijwel volledig uitblijft.
Zelfs aan onze universiteiten, traditioneel broeinesten van verzet en kritiek, regeert de angst.
Zoals in elk repressief regime mist de dreiging met economische represailles of erger, zoals het verlies van een visum, een uitwijzing of een strafonderzoek, haar doel niet.
Amerikanen lijken intussen zo afgestompt door Trumps schendingen van de mensenrechten en de rechtsstaat, en zo murw geslagen, dat protest vrijwel volledig uitblijft
Als econoom krijg ik vaak de vraag wat Trumps bewuste oorlog tegen Iran betekent voor de Amerikaanse en de mondiale economie.
Het korte antwoord klinkt als volgt: hoe langer het conflict aansleept, hoe groter de schade. Maar zelfs als de wapens snel zwijgen, zullen de gevolgen nog lang nazinderen.
Cruciale toeleveringsketens zijn intussen verstoord en productie-installaties voor olie en gas liggen in puin. Volgens de meeste ramingen zullen de herstelwerkzaamheden jaren in beslag nemen.
Bovendien is niet alleen de toevoer van olie en gas in gevaar. In tegenstelling tot de oliecrises van de jaren zeventig staat nu ook de productie van kunstmest op de tocht, een sector waar ons wereldwijde voedselsysteem zwaar op leunt.
Deze crisis volgt razendsnel op andere zware wereldwijde economische schokken, van de coronapandemie en de Russische invasie van Oekraïne tot Trumps wereldwijde handelsoorlog via importheffingen en de ontmanteling van de internationale handelsregels.
Al die factoren hebben de inflatie aangewakkerd en een steeds grotere koopkrachtcrisis veroorzaakt.
Koopkrachtcrisis
Vóór Trumps terugkeer naar het Witte Huis vertoonde de inflatie nog een dalende lijn, al lag het cijfer weliswaar nog ruim boven de geliefde doelstelling van 2 procent van de centrale bankiers.
De importtarieven hebben die daling echter flink afgeremd, waardoor de inflatie wereldwijd opnieuw de pan uit rijst.
Omdat tal van landen, waaronder de Verenigde Staten, nu al kampen met een koopkrachtcrisis, die door het Amerikaanse beleid nog is verergerd, dreigen de centrale bankiers wereldwijd hun rentetarieven te verhogen of op zijn minst in een veel trager tempo te verlagen.
Dat wakkert de koopkrachtcrisis op zijn beurt verder aan. Een huis kopen of de rekening van een kredietkaart aanzuiveren wordt immers een pak moeilijker.
Het remt bovendien de Amerikaanse economie af, die al zwaar gehavend is door het wispelturige handels-, immigratie- en begrotingsbeleid van Trump.
Zonder de ongeremde investeringen in datacenters voor artificiële intelligentie, momenteel goed voor ruim een derde van de Amerikaanse groei, zou de economie pas echt zware bloedarmoede vertonen.
Omdat Trumps regressieve belasting verlagingen voor miljardairs en multinationals intussen van kracht zijn, rest de overheid minder budgettaire ademruimte om de schokken op te vangen die hijzelf heeft veroorzaakt, net als de mogelijke klappen van AI.
Denk daarbij aan massaal banenverlies of het uiteenspatten van de technologiezeepbel.
Belasting op overwinst
Trumps bewering dat de Verenigde Staten hiervan zullen profiteren als netto-exporteur van olie, is absolute nonsens.
Uiteraard vaart een gigant als Exxon daar wel bij, maar de doorsnee consument betaalt prijzen die op de wereldmarkt worden bepaald en die intussen fors de hoogte in zijn geschoten.
In een dergelijk klimaat zou de regering vanzelfsprekend een belasting op overwinsten moeten invoeren. Onder een bestuur dat zo innig in de greep zit van de fossiele industrie zal dat echter nooit gebeuren.
Ook Europa, Amerika’s voormalige bondgenoot, deelt zwaar in de klappen door de stijgende energieprijzen en de bevoorradingsproblemen die Trump heeft ontketend.
Mochten de Europese beleidsmakers de elektriciteitsprijzen opnieuw koppelen aan de gasprijzen, zoals ze in de beginfase van de oorlog in Oekraïne deden, dan dreigen ze de situatie nog sterk te verergeren.
Kiest Europa echter voor een strategie om zijn soevereiniteit te herwinnen door de afhankelijkheid van Amerikaanse technologie en defensie structureel af te bouwen, dan kan het continent zijn positie op de korte én lange termijn versterken.
Hoelang deze oorlog en de huidige periode van stagflatie ook mogen aanhouden, de gevolgen op de lange termijn beloven diepgaand te zijn.
Mocht de oorlog van Trump de wereldwijde groene transitie in een stroomversnelling brengen, dan is dat tenminste nog een welkome opsteker
Het valt te hopen dat de wereld eindelijk inziet dat de ‘grilligheid’ van zonne- en windenergie veel makkelijker op te vangen is dan een blinde verslaving aan fossiele brandstoffen.
Die hangen immers af van de luimen van onvoorspelbare, autoritaire figuren als Trump en de Russische president Vladimir Poetin.
Mocht de oorlog van Trump de wereldwijde groene transitie in een stroomversnelling brengen, dan is dat tenminste nog een welkome opsteker.
Hoe dan ook is er een nieuwe nagel geslagen in de doodskist van de vreedzame, grenzeloze wereld die onze voorouders na de Tweede Wereldoorlog hoopten op te bouwen.
Onder leiding van Trump breekt het land dat ooit de fundamenten legde voor die wereldorde die nu stelselmatig weer af.
Geklemd tussen de nieuwe Koude Oorlog met China en de pijnlijk zichtbare kwetsbaarheid van onze wereldwijde toeleveringsketens, is er bitter weinig reden tot optimisme.
En terwijl de democratie in de Verenigde Staten ongekend wankelt, stapelen de menselijke blunders en hun rampzalige gevolgen zich in een ijltempo op.
© Project Syndicate
2026
Lees ook
Klik op de hyperlinks hieronder
en vind meer berichten
Bron: De Morgen